X
تبلیغات
كتێبخانه ی كوردی ئه وين
زانایانی بە ناوبانگی کورد
گەورەکانی ڕێی خەبات
کاروانی شەهیدان
فۆنت و نەرم ئامێری کوردی
» بەم زووانە
 
 
دوایین بابەتەکان
گەورەکانی تر
هونه‌رمه‌ندان
نووسه‌ران
شاعیران
 
ناودارانی ئەم سەردەمە
(mp3) چریکەی نوێ
» بەم زووانە
 (mp3)چریکەی ئەوین
سه‌رژمێر
evinebook آمارگیر وبلاگ

خۆشەویستەکانمان
»
.: هەموو خۆشەویستەکانمان:.

كتێبخانه ی كوردي ئه وين

پاڵەنگانی نوێ

مەشاهیری کورد

نــاودار

هه ورامان هانه به رچه م

كتاب خانه هورامان

مشاهیر كرد

ئه کره م حه‌سن زاده(سه‌ریاس)

هاگاداری!                هاگاداری!             هاگاداری!
 
 
فاریای تاریخ و یاگێ ئه‌ره‌نیشته و گڵێروبیه‌ی 


بنویسمێ به‌ زوانی هۆرامی، بوانمێوه‌ به‌ زوانی هۆرامی


که‌ ئاڵاو قه‌ڵه‌می نه‌بڕیه‌ینه‌ باڵاو هیچ مێلله‌تێویه‌ره.


      ( محه‌مه‌د مسته فازاده) ‌


په‌ی یادکرداروو نویسه‌ری ویربه‌رزوو هۆرامانی هۆرده‌س

 مه رحووم کاکه‌ محه‌مه‌د مسته‌فازاده 

ئه‌ره‌نیشته و گڵێروبیه‌یه‌ جه ڕۆ

 په نج شه‌مه‌ 10 مانگه‌و

سیاوکام 1391ی ڕۆجیاری

بریۆ راوه‌.


 یاگێ:شاروو مه‌ریوانی-سینماشاری-لاو مۆجته مه عوو تێجاری کۆردستانی


وه خت:ساعه توو 2تا6دمانیمه ڕۆی   

            تاقمه‌و ڕاوه‌به‌رو یادکرداروو زینه یاد محه مه دمسته فازاده
 

مه رحووم کاکه‌ محه‌مه‌د مسته‌فازاده-كتێبخانه ی كوردی ئه وين


 

اطلاعیه!               اطلاعیه!             اطلاعیه!


تغییر تاریخ ومکان همایش و یادمان   
      
    
 به زبان هورامی بنویسیم ، به زبان هورامی بخوانیم

که نوشتن و قلم به دست گرفتن نشان و افتخار ملت خاص
ی نیست.

( محمد  مصطفی زاده)

برای بزرگداشت و یادمان نویسنده و اندیشمند هورامان

 مرحوم کاکه‌ محمد مصطفی زاده

نشست و همایشی در روز

    پنج شنبه 10 اسفندماه1391شمسی


برگزار می گردد.


مکان:شهرمریوان-سینماشهر-جنب مجتمع تجاری کردستان

زمان:ساعت برگزاری:2تا6بعدازظهر

  کمیته برگزارکننده یادمان زنده یاد محمد  مصطفی زاده   

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه بیست و نهم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  14:49 |

هاگاداری!                هاگاداری!             هاگاداری!



بنویسمێ به‌ زوانی هۆرامی، بوانمێوه‌ به‌ زوانی هۆرامی

که‌ ئاڵاو قه‌ڵه‌می نه‌بڕیه‌ینه‌ باڵاو هیچ مێلله‌تێویه‌ره.

( محه‌مه‌د مسته فازاده)


به زبان هورامی بنویسیم ، به زبان هورامی بخوانیم

که نوشتن و قلم به دست گرفتن نشان و افتخار ملت خاصی نیست.

( محمد  مصطفی زاده)




په‌ی یادکرداروو نویسه‌ری ویربه‌رزوو هۆرامانی هۆرده‌س

 مه رحووم کاکه‌ محه‌مه‌د مسته‌فازاده 

ئه‌ره‌نیشته و گڵێروبیه‌یه‌ جه ڕۆ

 چوارشه‌مه‌ 2 مانگه‌و سیاوکام 1391ی ڕۆجیاری

بریۆ راوه‌.


 یاگێ:شاروو مه‌ریوانی-سینماشاری-لاو مۆجته مه عوو تێجاری کۆردستانی


وه خت:ساعه توو 2تا6دمانیمه ڕۆی   


تاقمه‌و ڕاوه‌به‌رو یادکرداروو زینه یاد محه مه دمسته فازاده

مه رحووم کاکه‌ محه‌مه‌د مسته‌فازاده-كتێبخانه ی كوردی ئه وين




 اطلاعیه!               اطلاعیه!             اطلاعیه!



برای بزرگداشت و یادمان نویسنده و اندیشمند هورامان

 مرحوم کاکه‌ محمد مصطفی زاده

نشست و همایشی در روز

چهارشنبه 2 اسفندماه1391شمسی


برگزار می گردد.

مکان:شهرمریوان-سینماشهر-جنب مجتمع تجاری کردستان

زمان:ساعت برگزاری:2تا6بعدازظهر

  کمیته برگزارکننده یادمان زنده یاد محمد  مصطفی زاده 
سەرچاوە:هه ورامان هانه به رچەم

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی جمعه بیست و هفتم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  15:15 |

له‌ ده‌ریاوه‌ قه‌تاری هه‌وری باڕشت که‌وته‌ دووی پێشه‌نگ،
به‌ سه‌ر سینگی چیادا چۆکی داداوه‌، کش و بێده‌نگ

به‌ سه‌ر پایزی زه‌ردا با به‌ خوڕ بگری، به‌ کوڵ بگری،
له‌ سه‌ر ئاخر گه‌ڵا، ئاخر چڵی ته‌نیایی گوڵ بگری!

به‌ خوڕ بگری، به‌ کوڵ بگری، به‌سه‌ر ده‌شت و ده‌ری وشکا،
به‌ سه‌ر داری گه‌ڵازه‌ردا، به‌سه‌ر پووشا، به‌سه‌ر دڕکا،

به‌ سه‌ر سه‌رچاوه‌یی کزرا، به‌ سه‌ر زیخی چه‌می دێما،
به‌ سه‌ر هه‌ر وشکی‌پێکا وا له‌ هاوینی گه‌رم جێ ما..

به‌ڵی بگری، به‌ کوڵ بگری، هه‌تا ئاخر دڵۆپ بگری،
به‌ گریه‌ی هه‌وری پاییز با نوقم بێ سینه‌یی کزری!

به‌فر ئاسۆی بڵند بگرێته‌ چوارچێوه‌ی بلوورینی،
له‌ چه‌م هه‌ڵسێ خوڕه‌ و هاژه‌ی شه‌پۆلی ئاوی خوێنینی!

دڵۆپی سارد و فێنک با له‌سه‌ر دار و ده‌وه‌ن بڕژێ،
په‌پووله‌ی زه‌ردی ئاڵتوونی له‌ سه‌ر لق هه‌ڵوه‌رێ، بپژێ

به‌ڵێ! بگری هه‌ور، بارانی پایز بێ وچان بگری،
له‌ سه‌ر باغچه‌ی گوڵێ وا سیس ئه‌بێ ئاخر چڵی عومری!

بگرمێنێ، ته‌پ و نم دابکا، بیکاته‌ شه‌ست، هه‌رگیز،
نه‌وه‌ستێ قوڵپی گریانی، نه‌وه‌ستێ هه‌وره‌که‌ی پایز،

ته‌بیعه‌ت زه‌رد و ژاکاوه‌، له‌ حاڵی گیانکه‌نشتایه‌،
نیشانه‌ی ماته‌می پایز له‌ فرمێسکی درشتایه!

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی جمعه بیست و هفتم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  5:11 |

 
تشكر از بزرگواراني كه اين مجموعه رابه صورت جزء جزء آماده كرده ا ند و گمنام هستند
بنده نيز براي استفاده آسان بازديد كنندگان محترم به صورت سوره سوره تفكيك كرده ام
اميد وارم كه بپسنديد و ما را از دعاي خيرتان بي نسيب نسازيد
زيرك محمديان،كامياران،پالنگان
 
 براي دانلود كردن ابتدا روي سوره دلخواه كليك كنيد با آمدن صفحه جديد يا روي گزينه دانلود

كليك كنيد يا روي گزينه دانلود راست كليك كنيد و از گزينه هاي موجود گزينهsave link as  را انتخاب كنيد

1 سوره فاتحه 2 بقره 1تا 181
2 بقره آيه۱81 تا آخر 3 آل عمران آيه 1تا100
3 آل عمران آيه100تا200 4 نساءآيه1تا90
4 نساء آيه90تا176 5 مائده
6 انعام آيه 1تا110 6 انعام آيه108تا165
7 اعراف آيه 1تا75 7 اعراف آيه 75تا206
8 انفال 9 توبه آيه 1تا72
9 توبه آيه 72تا129 10 يونس
11 هود 12 يوسف
13 رعد 14 ابراهيم
15 حجر 16 نحل
17 اسراء 18 كهف
19 مريم 20 طه
21 انبياء 22 حج
23 مو منون 24 نور
25 فرقان 26 شعراء
27 نمل 28 قصص
29 عنكبوت 30 روم
31 لقمان 32 سجده
33 احزاب 34 سبا
35 فاطر 36 ياسين
37 صافات 38 صاد
39 زمر 40 غافر
41 فصلت 42 شوري
43 زخرف 44 دخان
45 جاثيه 46 احقاف
47 محمد 48 فتح
49 حجرات 50 قاف
51 ذاريات 52 طور
53 نجم 54 قمر
55 الرحمن 56 واقعه
57 حديد 58 مجادله
59 حشر 60 ممتحنه
61 صف 62 جمعه
63 منافقون 64 تغابن
65 طلاق 66 تحريم
67 ملك 68 قلم
69 حاقه 70 معارج
71 نوح 72 جن
73 مزمل 74 مدثر
75 قيامه 76 انسان
77 مرسلات 78 نباَ
79 نازعات 80 عبس
81 تكوير 82 انفطار
83 انشقاق 84 مطففين
85 بروج 86 طارق
87 اعلي 88 غاشيه
89 فجر 90 بلد
91 شمس 92 ليل
93 ضحي 94 شرح
95 تين 96 علق
97 قدر 98 بينه
99 زلزله 100 عاديات
101 قارعه 102 تكاثر
103 عصر 104 همزه
105 فيل 106 قريش
107
109
11
113

ماعون
كافرون
مسد
فلق

108
110
112
114
كوثر
نصر
اخلاص
ناس

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی پنجشنبه بیست و ششم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  15:55 |

کورده‌واری ئه‌ووڵاته سێحراوی و‌ شێعراو ی یه‌یه‌ که‌ هه‌موودیمه‌نه‌کانی پێکهاته‌ی سروشت،به‌وپه‌ڕی جوانی یه‌وه‌ بوونه‌ته‌ شێعرودره‌ختی شێعر له‌سیما و سه‌ماوزریوه‌وجریوه‌و کزه و  گڤه‌‌ و هاژه ‌و گمه‌ و شنه ‌و شانۆی ئه‌وان چرۆئه‌گرێ و ئه‌وانیش له بێشه‌ی ‌شێعردا کاریگه‌ر و خۆڕاگر و ره‌نگینتر و رازاوه‌تر و قه‌شه‌نگتر ئه‌بنه‌وه ‌و له‌هه‌وری دڵی شاعیردا‌ به‌رده‌وام باران ئاسا دائه‌بارنه‌ سه‌رگۆنا و رۆخساری پیره‌دایکی نیشتمانی کورده‌واری، دیاره‌ له‌م بواره‌دا گه‌لێ قه‌ڵه‌م هاتوونه‌ته‌ عه‌له‌م وبه‌رده‌وام خزمه‌تی حه‌زوتاسه‌و ئاوات وئاره‌زووه‌کانی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکیان کردوه‌که‌ له‌ نێو ئه‌وکۆمه‌ڵانه‌ی خه‌ڵک دا به‌شی گرینگ وهه‌ره رۆح‌ زه‌ریف وله‌ش شلک وناسکی کۆمه‌ڵ واته‌ مناڵان ومێرمنداڵان که‌متر هه‌وڵی بۆدراوه‌و له‌ راده‌ی پێویست خزمه‌تی گه‌شه‌ونه‌شه‌ی هزروبیری مناڵی کۆرد به‌سومبول هیماو داب ونه‌ریت و‌فه‌رهه‌نگ وزبانی دایکی خۆی نه‌کراوه‌ و ئه‌گه‌ریش ناو له‌منداڵان له‌شێعردا هاتبێت زۆرتر مناڵیان کردوه‌ته‌ بیانوو ومناڵ بوه‌ته‌ ئامرازوکه‌ره‌سه‌وپه‌یکی په‌یامبه‌ر بۆ گه‌وره‌کان….

له‌نێو ئه‌و خامه‌ ره‌نگینانه‌ی کوردستانی ئێران که‌ هه‌تا ئێستا هزروبیری له‌ باخچه‌ی مناڵاندا هاتوه‌ته‌ به‌ر به‌ڕێز کاک عه‌بدولره‌حمان فه‌هیمی (ده‌روێش)ه‌ که‌    ساڵی ۱۳۳۴هه‌تاوی له‌ گه‌ڕه‌کی (سه‌رچۆمی وڵیخان) له‌ شاری سه‌قز له‌ دایک بوه‌ خوێندنی سه‌ره‌تایی وناوه‌ندی و زانستگه‌ی له‌ شاره‌ کانی بانه‌و سه‌قزوسنه‌ ته‌واو کردوه

هه‌رله‌سه‌ره‌تای مناڵی یه‌وه‌ هۆگری ئه‌ده‌بیاتی کوردی بوه‌و ئێستا مامۆستای سه‌ره‌تایی یه‌و دواین ساڵی تێئه‌په‌ڕێنێت .

به‌رهه‌مه‌ چاپ وبڵاوکراوه‌کانی بریتین له‌:

۱-      شادی………….بۆمناڵان…شێعر

۲-      ئاشتی………….بۆمناڵان…شێعر

۳-      دنیای بێگه‌رد….بۆمناڵان…شێعر

۴-      کۆترومێرووله‌…بۆمناڵان…شێعر

۵-      ئازار…………..بۆمناڵان…چیرۆک

۶-      به‌یبوون…………………….شێعر

۷-      سێبه‌ری خه‌یاڵ……………..شێعر

۸-      سه‌فه‌رێک بۆ هه‌ولێر………سه‌فه‌رنامه‌

۹-      ته‌قیله‌……………………….هۆنراوه

۱۰- قسه‌ی خۆش باون نه‌بێ …ته‌نز

۱۱- کانی ئه‌وین…………….. باسێک له‌سه‌ر کانیاوی که‌س نه‌زان

۱۲- گردنبند ابی……………. (ملوانکه‌ی شین) وه‌رگێڕان

ئه‌وبه‌رهه‌مانه‌ی ئاماده‌ی چاپن:

۱-      شێته‌وژیره‌……………..بۆمناڵان…چیرۆک

۲-      ئاڵا… ………………….بۆمناڵان…چیرۆک

۳-      نیان وپه‌پووله‌…………..بۆمناڵان…چیرۆک

۴-      کاکڵ وتوێکڵ……………شیکردنه‌وه‌


نموونه‌ی شێعری عه‌بدولڕڕەحمان فه‌هیمی(دەروێش) سەقزی

 

به‌ره‌وئه‌وین

-----------------

شانه‌ به‌ تاکووببیته‌ هاوزمانی زوڵفی یار

خاڵ به‌ تاکوو ببیته‌ هاوده‌می لێوی نیگار

خۆلی رێ به‌ تاکوو بگری دامه‌نی دڵداره‌که‌ت

سوورمه‌ به‌ تاکوو ببیته‌ مه‌رهه‌می چاوی خومار

خۆنه‌پارێزی له‌ که‌یف وعه‌یش ونۆشی زاهیری

بۆمه‌له‌ک تاوس وه‌کووئاده‌م ده‌بیته‌ راوشکار

شه‌م ده‌سووتێت وده‌بێته‌ نوورورووناکی به‌شه‌و

چه‌نده‌ خۆشه‌ هه‌روه‌کوو شه‌م روونی که‌ی شه‌وگاری تار

داببارێنه‌ به‌سه‌ر خه‌ڵکا له‌ میوه‌ی زه‌ردوسوور

گه‌ربه‌ وێنه‌ی داری به‌ر بتکه‌ن هه‌موو ده‌م سه‌نگه‌ سار

په‌ڕپه‌ڕت که‌ن هه‌ر وه‌کوو گوڵ عه‌تری زۆرتریان ده‌یه‌

دابڕێژه‌ له‌عل ویاقووت گه‌ر له‌تت که‌ن وه‌ک هه‌نار

زه‌خمی نه‌شته‌رله‌ت له‌ تی کا دایڕنێ ئازای له‌شت

ناڵه‌که‌ت ئا‌هه‌نگی شادی بێت وه‌کوو سه‌نتووروتار

لامه‌ده‌ هه‌رگیز له‌رێگه‌ی چاکه‌ ،چابه‌ گیانه‌که‌م

باله‌گه‌ڵ نوقڵ ونه‌بات وقه‌ن ببیته‌ هاوقه‌تار

هه‌روه‌کوو “ده‌روێش” ئه‌گه‌ر ژینت سه‌راسه‌ر مه‌ینه‌ته‌

لێو به‌ خه‌نده‌و پێ که‌نین به هه‌رده‌سووڕێ رۆژگار


دووبه‌یتی هه‌ووه‌ڵی ئه‌م هۆنراوه‌ به‌فارسی له‌ مامۆستا مه‌لا کامیل نه‌قشبه‌ندی بوو له‌گه‌ڵ وه‌رگێڕانی ئه‌ودووبه‌یته‌ به‌کوردی کردمه‌ هه‌وێنی غه‌زه‌ڵه‌که‌.

 

(چرکه‌م دێ)‌ بۆ مناڵان ؛

--------------------------------

چرک چرک چرکه‌م دێ

ساڵ دوانزه‌مانگ فڕکه‌م دێ

هه‌م گه‌و‌ره‌م هه‌م بچووکم

‌هه‌م سه‌نگینم هه‌م سووکم

له‌سه‌رتاق داده‌نیشم

سووڕانه‌کاروئیشم

چوارچاره‌کی ته‌واوم

پێچ ومۆره‌ن هه‌ناوم

جار جار زڕه‌ی زه‌نگم دێ

به‌هێمنی ده‌نگم دێ

دنیا به‌من میزانه‌

ناوم چی یه‌ بیزانه‌؟!


(ئاشتی بۆ مناڵان…لاپه‌ڕه‌ی ۲۴)

 

(دایه‌گه‌وره‌)

-------------------------

دایه‌گه‌وره‌م زۆرجوانه‌

قژی ده‌که‌م به‌ شانه‌

په‌لکه‌کانی ده‌به‌ستم

له‌یاریده‌ی ناوه‌ستم

چاویلکه‌که‌ی بۆده‌سڕم

چی پێویست بێ بۆی ده‌کڕم

ده‌یشێلم هێدی وهێمن

ئه‌ویش هه‌ڵناکات بێ من

بۆم ده‌ڵێ چیرۆکی خۆش

خه‌مان ده‌کا فه‌رامۆش

به‌ لایه‌ی‌ لایه‌ی خۆشی ئه‌و

شه‌وچاوم ده‌چێته‌ خه‌و .


(دنیای بێگه‌رد…لاپه‌ڕه‌ ۱۸)

 

(دیان ئێشه‌)

-----------------

سۆران ددانی ئێشا

ئه‌مرۆ دوکتۆربۆی کێشا

دوێنێ شه‌وێ له‌به‌ر ژان

نه‌خه‌وتبوو تابه‌یان

دوای کێشانی ددانی

قه‌دری مسواکی زانی

وتی: له‌مه‌به‌دواوه‌

سستی ئه‌نێمه‌لاوه‌

دوانان خواردن هه‌موو ژه‌م

ددانم مسواک ئه‌که‌م

بائیتر قه‌ت نه‌یه‌شێ

دوکتۆربه‌گازنه‌یکێشێ.


(شادی بۆ مناڵان…لاپه‌ڕه‌ی۱۸)

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی پنجشنبه بیست و ششم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  6:54 |

 ساڵی ۱۳۲۰هه‌تاوی له‌ گوندی (ده‌گاگا)ی ناوچه‌ی سه‌رشیوی سه‌قز له‌ دایک بوه‌ له‌ ته‌مه‌نی حه‌وساڵیدا له‌لای مه‌لای ئاوایی “سێفه‌ تاله” ده‌ستی داوه‌ته‌ به‌ر خوێندنی کتێبه‌ سه‌ره‌تایی یه‌کانی ئه‌وکات که‌باوی سه‌رده‌م بوون،پاشان بۆ زانیاری زۆرتر‌ چوه‌ته‌ حوجره‌ی مزگه‌وتی گونده‌کان که‌ ئه‌وکات له‌ هه‌مووکوردستان ته‌نیا شوێنێک بوو هه‌میشه‌ودایم ده‌رکه‌ی ‌ ئاوه‌ڵا بوو بۆ زانیاری  هه‌ژاران که مه‌لاره‌حمان له‌ ئاوایی “باینجان” ه‌وه‌ ‌ گه‌ڕانی گوند به‌گوندوحوجره‌به‌حوجره‌ی ده‌سپێکردوئاوایییه‌کانی “قه‌به‌غڵووجه‌”وسماقڵوو”جه‌وشه‌ن” مزگه‌وته‌کانی”پێنجوێن”وهه‌ڵه‌بجه‌”و”شاره‌زوور”و”سلێمانی” شاهیدی ئه‌و هه‌وڵ وکۆششه‌ی “ئاواره‌”ی تامه‌زرۆی زانین وهۆگروئه‌وینداری ئه‌ده‌ب وهونه‌ر بون وهه‌ن‌…

مه‌لاره‌حمانی ئاواره‌ بێ هووده‌ نه‌بوه‌ نازناوی “ئاواره‌”ی بۆ خؤی هه‌ڵبژاردوه‌ هه‌ست به‌ بی به‌شی ونه‌بوونی وهه‌ژاری کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک و گڕوکڵپه‌ی به‌تین وتاوی بیری نه‌ته‌وایه‌تی تووشی چه‌رمه‌سه‌رێی زۆری کردوه‌ به‌ جۆره‌یه‌ک که‌ زیندان وشاخ وداخ و دووری وده‌ربه‌ده‌ری و کوێره‌وه‌ری زۆری دیوه‌…..

به‌ بیستن ودیتنی ناوی “مه‌لا ره‌حمان خه‌یات “وه‌ک که‌سایه‌تی “و’ جه‌فایی وئاواره”‌ یش وه‌ک  ناز ناوی ئه‌ده‌ب وهونه‌رئه‌توانین ژیانی مامۆستا دابه‌ش بکه‌ینه‌ سه‌ر دووکه‌سایه‌تی( نه‌ته‌وه‌یی وئه‌ده‌بی)‌ که‌ ئه‌گه‌ر نه‌ته‌وه‌یی دابنێین بۆ ده‌رفه‌تێکی دیکه‌ له‌ بواری ئه‌ده‌ب وهونه‌ردا ده‌کرێ به‌شێک له‌ به‌رهه‌می هه‌و‌ڵ وته‌قالای ئاماژه‌پێ بکه‌ین که‌وا سه‌ره‌ڕای چه‌رمه‌سه‌ری زۆری رۆژگار توانیویه‌تی دیوانه‌ شێعرێکی به‌که‌ڵک وپڕبایه‌خ بهۆنێته‌وه‌ که‌  له‌ لای بنه‌ماڵه‌که‌ی له‌شاری سه‌قزپارێزراوه‌وبه ‌داخه‌وه‌ هه‌تا ئێستا نه‌هاتوه‌ته‌ نێوکۆڕی کتێبخانه‌ی کوردی یه‌وه.

له‌و به‌شه‌ له‌ کتێبه که دا که‌ئاماده‌ی چاپکردنه‌ زۆرێکی زۆر شێعر هه‌ن که‌ مامۆستا به‌نازناوی (جه‌فایی)یه‌وه‌نووسیویه‌تی ‌‌له‌و شێعرانه‌دا به‌راستی هونه‌ری مامۆستا خۆی نواندوه‌وسه‌رجه‌م سه‌نعه‌ته‌ شێعری یه‌کان به‌ ئیماژو خه‌یاڵ ووێنه‌ی جوانه‌وه‌ که‌ ‌ئیلهامی له‌ خاڵ وخه‌ت وخه‌فه‌ت وخوێن وخه‌بات و خه‌ڵات و خه‌ڵک وخاکی پاکی کورده‌واری پێوه‌دیاره‌ ‌هاتوته ئاراوه که‌ نموونه‌ی ئه‌و هونه‌ره‌ به‌رزه‌ی مامۆستا له‌و شێعره‌ی خواره‌وه‌ ئه‌توانین به‌دی بکه‌ین .

مامۆستا مه‌لاره‌حمانی ئاواره‌ ئه‌وه‌نده‌ شه‌یدای هونه‌روئه‌ده‌بیات بوه له‌گه‌ڵ هاورێ یه‌کی به‌نازناوی (شه‌یدا) خۆی گه‌یاندوه‌ته‌ سلێمانی وته‌نانه‌ت وێنه‌یه‌کیشیان له‌گه‌ڵ مامۆستا (قانع) وهاورێکه‌ی (شه‌یدا) له‌ شاری سلێمانی پێکه‌وه‌ کێشاوه له‌بیره‌وه‌ری ئه‌و وێنه‌دا  مامۆستا ده‌ڵێت: له‌حوجره‌ومزگه‌وتی ئه‌وکات چه‌ن مانگێک له‌خزمه‌ت مامۆستا قانع دابووین رۆژێک وتمان مامۆستا فه‌رموو با بچین وێنه‌یه‌ک وه‌ک بیره‌وه‌ری پێکه‌وه‌ ره‌سم بکه‌ین فه‌رمووی: پێموابێ پێتان وایه‌ من که‌پیرم به‌م زوانه‌ ده‌مرم و ده‌ڵێن ده‌با هه‌تا نه‌مردوه‌ وێنه‌یه‌کی لێ هه‌ڵبگرین چاک بزان ئێمه‌ومانان بۆ خه‌ڵک ئه‌نووسین وله‌ گه‌ڵ خه‌ڵکداین و هه‌رکه‌سێک له‌ دڵی میلله‌ت دا بژی مه‌رگی نیه‌و وێنه‌یشی نه‌بێت هه‌تا هه‌تایه‌ هه‌ر ئه‌مێنێت!..

که‌ به‌داخه‌وه‌ مامۆستا ئاواره یش وه‌ک زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری شاعیران ونووسه‌رانی کوردستان مه‌رگ ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌ی پێ نه‌دا هه‌تا به‌رهه‌مه‌کانی له‌دووتۆی کتێب دا بدا له‌سه‌ر سینگ وبه‌رۆکی کتێبخانه‌ی کورده‌واری و‌ سه‌ره‌نجام له‌ خۆرنشینی رۆژی ۲۶مانگی گه‌لاوێژی ۱۳۷۴هه‌تاوی دا به‌ هۆی نه‌خۆشی کوت وپڕبۆهه‌میشه‌ ماڵئاوای کرد له‌ خه‌ڵک به‌گشتی وهونه‌روئه‌ده‌بیات به‌تایبه‌ت.. که جێی ئاماژه‌ پێ کردنه‌ له‌ماوه‌ی سێ ‌رۆژ رێ وره‌سمی پرسه‌و سه‌ره‌خۆشی دا کۆڕێکی شێعرو وتار خوێندنه‌وه هه‌رله‌ مزگه‌وتی (ر‌سوڵ اکڕم) له‌گه‌ڕه‌کی به‌ردبڕان له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی فه‌رهه‌نگی ئه‌ده‌بی و بنه‌ماڵه‌که‌ی به‌ڕێوه‌چوو ژماره‌یه‌کی به‌رچاو له‌ هه‌ستیاران به شێعرو په‌خشان به‌شداری ئه‌وخه‌مه‌گه‌وره‌بوون له‌وانه‌: خوالێخۆش بوو”شێخ نافێع مه‌زهه‌ر”به‌ڕێزان: عومورفاڕووقی’ده‌روێش فه‌هیمی”ره‌حیم لوقمانی”حه‌مه‌ساڵه‌ی سووزه‌نی”"ره‌ئوف گوڵ به‌ده‌ن” حه‌سه‌ن ئه‌مینی”مه‌لا سابیر”هادی هه‌رمێدۆڵ”… شێعرو وتاریان خوێنده‌وه‌ هه‌روه‌ها به‌رپرسی ئیداره‌ی ئیرشاد کاک عوسمان که‌ریمی و به‌رێز کاک عه‌لی په‌رته‌وی نوێنه‌ری شاره‌کانی سه‌قز‌و بانه له‌مه‌جلیسی شورای ئیسلامی ئه‌وده‌وره‌دایش دا به‌شدار بوون ‌. رۆحی به‌ به‌هه‌شتی به‌رین شادبێت.


 نموونه‌ی شێعری مامۆستا ئاوارەی سەقزی

 

رۆژی هیجرانم وه‌کووزوڵفـــــــــــــــــت ره‌ش و توولانییه‌

له‌نجـــــــــــــــــــــــــــــــه‌که‌ت بووکانیه‌ بۆکانیه‌ بۆکانیه‌

قه‌تره‌قه‌تره‌ی ئه‌شکی خوێنم سه‌رزه‌مینی کرد به‌گوڵ

به‌ختی گوڵدانی گڵه‌ گـــــــــــــــوڵدانی گوڵ گوڵ دانیه‌

بازی دڵ به‌ربوو له‌ده‌ستــــــــم زاغی په‌رچه‌م گرتیه‌وه

غه‌یری ئه‌و په‌نهانییه په‌نهانــــــــــــــــــــییه‌ په‌نهانییه‌

مه‌رکه‌بم ئه‌شقه‌وبیابانــــــــــــــــــــــم جه‌فا زادم غه‌مه

حاڵه‌تم بۆتانه‌ وه‌ک په‌روانـــــــــــــــــه بۆ‌ په‌روانییــــــــه‌

چه‌رخی دووری که‌سری په‌نجه‌ی کردووم سه‌دحه‌سره‌تا

چونکه‌ رێی ئه‌ولانییه‌ ئه‌ملانییه‌ ئیملانــــــــــــییــــــــــــه‌

جان فیدا لایه‌ق به‌من بوو تا له‌ لات مه‌قبــــــــــووڵه‌ بوو

قه‌دری زه‌ڕناسی نه‌ما ئه‌و جا نییـــــــه‌ ئه‌مجا نیـــــــــیه

دڵبـــــــــــــه‌رم وه‌عده‌ی له‌دووکوڵمی به‌ من داوه‌ سبه‌ی:

تابـــــــــــــــــــــــــــــــــــــزانن مه‌که‌ وافه‌ردانییه‌ فه‌ردانییه‌

چوومه‌ هێندووستــــــــانی په‌رچه‌م بۆ سوراخی دڵ به‌دڵ

دیده‌یـــــــــــــی شه‌هلا وتــــــــــــــــی: زیندانییه‌ زیندانییه

مامه‌ڵه‌ی بازا‌ڕی خاڵــــــــــــــی لێوی شه‌کـــــــکه‌رباری تۆ

لایه‌قی شاهانه‌ ئه‌م سه‌ودایــــــــه‌ بێ سه‌ودانیــــــــــــــیه‌‌‌‌‌‌

نیلووفه‌ڕ ئاشق به‌ ڕۆژه‌ بۆیه‌ گـــــــــــه‌ردن کـــــــه‌ج ئه‌کا

سینــــــــه‌ چاکه‌ دیده‌کـــه‌م گه‌ر چانه‌بـــــێ پێت چانیــیه‌

مایه‌یی پشکـــــــــــــووتنـــــی گوڵـــــــــــزاره‌ باران ونه‌سیم

باری من لاره‌ له‌بــــــــــــــێ تۆ وانیـــــــــــیه‌ قه‌ت وانیـــیه‌

کاشکی هه‌روه‌ک ره‌قـــــــــــــــیبت وه‌رگری ساغه‌ر ئه‌بووم

چاوه‌که‌ت بێمانــییه بۆ مانیـــــــــیه‌ بۆمانییـــــــــــــــــــــه‌؟

زه‌وقـــــــــــــی ناسازم به‌ سه‌وتــــی سازه‌که‌ی سازاوه‌ ساز

بۆیه‌ قه‌ولــــــــــم جانییه‌ مه‌رجانــــــــییه‌ مه‌رجانیــــــــــیه‌

وا له‌ کۆسارا” جه‌فایـــــی” مه‌دحـــــــــــی له‌یل ئینشائه‌کا

تا بڵــــــــێن: دێوانه‌یـــــــه‌ و دێوانه‌کــــــــه‌ی دێوانیــــــــیه


ئەم وەرگێڕانه ی مامۆستاش جوانه


جارێکیان ئاویک له کێو هاته خوار
له ڕێ به به ردێ گه وره بو دوچار
به نرمی وتی به و به رده سه خته
پیاوه تی ڕێگه ی پیاوی خۆشبه خته
ڕێگه م بۆ چوڵ که و ڕه قی مه نوێنه
توڵه ی نامه ردی په لارو جوێنه
به رد : به لافاوی زۆر قه د نه جوڵاوم
به ئاوی گه وره نه په شۆکاوم
تۆچی هه تاکوو له به ر تو لاچم
به قسه ی تۆ لێره تا ئه وێ ناچم
ئاو له وڵامی به رد نه بوو دڵ ته نگ
پونگی خوارده وه که وته سەر ڕووی سه نگ
هه ر به تێکوشان ئه گه ی به پایه
خۆشی و خۆشبە
ختی ئه که ی به مایه

 

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی پنجشنبه بیست و ششم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  6:6 |

شەڕی سەیر و سەمەرە (دانلۆد)

نووسەر:مارتین ئاوەر

وەرگێڕان لە ئاڵمانییەوە:نادر فەتحی ( شوانە )

سپاس و ڕێزی تایبەت بۆ دۆستی خۆشەویستمان خاتوو هیوا ئاقامەجیدی 
بۆ ناردنی ئەم کتێبە بۆ  ئیمەیلی  evinebook@gmail.com كتێبخانه ی كوردی ئه وين

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی پنجشنبه بیست و ششم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  5:48 |


ئافره‌تی كورد په‌روه‌ر و خێرخواز و خه‌مخۆری ئافره‌تانی كوردستان، حه‌پسه‌خانی کچی مه‌عرووفی به‌رزنجی نه‌وه‌ی كاك ئه‌حمه‌دی شێخ و ئامۆزای شێخ مه‌حموودی مه‌لیكی كوردستان و هاوسه‌ری شێخ قادری حه‌فید و ناسراو به "حه‌پسه‌خانی نه‌قیب"، له ساڵی 1891دا له شاری سلێمانی هاتۆته دنیاوه.

 

حه‌پسه‌خان له‌و بنه‌ماڵه‌ گه‌وره ئایین و زانست په‌روه‌ره خزمه‌تگوزاره‌ی كورد په‌روه‌رده بووه و بووه‌ته یه‌كێك له ئافره‌ته هه‌ره به‌ناوبانگه‌كانی كوردستان، چونكه ژنێكی به‌خشنده‌ی چاوتێر و خێرخواز بووه و گه‌لێك زمان شیرین و ده‌روون پاك بووه، دیوه‌خانه‌كه‌ی هه‌رده‌م پڕ له ئافره‌تی شاری سلێمانی و ده‌ورو به‌ری بووه و هه‌ر ئافره‌تێك تووشی كێشه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی یا دارایی بووبێ و زۆریی لێكرابێ، په‌نای بردۆته به‌ر حه‌پسه‌خان و ئه‌ویش به‌دڵێكی فراوانه‌وه له كێشه‌كه‌ی كۆڵیوه‌ته‌وه بۆی چاره‌سه‌ر كردووه و زۆر جاریش یارمه‌تییه‌كی باشی دارایی ئه‌و جۆره ئافره‌تانه‌ی داوه

، تاوای لێهاتوه نه‌ك هه‌ر له ناو ئافره‌تاندا ڕۆڵ و نرخی كۆمه‌ڵایه‌تی خۆی هه‌بێت، به‌ڵكو له ناو هه‌موو خه‌ڵكی كوردستاندا ڕێزو پایه‌یه‌كی تایبه‌تی بووه و له‌و كاته‌ی كه ماڵ و دیوه‌خانه‌كه‌ی حه‌پسه‌خان بوو بووه قوتابخانه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی كورد و ئافره‌تان لێیه‌وه فێری ڕه‌وشتی به‌رزی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بوون، له هه‌مان كاتیشدا مه‌ڵبه‌ندێكی به‌رزی نیشتمانپه‌روه‌ریش بوو، ئافره‌تان له‌و مه‌ڵبه‌نده كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ی ئه‌و شێره‌ژنه كورده، هه‌ستی كوردایه‌تییان ده‌رورووژا و بیری ڕامیاریان له‌لا په‌روه‌رده ده‌بوو.

 
له‌وكاته‌ی كه له كۆڕ و كۆبوونه‌وه‌ی ئافره‌تاندا باسی جلوبه‌رگی ئاڵ و واڵای ژنان و باسی ئه‌م و ئه‌و ده‌كرا، ده‌بینرا له كۆڕ و دیوه‌خانی حه‌پسه‌خاندا هه‌رباسی ڕه‌وشت پاكی و كورد په‌روه‌ریی و مافی نه‌ته‌وایه‌تی كورد و ئازادیی خاكی كوردستان ده‌كرا.
ئه‌م ئافره‌ته تێكۆشه‌ره كوردپه‌روه‌ره‌ دڵسۆزی كوردستان، له ساڵی 1930دا نامه‌یه‌كی ڕامیاری مێژووی بۆ ڕێكخراوی "كۆمه‌ڵه‌ی نه‌ته‌وه‌كان" له "جنێف" نووسی و به‌ ڕاشكاوی داوای مافی چاره‌نووسی كوردی كرد له‌سه‌ر خاكی كوردستان و ئه‌و داوا كارییه‌ ئه‌و ئافره‌ته مه‌زنه ده‌نگێكی باشی دایه‌وه، به‌ تایبه‌تی له‌وسه‌رده‌مه تاریكه‌ی كورد پێی تێده‌په‌ڕی


كاتێكیش كه كۆماری دیموكراتیی كوردستان به سه‌رۆكایه‌تی پێشه‌وا قازیی محه‌مه‌د له 1946.01.22دا له مه‌هاباد دامه‌زرا، حه‌پسه‌خان به‌هه‌موو توانایه‌كی دارایی پشتگریی ئه‌و كۆماره‌ ئازیزه ساوایه‌ی كوردی كرد به‌رامبه‌ر به‌و هه‌ڵوێسته‌ی پێشه‌وا سوپاسنامه‌یه‌كی گه‌رمی بۆ نارد و ڕێزێكی زۆری لێنا

 
حه‌پسه‌خان له بواری زانست و په‌روه‌ریی و بڵاوكردنه‌وه‌ی خوێنده‌واری له‌ناو ئافره‌تانی كورددا، ڕۆڵێكی باڵای بووه، بۆیه نه‌ك هه‌ر مایه‌ی شانازیی پێوه‌كردنی ژنانی كورد بووه، به‌ڵكو جێگه‌ی شانازی سه‌رجه‌م میلله‌تی كوردبووه، چونكه جگه له هه‌ڵوێستی چاكه خوازیی كۆمه‌ڵایه‌تی و خزمه‌تگوزاریی خه‌ڵك و یارمه‌تی دانی هه‌ژار و كورد په‌روه‌ریی پڕ له دڵسۆزی و ڕاستگۆیی، هه‌ڵوێستێكی به‌رزیشی بووه به‌رامبه‌ر به‌كردنه‌وه‌ی قوتابخانه‌ی ئافره‌تان بۆ له‌ناوبردنی نه‌خوێنده‌واریی كه ئه‌وساكه ده‌ردێكی كوشنده‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی نێو كۆمه‌ڵگه‌ی كورده‌واریی بوو و له سه‌دا یه‌كی ئافره‌تانی كورد خوێنده‌وار نه‌بوون، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش خانوێ خۆی كرده قوتابخانه‌، تا ئافره‌تان ئێواران فێری خوێندن و نووسین ببن، ئه‌و قوتابخانه‌یه‌ش یه‌كه‌مین قوتابخانه‌ی ئافره‌تان بووه له شاری سلێمانی و له هه‌موو كوردستاندا.


ئه‌م ئافره‌ته مه‌زنه چاكه‌خوازه‌ی كورد له ته‌مه‌نی شه‌ست و دوو ساڵیدا له ڕۆژی چوارشه‌ممه‌ی ڕێككه‌وتی 12ی نیسانی 1953دا به نه‌خۆشی شێرپه‌نجه كۆچی دوایی كرد و كه‌لێنێكی گه‌وره‌ی له‌ناو ئافره‌تانی كوردستان به‌جێهێشت


سەرچاوە:ماڵپەڕی قادرزادە
 

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  5:19 |


ژیان به هه‌موو لایه‌كی سه‌لماندووه كه شارستانیه‌ت و ئاوه‌دانی له هه‌ر شوێنێكی ئه‌م جیهانه‌دا ته‌نیا به بیر و بۆ چوون و بازووی پیاو دروست ناكرێ، به‌ڵكو ده‌‌بێ هاوكاریی ئافره‌تیشی له‌گه‌ڵدا بێ، له كۆمه‌ڵی كورده‌واریی خۆشماندا له سه‌رده‌مێكی زووه‌وه گه‌لێ ئافره‌تی ئازاو لێهاتوو هاتوونه‌ته گۆڕه‌پانی ژیان و ڕۆڵێكی دیار و به‌رچاویان له بنیات نانی كۆمه‌ڵگای كورد و پارێزگاریی كردن له نیشتمان و پێشخستنی زانیاریی له كوردستان له بواره‌جیاجیاكاندا گه‌لێك ئافره‌تی ناوداری مه‌زنی وه‌كو خانزاد خانی سۆران و قه‌ده‌م خێر و مه‌ستووره‌ی ئه‌رده‌ڵانی و حه‌پسه‌خانی نه‌قیب و عادیله خانمی لێهه‌ڵكه‌وتووه و هه‌ر یه‌كه‌یان له بوارێك له بواره‌كانی ژیانی میلله‌تی كورددا خزمه‌تگوزاری خۆیان پشكه‌ش كردوه

ئافره‌تی كارگێری خێڵی گه‌وره‌ و گرانی جاف، خاتوو عادیله خانمی هاوسه‌ری وه‌سمان پاشای جاف كچی عه‌بدولقادر به‌گی ساحێبقڕان بوو، بنه‌ماڵه‌كه‌ی له دوای تێكچوونی فه‌رمانڕه‌وایی میرنشینی بابان له ساڵی 1851دا له سلێمانییه‌وه چۆته ووڵاتی ئه‌رده‌ڵان و عادیله خانم له ساڵی 1859دا له شاری سنه‌ی پایته‌ختی ئه‌رده‌ڵان له دایكبووه و له ناو گه‌وره و سه‌رداره‌كانی ئه‌رده‌ڵان چاوی كراوه‌ته‌وه

 
بنچینه‌ی خوێندن و فێربوونی قورئانی له سه‌رده‌ستی مامۆستای تایبه‌تی مامۆستای تایبه‌تی وه‌رگرتووه تاكو بووه‌ته خوێنده‌وارێكی ڕووناكبیری هۆشیار.
ئه‌و ئافره‌ته تێگه‌یشتووه له ساڵی 1895دا شووی به وه‌سمان پاشای جاف كردووه له هه‌ڵه‌بجه و دایكی دڵسۆزی "ئه‌حمه‌د موختار جاف"ی شاعیری ناوداری كورد بووه، ئه‌و ڕۆڵه‌یه‌ی به جۆرێكی وا په‌روه‌رده كردووه كه له دوا ڕۆژدا ببێته ڕابه‌ری كۆمه‌ڵگاكه‌ی و دڵسۆزی نیشتمانه‌كه‌ی. له‌ دوای مه‌‌حموود پاشای جاف، سه‌رۆكایه‌تی ئه‌و هۆزه مه‌زنه‌ی كورد، هۆزی جاف ده‌كه‌وێته ئه‌ستۆی وه‌سمان پاشای مێردی عادیله خانم


ئه‌و ئافره‌ته لێهاتووه هۆشیاره ده‌بێته یارمه‌تیده‌رێكی كارای هاوسه‌ره‌كه‌ی و كه وه‌سمان پاشا زیاتر ده‌چێته ناو ساڵانه‌وه، عادیله خانم هه‌موو كاروباری هۆزی جاف سه‌ركه‌وتوونه به‌ڕێوه ده‌بات و ناوبانگی له هه‌موو ناوچه‌ی شاره‌زوور و هه‌ورامان و شوێنه‌كانی دیكه‌ی كوردستانی باشوور بڵاوده‌بێته‌وه و ڕێزێكی زۆری نه‌ك هه‌ر له ناو خێڵه‌كانی دیوی كوردستانی ڕۆژهه‌ڵاتیش ده‌بێ و فه‌رمانی جێبه‌جێ ده‌كرێ و، هه‌موو كێشه‌یه‌كی كارگێڕی و كۆمه‌ڵایه‌تیشیله دوای كۆچی دوایی وه‌سمان پاشا چاره‌سه‌ر ده‌كرد و به‌ندیخانه‌ی تایبه‌تی دروست كردبوو بۆ به‌ند كردنی ئه‌و تاوانبارانه‌ی كه فه‌رمانی به‌سه‌ردا ده‌دان

ئه‌و ئافره‌ته مه‌زنه زۆر ‌حه‌زی به ئاوه‌دانی و پێشخستنی زانست و خوێنده‌واری ده‌كرد. قوتابخانه‌ و بازاڕێك و چه‌ند باڵه‌خانه‌ی گه‌وره‌ی له هه‌ڵه‌بجه بنیات ناو له گوندێكی بچووكه‌وه كردیه شارێكی ئاوه‌دانی به هات و بات و گه‌لێك باخ و سه‌یرانگای جوان و دڵگیری لێ دروست كرد. به كورتی عادیله خانم ژیانێكی شارستانی له‌و شاره خنجیلایه‌دا پێكه‌وه‌نا وه‌ك ئافره‌تێكی به ده‌سه‌ڵات و فه‌رمانڕه‌وا له‌و ناوچه‌یه و له‌ ناو هۆزه‌كه‌ی خۆیدا ژیا تاكو له ته‌مه‌نی 65 ساڵیدا له مانگی گوڵان له‌و شاره‌ی هه‌ڵه‌بجه له به‌هاری 1924دا كۆچی دواییكرد و له گۆڕستانی "عه‌بابه‌یلێ"ی نزیك هه‌ڵه‌بجه به خاك سپێردرا و سڵاو له یادی كۆچی دوایی ئه‌م شێره‌‌ڕنه‌ی كورد.

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  5:10 |

لیلا زانا (به ترکی و کردی: Leyla Zana) (زاده ‌۳ مه ۱۹۶۱) از زندانیان سیاسی و چهره‌های فعال حقوق بشر در ترکیه است.
لیلا در ۳ مه ۱۹۶۱ در سیلوان در نزدیکی دیاربکر چشم به جهان گشود. وی با مهدی زانا که از زندانیان سیاسی دوره کودتا بود ازدواج کرد.

لیلا زانا-كتێبخانه ی كوردی ئه وين

در انتخابات دیاربکر در سال ۱۹۹۱ زانا به عنوان نماینده پارلمان انتخاب شد. پس از ادای سوگند در پارلمان وی که هدبندی به سه رنگ سرخ، زرد و سبز (نماد پرچم کردی) به سر داشت به کردی گفت: «من باید در راستای اینکه دو ملت کرد و ترک در یک نظام دموکراتیک با هم زندگی کنند تلاش بنمایم» [۱]. تا اوت ۲۰۰۲ حکومت محدودیت‌های شدیدی را مورد زبان کردی در آموزش و رسانه‌ها وضع نموده‌بود.
در هنگام سوگند یاد کردن لیلا مجلسیان ترک با داد زدن وی را تروریست و تجزیه‌طلب نامیدند و خواهان دستگیری او شدند. البته به دلیل مصونیتش به خاطر نمایندگی مجلس، حکومت تا سه سال نتوانست وی را زندانی کند.

در سال ۱۹۹۴ به همراه سه قانونگدار کرد تبار دیگر هاتیپ دیجله، اورهان دوغان و سلیم ساداک، حزب تازه‌بنای دموکراسی را تأسیس نمودند که در همان آغاز ممنوع‌الفعالیت شدند.
وی از سال ۱۹۹۱ عضو پارلمان این کشور بود و به جرم صحبت کردن به زبان کردی در سال ۱۹۹۴ در حین ادای سوگند در پارلمان ترکیه به ۱۵ سال حبس محکوم شد.

لیلا زانا در سال ۱۹۹۵ از جانب پارلمان اروپا برنده جایزه ساخاروف شد اما تا ۲۰۰۴ که از زندان آزاد شد موفق به دریافت آن نشد.
هم‌اینک وی دبیر کل انجمن جنبش دمکراتیک در ترکیه‌است که جریانی میانه‌رو به شمار می‌رود و در میان کردها از موضعی قوی برخوردار است. در انتخابات عمومی مجلس ترکیه در سال 2011 او دوباره به مجلس ترکیه راه یافت

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  4:38 |

لیلا قاسم (زاده‌ 1952 در خانقین، اعدام شده‌ 1974 در بغداد)، از چهره‌های مبارز و مخالف رژیم بعث صدام بود که توسط رژیم بعث عراق به دلیل مبارزه برای احقاق حقوق مردم کردستان اعدام شد. وی در بین مردم کرد یک قهرمان و "شهید" محسوب می‌شود.

لیلا قاسم-كتێبخانه ی كوردی ئه وين

33 سال قبل دختر مبارز کردی به نام "لیلا قاسم" به چوبه اعدام آویخته شد. لیلا دختری خانقینی بود. او یکی از شجاع ترین زنان آزادیخواه و انقلابی بود که روز چهارشنبه 27 دسامبر سال 1950( بنا به منابعی دیگر در سال 1953) در یکی از روستاهای کرد نشین خانقین به نام "مسفا" چشم به جهان گشود. لیلا در سال 1959 پا به دبستان گذاشت و تحصیلات ابتدایی و متوسطه اش را در شهر خانقین به پایان رساند و سپس برای ادامه تحصیل در دانشگاه، در سال 170 به بغداد رفت. او دانشجوی رشته جامعه شناسی دانشگاه ادبیات بغداد بود و همه ساله با درجات بسیار بالایی ترم های دانشگاهی اش را پشت سر می گذاشت. لیلا عضو فعال اتحادیه دانشجویان کردستان بود و فعالیتهای زیادی را در این اتحادیه به ثبت رساند.

او در سال 1970 به عضویت پارت دمکرات کردستان در آمد. لیلا یکی از مبارزین سرسخت و مخالف رژیم بعث صدام بود. پس از آغاز جنگ در کردستان در بهار سال 1974 لیلا با همراهی یارانش (جواد، حسن، نریمان و آزاد) فعالیتهای سیاسی زیادی را در بغداد برای رسیدن به خواسته ها و اهداف کرد به انجام رساند و بر علیه رزیم بعث مبارزه کرد.

در 29 آوریل سال 1974 در دانشکده ادبیات بغداد به بهانه فعالیت سیاسی اش برای پارت دمکرات کردستان دستگیر شد و مدتی در زندان وحشتناک "ابوغریب" در سلول انفرادی رژیم زندانی گردید، ولی هرگز لب باز نکرد و اسامی افراد حزب پارت را آشکار نکرد. اینگونه بود که رژیم سرنگون شده بعث حکم دار را برای او و چهار تن از همراهانش بریدند.

لیلا قاسم این دختر شجاع کرد روز دوشبنه، 13 مه سال 1974، ساعت 7 بعدالظهر به دار آویخته شد. چهار تن از یاران آزادیخواه لیلا به نامهای" نریمان فواد مستی"، "حسن محمد رشید"، "آزاد سلیمان میران" و جواد مراد هموندی" که با او در زندان "ابوغریب" به سر میبردند نیز به دست رژیم صدام حسین به دار آویخته شدند.

او در میان آزدیخواهان به "خواهر لیلا" (در زبان کردی به" خوشکه" لیلا) شهرت داشت. لیلا نخستین زن کرد در کردستان عراق بود که به خاطر احقاق حقوق مردم کردستان و فعالیتهای سیاسی اش از طرف رژیم بعث به دار آویخته شد. در حال حاضر مزار این دختر شجاع کرد در گورستان "وادی سلام" در شهر نجف اشرف است. زنان کرد در طول تاریخ نهضت آزادیخواه کردستان همواره در صف اول تلاش و مبارزه بودند و به خاطر آزادی حماسه های زیادی آفریدند و در این راه قربانیان زیادی داده اند.

زنان کرد از هوشیاری سیاسی والایی برخوردارند و از همان ابتدای دهه ششم قرن بیستم یعنی در سال 1960 در کمیته مرکزی پارت دمکرات کردستان عضو بودند و حضوری فعال داشتند.ور در میان مردم کرد یک قهرمان ملی و شهید محسوب می شود. لیلا نمونه بارز و برجسته این نهضت است. او سمبل آزادیخواهی و جنبش زنان کرد است و چون قهرمان و اسطوره ای جاودان، برگ های تاریخ کرد را با خون خود مزین کرد.


 

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  4:25 |

 

کتێبی نوێ

ژمارەی کتێب-ناوی کتێب-نوسەر-ساڵی چاپ-وەرگێر-تێبینی


 

کتێبی شێعر


هەناسە-شێعری هەوار ئەحە

گزیدەای از اشعار شیرکوبی کەس شاعر بزرگ کرد بە زبان فارسی-ترجمەی ک.ج هەلوەدا


هۆنراوەی ک.د.ئازاد-لە کۆکراوەکانی کتێبخانەی کوردی ئەوین

سپاس و ڕێزی تایبەت بۆ مامۆستای خۆشەویست (ک.د.ئازاد) کە ئیزنی بڵاوکردنەوەی ئەم کتێبەی پێ داوین و لە وڵامی داواکاری ئێمە ناردی بۆ ئیمەیلی كتێبخانه ی كوردی ئه وين 

هۆنراوەی كه‌ژاڵ حه‌سه‌ن‌زاده‌ (پاییز)-لە کۆکراوەکانی کتێبخانەی کوردی ئەوین

سپاس و ڕێزی تایبەت بۆ خاتوو كه‌ژاڵ حه‌سه‌ن‌زاده‌ (پاییز)بۆ ناردنی ئەم شێعرانە بۆ ئیمەیلی كتێبخانه ی كوردی ئه وين 

گۆڤاری ژن-ژمارەی ٢١


کوردستانی نوێ-م چۆن دەوێ-چەپکێک لە وتارەکانی هەڤاڵ مام جەلال لە رۆژنامەی کوردستانی نوێدا 

کورد لە ناو جەرگەی تۆفاندا-ئازاد جندیانی-٢٠١١

کتێبێکی تر بۆ کوردستانی نوێ-نەوزاد عەلی ئەحمەد-٢٠١٢

زمانی گەردەلوول،خەونی شنەبا-پڕۆژەی تیشک٢٧-فەرهاد شاکەلی

شێعرییەتی دەقی چیرۆکی کوردی-لێکۆڵینەوەیەکی شێوازگەریی پراکتیکییە-نووسەر:هێمن عومەر خۆشناو

 


کتێبی فەلسەفی

۱-ئانارکیزم و ئەنارکۆسەندیکالیزم- نووسینی:ڕۆدۆڵف ڕۆکەر-وەرگێڕ لە فارسیەوە:هەژین

۲- ئەرنارکیزم،پەرتووکخانەی کوردی و سەرچاوەی ڕەخنەگرانی-نووسینی:هەژین

۳-بەرەو ئەنارکیزم-نووسینی: ئێریکۆ مالاتێستا-وەرگێڕ لە فارسیەوە:هەژین

۴-گفتگۆی خەیاڵکردی نێوان کارڵ مارکس و میخایل باکۆنین-نووسینی: مۆریس کرانستۆن-وەرگێڕ لە فارسیەوە:هەژین

۵-مارکسیزم و ئەنارکیزم-نووسینی: دانیال گوێرین-وەرگێڕ لە فارسیەوە:هەژین

۶-خەباتی ڕاستەوخۆ-نووسینی: ئیمیلی پاگێت-وەرگێڕ لە فارسیەوە:هەژین

سپاس و ڕێزی تایبەت بۆ پەرتووكخانەی سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان بۆ ناردنی ئەم کتێبانە بۆ ئیمەیلی كتێبخانه ی كوردی ئه وين 




کتێبی منداڵان

شەڕی سەیر و سەمەرە (دانلۆد)

نووسەر:مارتین ئاوەر

وەرگێڕان لە ئاڵمانییەوە:نادر فەتحی ( شوانە )

سپاس و ڕێزی تایبەت بۆخاتوو هیوا ئاقامەجیدی بۆ ناردنی ئەم کتێبە بۆ ئیمەیلی كتێبخانه ی كوردی ئه وين 


نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه بیست و دوم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  1:59 |

 

کتێبی رۆژنامە و میدیا

سەرجەم کتێبەکانی ئەم بەشە (36) کتێبە ئێستا




 

ژماره-ناوی کتێب-نووسەر-ساڵی چاپ-وەرگێر-تێبینی


 

1-بەرەو رۆژنامەوانیی مۆدێرن-بەختیار کەریمی-2006                

2-بنەما تیۆریەکانى ڕاى گشتى و ڕاگەیاندن-مەجید ساڵح عەزیز-2003-لێکۆلینەوە

3-بنەماکانی داڕشتن لە میدیاکاندا-ئومێد مەسعودی-2002-مەجید ساڵح         

4-بنەماکانی نووسینی هەواڵ-رێبوار کەریم وەلی -2008                

5-بیبلۆگرافیای ڕۆژنامەوانی ژنانی کوردستان-رێناس نەورۆزی-2002              

6-تلەوزیۆن لە نێو دامەزراندن و داڕزاندندا-برایم فەرشی                              

7-پێشەکییەک بۆ زانستی راگەیاندن-حەبیب کەرکوکی-2008-رابەر رەشید       

8.-جیهانی سێیەم و گەڕان بەدوای رۆژنامەوانی ئازاد دا -2003-د. هیدایەت حوسێن

9-خواستی خەڵک لەزمانی قەلچەمەوە-رەووف محەمەد ئالانی-2007                

10-دەروازى ڕۆژنامە نووسى-ڕەزا حاجى ئابادى-2005-کارزان محەمەد   

11-دیمانەی رۆژنامەنووسی-نەجات روستی-2008                

12-رابەری رۆژنامەنووس لە جیهانی سێهەمدا-ئەلبرت ل. هستر / وای رن ج. تو-2007 -   حەسەن عبدالکریم 

13-رۆژنامە لە کتێبێکدا- بەرگی یەکەم -نەوزاد عەلی ئەحمەد-2008-قەلەمی کورد

14-ڕۆژنامەگەری-د. کازمی موعتەمەد نەژاد-مەجید ساڵح عەزیز           

15-رۆژنامەگەریی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپاو ئەمریکا  1949 ــ 1991-نەوزاد عەلی ئەحمەد-2008                

16-رۆژنامەگەریی کوردی چەند سەرەقەلچەمیچک لە بارەی تەکنیک و هونەرەکان-نەژاد عزیز سورمێ-2006                 

17-رۆژنامەگەریی کوردی لە عراقدا-فاروق عەلی عومەر-2001-تاریق کازێزی     

18-ڕۆژنامەنووسی کوردی سەردەمی کۆماری دێموکراتی کوردستان 1942 ـ 1947-د. هیمدادی حوسێن -2002-لێکۆلینەوە

19-رۆژنامە و جەنگ-نەوزاد عەلی ئەحمەد-2003                

20-ڕۆژنامەى ئەهلى لەباشورى کوردستان-هێرش ڕەسوڵ-2006-لێکۆلینەوە

21-سەرەتایەک لە زانستی رۆژنامەوانی-د. فاروق محەمەد ئەبو زەید-2006-فەرەیدون ڕەئوف عارف    

22-شار لە هەڵبوون و کوژانەوەیدا-نەژاد عزیز سورمێ-2005-نووسەری کورد

23-شێوازەکانی هەڤپەیڤینی رۆژنامەڤانی-بەدرەدین ساڵح و فاتیمە حوسێن پەنهانی          

24-چاوەکانی تابان-یاسین قادر بەرزنجی-2007                

25-کۆنترۆڵی میدیا و ڕاگەیاندنەکان -2008-کەریم قادرپوور   

26-لە بارەی رۆژنامەگەریی کوردییەوە-گۆران جمال رواندزی-2008                

27-نیوتایمز دەرکردنی رۆژنامەیەکی پیشەوەری لە وڵاتانی بەرەو دیموکراسیدا-تاتیانا ریپکۆڤا-2006-محەممەد مستەفا قەرەداغی           

28-هەواڵنووسیی مودێرن-2007-رەحیم سورخی    

29-هونەرى ڕۆژنامەنووسى-کاروان عەلى قادر-2004                

30-هونەری رۆژنامەنووسی -دانا حبیب کەرکووکی-2008-سەمیر ئەحمد      

31-ئاژانسی دەنگوباسی کوردستان-نەژاد عزیز سورمێ-2006                

32-ئازادی لە بەهاری تەمەنیدا-نەژاد عزیز سورمێ-2005                

33-ئاوێزان بوونی سروشت و مێژوو-رەووف محەممەد ئالانی-2007                

34-ئەخلاقی کاری ڕۆژنامە نووسی-حسن عماد مکاوی-2004-مەم بورهان قانع   

35-ئەرشیفکردنی وێنە لە بواری ڕاگەیان و ڕۆژنامەگەری-عامر ئیبراهیم قەندیلچی -2008    نەوزاد علی ئەحمەد           

36-ئەنتى سانسۆر-عومەر شوان-2001                

 

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی جمعه بیستم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  16:55 |

 

کتێبی عەلمانیەت

سەرجەم کتێبەکانی ئەم بەشە (44) کتێبە ئێستا




 

ژماره-ناوی کتێب-نووسەر-ساڵی چاپ-وەرگێر-تێبینی


 

1-بەسیاسییکردنی ئیسلام دیاردەی ئیسلامیزم-شێرکۆ کرمانج-2005                

2.-بەسیاسیییکردنی ئیسلام-شێرکۆ کرمانج-2005-دژی ئیسلام

3-بەئیسلامکردنی کورد ماستەرنامە یان هەڵەنامە-فازل قەرەداغى-2006             

 4-بونیادی ئایین-فراس السواح-ئیبراهیم فەتاح-دژی ئیسلام

5-تەونی جاڵجاڵوکە لە نێو ئەشکەوتی "عەدولللام" شازین هێرش دژی ئیسلام

6-تیرۆر و رەشەکوژی - ئاوەڵدووانەی کۆمەڵگای ئیسلامی- باقر موئمنی - ناسر ئەمین نژاد   

7-پەروەردەی دژە تیرۆر-ئامانج محەمەد-2004-دژی ئیسلام

8-جەهالەتی ئیسلام ودنیای هاوچەرخ-ئارام رەشید-2008-دژی ئیسلام

9-خوێندنەوەیەک بۆ فیکرى حەسەن بەننا-عادل عەلى-2006                

10-خوێندنەوەیەکی رەخنەگرانە بۆ ئیسلام- د. کامل النجار-مەریوان هەلەبجەیی-دژی ئیسلام

11-دەربارەی فەلسەفە و ئیسلام و رۆشنگەری-مەریوان وریا قانع -2002          

12-دەستوور-دارا ئەحمەد-2007-دژی ئیسلام

13-دیالۆگێک لە مەر علمانیەت-د. فەرج علی فودە-2003-ئاکۆ عبدالکریم شوانی        

14-دیالۆک لەمەڕ علمانیەت-د. فەرج عەلی فودە-2003-ئاکۆ عەبدولکریم شوانی     

15-دیموکراسى و ئیسلامى سیاسى-فوئاد سدیق-2005                

16-سێکس و شەرع و ژن لە مێژووی ئیسلامدا-مەریوان هەلەبجەیی--دژی ئیسلام

17-کورتە مێژوویەکى نێربازى لەڕۆژ هەڵاتى ئیسلامیدا 1-کوردیار-دژی ئیسلام-دژی ئیسلام   

18-گەرانەوەیەک بۆ سەرەتاکانی ئیسلام-کورت فریشلر-2003-حەمەی حەمە سەعید- دژی ئیسلام

19-گفتوگۆ لەسەر خوانی خوێنین کۆرامانێک لە ئەنفال -حمە کاکەرەش-2007 -دژی ئیسلام

20-عەلمانیەت و کاریگەریەکانى-جەمال پیرە-2004                

21-عەلمانیەت و ئاین-د. محمد ئارکوان-2005-نەوزاد ئەحمد ئەسوەد

22-عەلمانیەت و ئەوان و نیگەرانى ئێمە- ئیسماعیل کوردە-2004                

23-علمانیەت و ئسوڵیەت-عەفیف ئەخزەر-2005-شوان ئەحمەد      

24-فەندە مێنتالیزمى ئیسلامى لەجیهانى عەرەبدا-ریچارد هرایەر دکمەجیان-2005-ئاسۆ کەریم         

25-فەندەمێنتالیزمی ئیسلامی لە جیهانی عەرەبدا-ریچارد هرایەر دکمەجیا-ئاسۆ کەریم         

26-کورتە مێژوویەکى نێربازى لەڕۆژ هەڵاتى ئیسلامیدا -کوردیار-دژی ئیسلام

27-کورتە مێژوویەکی نێربازی لە رۆژهەلاتی ئیسلامیدا ١ -کوردیار-دژی ئیسلام

28-کورد لەنێوان بەئیسلام کردن و ئیسلام بووندا-هیوا سەلام-2003                

29-مەسەلەکانی ئافرەتی کورد لە نێوان مەعریفە و ئایدۆلۆژیا لەکۆمەلگای ئیسلامیدا-فاتمە عمر رێشاوی-2006                 

30-مێژووی فەندەمێنتالیزمی ئیسلامی سوننە لە ئێران-م. علی سینا-2006                

31-مێژووێتیی هزری عەرەبیی ئیسلامی- محەمەد ئاکۆن-2006-نەریمان تاڵیب      

32-ناوەڕۆکی ڕاستەقینەی ئینجیلەکان-کری ڤۆڵڤ-ناسری ئەمین نژاد دژی ئیسلام

33-هەڵبژادرن لە نیوان عەلمانی و ئیسلامی-مسعود عبدالخالق                           

34-هۆیەکانی بەختەوەری-ملا احمدی قامیشى -2008                

35-ئادەمیزاد لەکۆمەڵى کوردەواریدا-عبدالخالق مەعروف-2000-دژی ئیسلام

36-ئایا قورئان رەنگدانەوەی سەردەمی خۆیەتی-تەها مەلا وەهاب-دژی ئیسلام

37-ئاین علمانیەت فیندەمێنتالیزم - محمد ئەرکۆن                               

38-ئاین و دەوڵەت و پیادەکردنی شەریعەت-د. عابد جابری-2006-فوئاد سدیق-دژی ئیسلام

39-ئایین و عەلمانییەت و کۆمەلگای مەدەنی-محەمەد ئارکۆن-2002-نەوزاد ئەحمد ئەسوەد  

40-ئیسلام ڕۆشنگەرى-هاشم سالح-2005-هێمن مەحمود      

41-ئیسلام و گلۆباڵیزم- د. محمد ئارکوان-نەوزاد ئەحمد ئەسوەد

42-ئیسلام ئاینى هێز یان هێزى ئاینێک-جان کلۆد بارۆ-2001-کەیهان عزیزوک.چروستانى-دژی ئیسلام

43-ئیسلامی سیاسی-شوان ئەحمد-2004                

44-ئیسلامی سیاسی لەزەربروزەنگەوە بۆ بەخۆداچونەوە-سەعد مەولا-2002-جەمال غەمبار     

 

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی جمعه بیستم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  0:58 |

 

کتێبی دەرونزانی

سەرجەم کتێبەکانی ئەم بەشە (21) کتێبە ئێستا




 

ژماره-ناوی کتێب-نووسەر-ساڵی چاپ-وەرگێر-تێبینی


 

1-بیگومان تۆ دەتوانی-د.عبداللە توفیق    

2-تاوانبارو سزا-سابیر بەکر بۆکانى-2002              

3-پالنەرەکانی جەنگ-ئانشتاین و فرۆید-2007-مەریوان هەلەبجەیی        

4-پەروەردە لە نێوان ناز و توندوتیژیدا- فەرید حەسەن-هەڵوێست عبدوڵڵا کەریم   

5-پەروەردەو پێگەیاندنی مندال-ئا . میکارنکو-2005-مستە فا غەفور   

6-دەربارەی هونەری سەرکردایەتی کردن-ج.کورتوا -2001-سابیر بەکر بۆکانی           

7-دەروونزانى-گۆتەریج 1982-هیوا عومەر ئەحمەد        

8-دەروونزانى-یوسف عسمان حمد-2004              

9-راژەنینی لانکی مرۆڤایەتی-هیوا عمر-1977              

10-سایکۆلۆژی جەماوەر-گۆستاڤ لۆبۆن-2006-ئارام جەمال سابیر           

11-سایکۆلۆژیی ژیانی هاوسەریەتی-د.عبدالرحیم سەمعان-2007-سۆزان جمال      

12-سەرکەوتنی بێسنور لە 20 رۆژدا-ئانتوونی  رابینز-2006-هاموون حسن     

13-سروشت و بەرەسەندنی هزر- د.نوری جعفر-سابیر بۆکانی      

14-شیکردنەوەى دەروونى-تیرى ئیگلتۆن-2004-سه لاح حسن پاڵەوان           

15-چۆن دەبیت بەباشترین هاورێى خۆت- میلدرید نیومان وبیرنارد بێرکۆتس-2005-شێرزاد حسن      

16-چۆن لەگەل مندالەکەم رەفتار بکەم-د.کاربر- شەیدا سەلاح      

17-کارما-ن.لازیرین-جلال دەباغ         

18-کارى گەرى نەست یاخود نهێنیەکانى-کەسییەتىسەرکەوتوو

19-مرۆڤ لەڕوانگە فڕۆیدەوە- قاسم حسین سالح-2002-عبدالمتلیب عبدالله

20-نهێنی سەرکەوتنی لە بازارەکانی کاردا-ئ . کیهان نیا-2007-ئەدهەم ئەمین     

21-هەست بەگەورەی خۆت بکە-واین دیر-2005 -ناسر سەلاحی     

 

 

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی جمعه بیستم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  0:53 |

 

 

 

کتێبی لێکۆلینەوە

 

سەرجەم کتێبەکانی ئەم بەشە (107) کتێبە ئێستا




 

ژماره-ناوی کتێب-نووسەر-ساڵی چاپ-وەرگێر-تێبینی


 

1-باشووری کوردستان یان باکووری عێراق-شێخ عومەر غەریب-2002-جەمال گردەسۆری           

2-بایەکانی کوردستان-د. محەمەد موکری 2004-د. موحسین ئەحمەد عومەر 

3-بەعسیزم و کورد-سۆران کەریم مستەفا-2007              

4-بەم هەموو تاوانە لێبوردنى چى-جاناتان ڕەندڵ-2003-سەلاحەالدین ئاشتى           

5-بژى گەندەڵى-عەلى ڕەبیعى-2002-ڕەفعەت مورادى  

6-بزافی ڕزگاریخوازی کورد-د. سەعدی عوسمان هەروتی-2006              

7-تورکیا لەسەردەمى گۆڕاندا-محمد نورە الدین-2000-ئازاد بەرزنجى    

8-توندوتیژی هەست پێکراو-هانا شوانی -2007              

9-تیۆرى ڕۆمان-کۆمەڵێک نوسەرى بیانى-2002-محمەمەد کەریم    

10-پارتە سیاسیەکانى ئاڵمان و کێشەى کورد-2003-عەلى محەمەدى    

11-پاش بونیاد گەرى-تێرى ئیگلتۆن-2003-سەلاح حەسەن    

12-پاکسازى ڕەگەزى لەناوچەى کەرکوک وئەگەرى دەستێوەردانى مرۆڤانە-شاخەوان شۆڕش-2003              

13-پێکهاتەو ڕاڤەى دەق-بابەک ئەحمەدى-2004-مەسعود بابایى     

14-پێکهاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووریی کوردستان-د.عەبدولڵا غەفور-2007

15-جوگرافیاى کوردستان-عبدالله غەفور-2005

16-جێندەر لە سێ کتێبی سویدیدا- 2007-شۆخە عەبدوڵڵا    

17-حاجى قادرى کۆیى-مەسعود محمد-2005              

18-خەیاڵى زمان (خوێندنەوەو ڕەخنە)-عەبدولموتەلیب عەبدوڵڵا-2003              

19-خوو پێوەگرتن بە ماددە هۆشبەرەکان  فائیز ئیبراهیم محەممد-2007              

20-خوێندەواری بە زمانی کوردی-سیروان کاوسی-2007              

21-خوێندنەوەی پەراوێز پەراوێزی خوێندنەوە-عەبدولموتەلیب عەبدوڵڵا                

22-خۆرهەڵات  و  خۆر ئاوا-ناوى نوسەر دیار نییە-2004-ئاسۆس جەلال     

23-خۆرئاوا لە ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ هورووژمی باوەڕی نوێدا-کامەران ئیسحاق پەری-2007              

24-دابەشکردنى دەسەڵاتەکان لەئێران-پڕۆفیسۆر یان یەرپە-2004-فایەق سەعید       

25-دادگەی نێودەوڵەتیی تاوانکاری-د. مورشید ئەحمەد ئەلسەید ـ ئەحمەد فازل -2005    ئاسۆ کەریم         

26-داهێنان و مەرگ- سەلاح حەسەن پاڵەوان-2008              

27-دە رۆمانی گەورەی جیهانی  سۆمەرست مۆم-2006-ئەسکەندەر مەحمود رەسول

28-دەخالەتی مرۆڤانە لە کوردستان-د. جاسم تۆفیق خۆشناو-2004              

29-دەربارەى گەنجان  کارزان کاوسێن-2003              

30-دەرمان و مادە سڕکەرەکان  عەتا مەلا کەریم-2005              

31-دەزگا چاپەمەنیەکانی شاری سلێمانی-عادل شاسوار ـبەناز حمە خۆرشید                    

32-دەستەو دامانى نالى-مەسعومد محمد-1997              

33-دڵڕەقی و بێدەنگی- کەنعان مەکییە-2005-حەمە رشید         

34-دیاردەگەرایی تاراوگە-رێبوار سیوەیلی                          

35-دیاردەی گەندەڵی / نزیکبوونەوەیەکی سوسیۆلۆجی ـ ئابووری-د. ناسر عوبێد ئەلناس-2005-سەڵاح شاکەلی     

36-ژن لەسەر تەختى دەسەڵات-مەحمود تلوعى-2005-ئەبوبەکر مەجیدى 

37-ڕەمز و نوسینی سەر گۆڕەکان-ئەرخەوان محەمەد عوبێد-2008              

38-ڕووپێوێکى جیۆپۆلیتیکى دەربارەى میر نشینانى گردى بنارى زاگڕۆس-یسپەر ئایدم ویۆرگین لاسۆ-2005-ئاسۆس محمد مەلاقادر 

39- رووپێوێکی جیۆ پۆلیتیکی دەربارەی میرنشینانی گردی بناری و زاگرۆس-یسپەر ئایدم ویۆرگین لاسۆ-2005-ئاسۆس محەمەد مەلا قادر 

40-رێبازی لێکۆڵینەوە و ئامادەکردنی لێکۆڵینەوەیەکی تیوەری و پراکتیتی-تەڵاڵ مەجووب-2007-مەریوان عەبدول  

41-زمانی کورد-مەسعوود محەمەد-2009-حەکیم کاکەوەیس  

42-ساموئێل بیکیت-2005-شۆڕش محەمەد حسێن

43-سێ خوڵگەى ڕەخنەیى لەئەدەبى کوردى-د. لەتیف محمد حەسەن-2002

44-سەرەتایەک دەربارەى سەرهەڵدانى ئەدەبى مندڵانى کورد ڕێواس ئەحمەد-2005-شێرزاد هەینى     

45-سەرکردەو لێکۆڵینەوەی زانستی-ئیدریس ئیبراهیم گەڵاڵەیی-2003              

46-سەفەری ڕەش-ئیسماغیل تەنیا-2002              

47-ستەمکارى:مەملەکەتى ترس ولەمرۆڤ خستنى مرۆڤ وتیرۆرکردنى عەقڵ -فاروق ڕەفیق-2003              

48-سوارەو پەخشانى کوردى-محەمەد بەهرەوەر 2003              

49-سۆفیگەرى-د. ئیبراهیم شوان-2001              

50-سێکس و پۆلیتیک-کریستۆف دلوار و کریستۆف دۆبوا-2008-شێرزاد هەینی     

51-شاری کەرکوک لە نێوان ساڵانی 1917 ـ 1926-پشکۆ حەمەتاهیر ـ عەبدولڕەحمان ئاغجەلەری-              

52-چامەى پەخشان-سۆزان بیرنار-2002-سەلاح محمد       

53-چەمک و ستاتیکاى شوێن لەئەدەبدا-سەباح اسماعیل-2005              

54-چەمکی دەوڵەت و بزوێنەری مێژوو لە کۆمەڵگەی کوردیدا-عەتا قەرەداغى-2004 

55-گەڕان بەدوواى بووندا-عەتا قەرەداغى-2002  

56-گەنج و بەشداری سیاسی-رابەر تەڵعەت-2006              

57-گیرو گازى چەمکى کۆمەڵى مەدەنى-د . کەریم ئەبو حەلاوە-2005-اسماعیل کوردە وڕەوشد ڕەشید و نورى بێخاڵى

58-عەشق و خۆشەویستی لە نێوان وەهم و واقیعدا-سەروەر کەریم -2005              

59-عێراق دیموکراتیزەکردن یان هەڵوەشاندنەوە-ڕەفیق سابیر-2005              

60-فیدڕالیزم و ئەزمونە جیاوازەکان-ناوى نوسەر دیار نیە-2005-ئیسماعیل حمە ئەمین

61-فیمینستناسى و جڤاکى کوردى-کازیوە سالح-2005              

62-قەفەسی ئاسنین یان بۆ ببمەوە عێراقی-ڕێبوار سیوەیلی-2003              

63-قەڵەم و شمشێر-حەمەسەعید حەسەن-2000              

64-قوتابخانەى فڕانکفۆرت-د. عەلا تاهیر-2004-ئسماعیل کوردە و جەمال پیرە      

65-کاریگەری هەڵچوون لەبەرپرسێتی تاوان و سزا-هیمداد مەجید عەلی- 2002-دلێر میرزا 

66-کافکا-سادقى هیدایەت ویوسف حاجى میرزایى-2002-محمد کەریم        

67-کەرکوک شاری قەڵاو ئاگرو خوێن-عەلی مەحمود محەمەد-2006              

68-کرۆنۆلۆژیای مەسەلەی موسڵ 1918 ـ 1926- د. میم کەمال ئۆقە-2000-سەلام ناوخۆش 

69-کچى ئاسمان-جەزا چنگیانى-2005              

70-کورد و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە بەردەم گۆڕانکاری گەورە و کتوپرشدا-نەوزاد عوسمان-2006 

71-کورد و کوردستان-2002-حسێن عوسمان نێرگسەجاڕی و حسێن ئەحمەد جاف     

72-کوردستان کۆلۆنییەکى نێو دەوڵەتى-ئسماعیل بێشکچى-2002-حەمە ڕەشید        

73-کوردستان و شۆرشەکەی-جەمال نەبەز                              

74-کوندیناوە لەنێوان راگواستن و بە عەرەبکردندا-کاوە نادر-2001              

75-کۆچ و سەفەر-ئاسۆ جەبار-2001              

76-کۆمەڵگاى داخراو-ئاسۆ جەبار-2005              

77-لەنێوان بلیمەتى و شێتى دا-هاشم سالح-2002-نەوزاد احمد اسوەد

78-لێکۆڵینەوەکانى پێش مێژوو  لەکوردستانى عێراقدا-ڕۆبەرد جآ ى وبرید وورد وبروس هاو-2005-ئاسۆس محمد مەلا قادر

79-لێکۆڵینەوەیەک لەسەر ڕاپەڕینەکەى بەهارى 1991ى باشورى کوردستان-هاورآ قادر ڕەسوڵ-1994              

80-ماڵێکى لێک ترازا و  ویژدانێکى بیمار-فاروق ڕەفیق-2002              

81-مەواددی موخەددیر ماددە بێهۆشکەرەکان و بڵاوبوونەوەی لەئێران-مهدی بدری-2002   

82-من بڕوام بەدیموکراسى کوردى نییە !- مامۆستا جەعفەر،فازیل کەریم احمد-2005 -   لەبڵاوکراوەکانى مەکتەبى بیرو هۆشیارى (ی.ن.ک)           

83-منداڵ و ئەدەب-نەوزاد عەلی ئەحمەد-2006              

84-ناسیۆنالیزمی کوردیی-کاوە ئەمین                                 

85-نزیکبوونەوەیەکى سوسیۆلۆجى - ئابوورى-د. ناسر عوبێد ئەلناسر-2005-سەلاح شاکەلەیى 

86-هاوسەنگکردنەوەی تەرازوویەکی سەنگەلا-مەسعوود محەمەد-2008-حەکیم کاکەوەیس  

87-هاوکاتى و هاو شوناسى-رێبوار سیوەیلى-2004              

88-هەڵسەنگاندنى بیرۆکەى ڕامیارى پاراستنى ژینگەو دابینکردنى وزە لەکوردستاندا -قەیوان سیوەیلى-2005              

89-هەورامان تۆێژینەوەیەکى سۆسیۆئەنترۆپۆلۆجى-عیززەت فەتاح حمە ساڵح-2006   

90-هونەرى ڕاوە ژن-حەمە سەعید حەسەن -2000              

91-هیگڵ – فەلسەفە و مۆدێرنیزم- رێبین رەسوڵ ئیسماعیل-2004              

92-وەرگێڕانى ئاوى شۆر بۆئاوى شیرین بەهۆى تیشکى خۆر-قەیوان سیوەیلى-2004   

93-وزە لەنێوان مشتو مڕى کۆمەڵگاو بڕیارە ڕامیارییەکاندا-قەیوان سیوەیلى-2004

94-وشە پەڕتەوازەکان بەرگی دووەم-هاوڕێ باخەوان-2005              

95-وشە پەڕتەوازەکان بەرگی یەکەم -هاوڕێ باخەوان-2005              

96-وشەنامەکی ئێتیمۆلۆژیای زمانی کوردی-جەمال نەبەز-2008              

97-وێنەى شیعرى لەڕێبازى ڕۆمانسیى کوردى دا-عەبدولقادر محەمەد ئەمین-2002

98-یەڵماز گۆنایدا 1937 ـ -حەمە کەریم عارف -2006              

99-ئاڵاى کورد-هاوڕآ باخەوان-2001              

100-ئانارشیزم-مستەفا ڕەحیمى-2002-ڕێباز مستەفا       

101-ئایدیای قانوون- دینیس لوید-2006 -نەریمان تاڵب ـ محەمەد مشیر           

102-ئاین . فاشیزم . مەرگ-کۆمەڵە وتارێک-2000-هەورامان وریا قانیع          

103-ئاین و عەلمانییەت و کۆمەڵگاى مەدەنى --هاشم سالح -2002-نەوزاد احمد اسوەد

104-ئاین و کەسێتى-دانیال .ل.پاڵس-2001-سەیران عبدالرحمن           

105-ئەتنۆ ـ دیۆگرافیای باشووری کوردستان-عەبدوڵڵا غەفور-2006              

106- ئەنتۆلۆژیای شانۆی ئەزموونگەری-نیهاد جامی -2008              

107-ئیتنۆنەتەوایەتی کوردی-نادر ئینتیسار-عەتا قەرەداخی    

 

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی جمعه بیستم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  0:2 |

 دكتۆر عه‌لی‌ گه‌لاوێژ ساڵی‌ 1922 له‌ ناوچه‌ی بۆكان له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان له‌ دایك بووه‌. ئه‌م پیاوه‌ ناوداره‌ له‌ باوكه‌وه‌ به‌ هۆزی‌ فه‌یزوڵڵابه‌گی‌ موكری‌ و و له‌ دایكه‌وه‌ ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر بنه‌ماڵه‌ی‌ ئه‌رده‌ڵان. باوكی‌ دكتۆر عه‌لی‌ گه‌لاوێژ، برایم سه‌لاح فه‌رمانده‌ی‌ سوپالی‌ كۆماری‌ كوردستان بووه‌. عه‌لی‌ گه‌لاوێژ به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ باوكی‌ له‌ ته‌ورێز ئه‌فسه‌ر بووه‌ هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ له‌ ته‌ورێز ده‌رسی‌ خوێندووه‌ و له‌ قوتابخانه‌ی‌ ناوه‌ندی‌ فێرده‌وسی‌ ئه‌و شاره‌ له‌ ساڵی‌ 1940 دیپلۆمی‌ ناوه‌ندی‌ وه‌رگرتووه‌. پاش ساڵی‌ 1941 كه‌ ده‌وڵه‌ته‌ سه‌ركه‌وتووه‌كانی‌ شه‌ڕی‌ دووه‌می‌ جیهانی‌ ئێرانیان داگیر كرد باوكی‌ عه‌لی‌ گه‌لاوێژ له‌ سوپای‌ ئێران دێته‌ ده‌ره‌وه‌ و ده‌چێته‌ ناو سوپای‌ كۆماری‌ كوردستانه‌وه‌.

عه‌لی‌ گه‌لاوێژی نه‌مر-كتێبخانه ی كوردي ئه وين

 هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌مه‌ به‌ ماڵه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كوردستان. له‌ كاتێكدا كه‌ كۆمار داده‌مه‌زرێ‌ ده‌وڵه‌تی‌ كۆماری‌ كوردستان له‌ مهاباد نزیكه‌ی‌ 60 كه‌س له‌ لاوه‌ كورده‌كان ده‌نێرێ‌ بۆ شاری‌ باكۆ له‌ كۆماری‌ ئازه‌ربایجان بۆ ده‌رس خوێندن كه‌ یه‌كێك له‌و خوێندكارانه‌ عه‌لی‌ گه‌لاوێژ بووه‌. عه‌لی‌ گه‌لاوێژ به‌ر له‌ رۆیشتنی‌ بۆ ده‌رس خوێندن له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵات رۆمانێكی‌ نووسیبوو كه‌ هه‌رگیز چاپ نه‌كرا و ئێستاش ده‌ستنووسه‌كه‌ی‌ نه‌ماوه‌، به‌ڵام ئه‌و رۆمانه‌ هه‌ر به‌سه‌رهاتی‌ داهاتووی‌ خۆی‌ بوو. ناوی‌ رۆمانه‌كه‌ش ((بارام و گوڵنار بوو)) .

 كاتی‌ گه‌یشتن به‌ كۆماری‌ ئازه‌ربایجان (باكۆ) به‌ ده‌ستووری‌ كۆماری‌ كوردستان عه‌لی‌ گه‌لاوێژ له‌ زانكۆی‌ ئه‌فسه‌ری‌ ناونووسی‌ ده‌كا تا پاش ده‌رس ته‌واو كردن وه‌ك ئه‌فسه‌رێكی‌ پسپۆڕ و له‌ سوپای‌ كوردستان دا خزمه‌ت بكا. به‌ڵام كاتێ‌ كه‌ زل هێزه‌كان له‌ تاران فه‌رمانی‌ رووخاندنی‌ كۆماری‌ كوردستان ده‌ده‌ن و پێشه‌وا و هه‌ڤاڵانی‌ له‌ دار ده‌ده‌ن عه‌لی‌ گه‌لاوێژ له‌ زانكۆی‌ ئه‌فسه‌ری‌ دێته‌ ده‌ره‌وه‌ و له‌ زانكۆی‌ ئابووریی‌ رامیاری‌ ناونووسی‌ ده‌كا و دوای‌ چه‌ند ساڵ‌ ده‌ره‌جه‌ی‌ دكتۆرای‌ ئابووریی‌ سیاسی‌ وه‌رگرت.

 ناو دكتۆرانامه‌كه‌ی‌ كه‌ به‌ زمانه‌كانی‌ رووسی‌ و توركی‌ چاپ كرا ئه‌وه‌ بوو: په‌یوه‌ندی‌ ئابووری‌ كشتوكاڵی‌ له‌ كوردستانی‌ ئه‌مڕۆی‌ ئێران. عه‌لی‌ گه‌لاوێژ پاش به‌ینێك ده‌بێته‌ مامۆستای‌ زانكۆی‌ باكۆ. و هور له‌ بواری‌ پسپۆری‌ خۆیدا وانه‌ ده‌ڵێته‌وه‌ و دوایی‌ ده‌بێته‌ ئه‌ندامی‌ ئاكادیمی‌ زانسته‌كانی‌ ئازه‌ربایجان.

 له‌ ساڵی‌ 1946 كه‌ ده‌گاته‌ باكۆ و دوای‌ ماوه‌یه‌ك گه‌وره‌ هێزان كۆماری‌ كوردستان ده‌ڕوخێنن عه‌لی‌ گه‌لاوێژ له‌گه‌ڵ‌ دكتۆر ره‌حیم قازی‌ (برای‌ نه‌مر محه‌ممه‌د حوسێن سه‌یفی‌ قازی‌) رۆژنامه‌ی‌ كوردستان ئۆرگانی‌ ناوه‌ندی‌ حیزبی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران له‌ باكۆ ده‌رده‌كه‌ن و بێژه‌ری‌ رادیۆ حیزبیش ده‌بێت. دواتر ده‌چێته‌ نێو حیزبی‌ تووده‌ی‌ ئێرانه‌وه‌ و ده‌ینێرن بۆ وڵاتی‌ بولغارستان و له‌وێ‌ ده‌بێته‌ بێژه‌ری‌ رادیۆ په‌یكی‌ ئێران به‌ زمانه‌كانی‌ كوردی‌ فارسی‌ و توركی‌.

 

پاش شۆڕشی‌ گه‌لانی‌ ئێران له‌ ساڵی‌ 1978 دێته‌وه‌ بۆ تاران و له‌گه‌ڵ‌ له‌گه‌ڵ‌ هاوڕێیانی‌ له‌ حیزبی‌ تووده‌ی‌ ئێران دا ده‌ست ده‌كه‌نه‌وه‌ به‌ تێكۆشانی‌ سیاسی‌. دكتۆر عه‌لی‌ گه‌لاوێژ له‌ حیزبی‌ تووده‌دا ئه‌ندامی‌ كۆمیته‌ی‌ ناوه‌ندی‌ و به‌رپرسی‌ هه‌رێكمی‌ كوردستان بووه‌. ئه‌م مه‌زنه‌ پیاوه‌ كه‌وته‌ به‌ر شه‌پۆلی‌ ئیعدامی‌ ناسراو به‌ 1988 به‌ تاوانی‌ خه‌باتی‌ سیاسی‌ و له‌ زیندانی‌ ئێوین له‌ تاران ئیعدام كرا .


 سه رچاوه : ڕادیۆی نه وا


نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی سه شنبه هفدهم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  1:27 |

 

هه‌روه‌ك ئاشكرایه كه شه‌ره‌فنامه‌ به‌ گه‌وره‌ترین شاكاری مێژووی گه‌لی كوردستان داده‌نرێ، به‌سه‌ره‌تاو ده‌سپێكی مێژووی نوێی گه‌لی كورد داده‌نرێت.
شه‌رفخانی به‌دلیسی خۆی له خۆیدا وه‌رچه‌رخانێكی گرنگی مێژووی ڕامیاری و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و كلتووری گه‌لی كوردستانه‌، شه‌رفخانه‌ی به‌دلیسی كه گه‌وره‌ترین ڕووناكبیرو نووسه‌ری سه‌رده‌می خۆیه‌تی به‌نووسینی شه‌ره‌فنامه‌ نه‌ك هه‌ر زانیاری زۆرو زه‌به‌ندی له‌مه‌ڕ جوگرافیاو ژیانی ڕامیاری و ده‌سه‌ڵاتی كوردو زمان و ڕووه هه‌مه‌جۆره‌كانی كۆمه‌ڵگای كوردی بۆ تۆماركردوین.

 

كتێبخانه ی كوردي ئه وين


شه‌رفخان كوڕی شه‌مسه‌دین به‌دلیس له ساڵی 1543.02.25 له گوندی "گه‌رمه‌ڕووی" سه‌ر به‌شاری "قوم" له ئێرانی ‌عه‌جه‌م له دایكبووه. له‌دیوه‌خانی "شاته‌همان سپی یه‌كه‌م" له‌ساڵی (1543 تا 1576) له‌گه‌ڵ كوڕه‌كانی ئه‌ودا ژیاوه. له ئێران شا ئیسماعیلی سه‌فه‌وی ساڵی 1576 پایه‌و نازناوی میری میران ده‌به‌خشێته شه‌ره‌فخان و ده‌یكاته سه‌رۆكی هۆزی كورده‌كانی ئێران. له كانوونی دووه‌می ساڵی 1578 له جه‌نگی نێوان ئێرانییه‌كان و عوسمانییه‌كان دا پشتی ئێرانییه‌كان به‌رده‌دات و لایه‌نگری عوسمانییه‌كان ده‌كات به‌خۆی و 400 چه‌كداره‌وه دژ به ئێران ده‌وه‌ستێ سه‌ركردایه‌تی عوسمانییه‌كان ده‌كات له ساڵی 1589 سوڵتان مورادی سێیه‌م دژ به ئێرانییه‌كان پایه‌و نازناوی خان ده‌به‌خشێته شه‌ره‌فخان و ده‌یكاته میری ویلایه‌تی به‌دلیس له ساڵی 1590 واتا له ته‌مه‌نی 53 ساڵیدا جڵه‌وی فه‌رمانڕه‌وایی خۆی ده‌داته ده‌ست كوڕه‌كه‌ی خۆی شه‌مسه‌دین به‌گ.
له ساڵی 1591 تا 1592 ده‌ست ده‌كات به‌ نووسینی شه‌ره‌فنامه‌و له 1597.08.04 له نووسینی شه‌ره‌فنامه ته‌واو ده‌بێت و پوخته‌ی نووسینه‌كانی له‌دوا دوای ساڵی 1597دا كۆتایی پێهێنا به‌م جۆره پڕۆژه‌ی تۆماركردنی كوردی ئه‌نجامدا.
میر شه‌ره‌فخان له ساڵی 1012ی كۆچی دا به‌رامبه‌ر به‌ ساڵانی 1603-1604ز كۆچی دوایی كردووه‌. به‌ساڵنامه‌ی زایینی 60 ساڵ ژیاوه‌و به ساڵنامه‌ی كۆچیش 63 ساڵ ژیاوه.
شه‌رفنامه گه‌لێ بابه‌تی سه‌ره‌كی و گرنگی گرتۆته‌خۆ وه‌كو ئه‌مانه‌ی خواره‌وه:

1

حكوومه‌ته كوردییه‌كانی مه‌ڕوانی و حه‌سنه‌وی و فه‌ضله‌وی و ئه‌یووبی

2
 حاكمه كوردییه‌كانی پشتاوپشت حوكمڕانیان كردووه

3
 ئه‌و حاكمه كوردانه‌ی پاره‌یان لێداوه‌و وتاریان به‌ناو خوێندراوه‌ته‌وه

4

جگه له‌مانه‌ش به‌دوورو درێژی باسی حكوومه‌تی بتلیسی كردووه

 
ئه‌م په‌رتووكه‌ی شه‌رفنامه له كۆنه‌وه گرنگییه‌كی زۆری پێدراوه له ساڵی 1978ی كۆچی به‌رامبه‌ری 1667ی زایینی له‌زمانی فارسیه‌وه له‌لایه‌ن شامی ناوێكه‌وه وه‌رگێڕدراوه‌ته‌ سه‌ر زمانی توركی و له دواییدا "ولیامینۆف"ی ڕووسی كردوویه‌تییه ڕووسی و به‌ چاپی گه‌یاندووه‌ و "كارمۆی" مێژوونووسی فه‌ڕه‌نسیش كردوییته‌تیه فه‌ڕه‌نسی و له میسریش مێژوونووسی كورد له چله‌كانی سه‌ده‌ی ڕابردوو به‌فارسی چاپی كردوه‌و مه‌لا جه‌میل ڕۆژبه‌یانی له‌ساڵی 1953دا به په‌راوێزی به‌نرخه‌وه كردوویه‌تییه عه‌ره‌بی و به‌چاپی گه‌یاندووه دواجاریش هه‌ژار موكریانی به په‌راوێزو پێشه‌كیه‌كی درێژه‌وه كردوویه‌تییه كوردی و له‌ساڵی 1972دا له چاپخامژگی كۆڕی زانیاری كورد له به‌غدا له چاپ دراوه

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی سه شنبه هفدهم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  1:10 |

 

صلاح الدین ایوبی که بود

صلاح الدین ایوبی که حتی دشمنانش هم از او به نیکی یاد میکنند و تقوی و فضیلت و شجاعتش را ستوده اند  نام اصلیش یوسف و لقبش الملک الناصر و شهرتش ایوبی است . او اصالتا از مردم کردستان ایران بوده و پدرش نجم الدین و جدش شاذی نام داشتند.شاذی  سر سلسله این خانواده از سرکرده های منطقه کوهستانی گور بوده و چندین پسر داشته که بزرگترین ایشان امیر نجم الدین بود.

امیر نجم الدین پس از فوت پدر با خانواده اش بموصل کوچ کرد و بخدمت سلطان محمد سلجوقی درآمد و از طرف سلطان به امارت (فرماندهی) قلعه تکریت منصوب شد . سالها بعد زمانی که اتابک عماد الدین زنگی حاکم موصل شد شبی گذرش به قلعه مذبور افتاد در آن شب وضع اتابک زنگی بسیار فلاکت باربود زیرا در جنگی بسختی شکست خورده بود و با افراد اکثرا زخمی خود سر راهش به قلعه تکریت رسید امیر نجم الدین به او خیر مقدم گفت و در اعزاز( عزیز کردن )  و اکرامش ( بزرگ داشتن) بسیار کوشید اتابک پس از 15 روز آنجا را ترک کرد اما در قلبش از پذیرایی امیر نجم الدین بسیار شاد بود پس از چندی بهروز مالک قلعه آنها را از قلعه بیرون کرد . در همان روز همسر امیر نجم الدین دچار درد زایمان شد و او برای چند روزحرکت خود را به تاخیر انداخت فرزند بدنیا آمده پسر بود و او را یوسف نام نهادند.  آنها به نزد اتابک که به استقالشان رفته بود ، رفتند  اتابک زمین های حاصلخیز شهر زور را به امیر نجم الدین سپرد  و برادرش( برادر نجم الدین ) اسد الدین شیرکوه ،  را جزو مقربین درگاه نمود و امیر نجم الدین را به شهر دمشق منتقل نمود ( برای سرو سامان دادن امور آن شهر )  پس از مرگ اتابک زنگی پسرش نورالدین زنگی ، اسد الدین شیرکوه  را به بمصر روانه نمود . شیرکوه سه بار به مصر لشگر کشید و سرانجام وزیر مصر را بقتل رساند  و خود به جایش نشست و اساس سلطنت مصر را برای برادر زاده اش و اعقاب او بنا نهاد .  صلاح الدین فنون سوارکاری و تیر اندازی را در خدمت پدر و رموز فرماندهی را در رکاب عمویش اسد الدین شیر کوه  فرا گرفت . از مختصات اخلاقی او سخاوتمندی و تواضع او در مقابل دشمن مغلوب بود .او با اسیران با ملاطفت رفتار میکرد و حرمت زنان را مراعات میکرد و اطفال را مورد نوازش قرار میداد. او هرگز شبیخون نمیزد و از راه غافلگیری بردشمن نمیتاخت در محاصره ها با محصورین به مدارا رفتار میکرد و حتی گاهی آب و آذوقه  و دارو وطبیب برای آنها میفرستاد. نسبت به عهد و قولهای خود سخت پای بند بود بهنگام فتح  شهر ها هرگز فرمان قتل عمومی و غارت صادر نکرد و به افراد غیر نظامی آزار نمیرساند. در جنگها تا درست به مواضع دشمن و میزان نیروی آن وقوف نمیافت و قوای خود را با آن نمیسنجید دست بحمله نمیزد. به هنگام جنگ قیافه اش سخت دگرگون میشد و آنچنان مخوف و ترسناک میشد که یارانش از هیبتش بر خود میلرزیدند. با اسرای جنگی ( به جز اعضای فرقه مهمان نوازان و سواران معبد که قتلشان را واجب میدانست  و در آینده آنهارا معرفی خواهم کرد) ملایم بود از کیسه های زر و جواهر هرچه بدستش میرسید بلافاصله آنرا میان اطرافیان و لشگریانش تقسیم میکرد. پس از مرگ شیر کوه در مصر که صلاح الدین هم در رکاب او بود اورا به جانشینی عمویش برگزیدند .او پس از چندین لشگر کشی به فلسطین سرانجام پس از فتح طبریه و شکست نیروهای صلیبی و قتل ارنعود یکی از خبیس ترین دشمنان اسلام که به پیامبر اسلام دشنام داده بود و صلاح الدین قسم خورده بود او را شخصا به قتل برساند، در تل حطین موفق شد ستون فقرات ارتش صلییون را در هم شکند  و آنگاه بسوی بیت المقدس روانه شد .

در این جنگ همین که دو سپاه بهم رسیدند رگبار خروش ها و غرش ماشینهای جنگی ( منجنیق ها) فرو نشسته و جای خود را به نعره دلاوران و شیهه اسبان داد. جنگ تن بتن بوضع وحشتناکی آغاز شد و هر دو طرف در این جنگ با عقیده خالص شمشیر میزدند .شور و احساسات مذهبی چنان بر طرفین مستولی گشته بود که نه بنظامات جنگی اعتنا میکردند و نه بفرمان فرماندهان . صحنه کار زار از اجساد کشته شدگان و پیکر زخمیان پوشیده شده بود این  وضع تا شب ادامه داشت . جنگ روز بعد با همان حدت( سختی) ادامه داشت و این وضع تا یک هفته ادامه یافت . پس از حمله سپاهیان مسلمان از روی پل واقع بر روی خندق شهر مسیحیان سرانجام مسیحیان تقاضای امان نمودند و در خواست صلح کردند . صلاح الدین در پاسخ گفت به مسیحیان بگویید همانطور که اسلاف آنها بهنگام تسخیر شهر در سال 492 این شهر را به خاک وخون کشیدند و سکنه اش را گوش تا گوش سر بریدند و حتی برکودکان شیر خوار هم رحم نکردند من هم همین کار را خواهم کرد .

اما پس از اینکه بلیان نماینده مسیحیان خودرا به پای او افکند و زبان به تضرع گشود و تهدید کرد اگر به مسیحیان امان داده نشود آنها اسرای مسلمان را بقتل خواهند رساند ،  صلاح الدین با امان دادن به آنها موافقت نمود  . و شهر پس از چندین سال اشغال به دست مسیحیان به آغوش مسلمین بازگشت . همین که قرار داد  صلح به امضا رسید، مسلمانان وارد شهر شدند و صلاح الدین اعلام عفو عمومی داد و او وارد شهر شد و بیرق صلیب را از فراز شهر پایین کشید و بیرق مسلمین را به جای آن نصب نمود . او چنان ساده و بیتکلف وارد شهر شد که گویی یک سرکرده جزء با سواران معدودش به زیارت خانه خدا ( بیت المقدس ) میرود

 





 صلاح الدین ایوبی به نقل از ویکی پدیا

الملک الناصر صلاح الدین یوسف بن أیوب بن شادی بن مروان (به کردی: سه‌لاحه‌دین ئه‌یوبی، Selah'edînê Eyubî) فرمانروای ایوبی و یکی از سرداران مسلمان در جنگ‌های صلیبی بود.[۱] ایوبیان دودمانی کردتبار[۲] بودند که از ۱۱۷۱ تا ۱۲۶۰/۱۲۵۰م در مصر و سوریه و عراق فرمانروایی کردند. پایتخت‌های ایشان دمشق و قاهره بود.
او در دوران حکومتش سه هدف عمده را دنبال می‌کرد: استوارساختن قدرت حکومت برای خود و خاندان ایوبی، سرکوب
شیعیان و جنگ با صلیبیون؛ که به هر سه تا حدود زیادی دست یافت.[۱]

صلاح‌الدین در سال ۱۱۳۶ میلادی در تکریت عراق از پدر و مادری کرد به دنیا آمد. خانواده او از پیشینه و تبار کردی بودند و اجدادا از شهر دوین بودند، که در ارمنستان قرون وسطی بود. پدرش ، نجم الدین ایوب ، در سال ۱۱۳۹ میلادی از تکریت تبعید شد و به این خاطر او و برادرش اسد الدین شیرکوه، به موصل نقل مکان کردند. او بعدها به اردوی عماد الدین زنگی پیوست که او را فرمانده قلعه خود را در بعلبک نمود. پس از مرگ زنگی در ۱۱۴۶ میلادی ، پسر او ، نور الدین ، نایب السلطنه شهر حلب و رهبر زنگی‌ها شد. برخی تاریخ نگآران نقل می‌کنند که صلاح الدین، که در حال حاضر در دمشق زندگی می‌کردند ، علاقه خاصی به این شهر داشت ، اما اطلاعات دقیقی از کودکیش در دسترس نیست. صلاح الدین خود نوشته‌است : «بچه‌ها آنطور تربیت می‌شوند که پدرانشان شدند .» به گفته یکی از زندگینامه نویسان او ، الورهانی ، بود قادر به پاسخگویی به سوالات علمی در خصوص اقلیدس ، الکتاب المجسطی، حساب ، و قانون بود. او همچنین در قرآن و علوم دینی نیز سر رشته داشت تا حدی که منابع متعددی ادعا می‌کنند که در طول مطالعات خود او بیشتر علاقه منددر دین بود تا پیوستن به ارتش. شاید این به این دلیل بوده که در زمان جنگهای صلیبی مسیحیان در حمله ایی غافل گیرانه اورشلیم را از دست مسلمانان بیرون آوردند . صلاح‌الدین کار خود را در دربار اتابک زنگی از دست نشاندگان سلجوقیان در شامات شروع کرد و بعدها در مصر جانشین وی گردید. فرزند اتابک زنگی یعنی نورالدین پس از مدتی صلاح‌الدین را به همراهی عمویش شیرکو عازم مصر گرداند تا متحد اولین فرمانروای مصر را که شاهوار نام داشت در مقام خود حفاظت نماید که به وسیله یکی از رقبای خویش در مصر طرد شده بود.
مصر در این زمان تحت فرمانروایی یکی از
خلفای فاطمی به نام ابو محمود عبدالله بود شیرکو و صلاح الدین مجبور بودند که با او حسن سلوک داشته باشند. از طرفی صلیبیون فهمیده بودند که اتحاد مصر و شامات برای آنها خطرناک خواهد بود به همین خاطر به شام حمله بردند که صلاح الدین انها را سخت به عقب راند و شکست داد. بعد از مرگ نورالدین زنگی، صلاح‌الدین حاکم آنجا شد و آغاز به بسط قدرت خود نمود. او حکومت خود را تا ایران گسترش داد و حجاز و یمن و نوبه و الجزیره را نیز به تصرف درآورد و در حرکت بعدی اورشلیم را از دست قوای صلیبی بیرون آورد. صلاح الدین شجاعانه در نبردی با ریچارد شیردل آنها را مجبور به ترک قسمت‌های زیادی از خاک فلسطین نمود.
وی بعد از سال‌ها مبارزه و مقاوت در برابر تمامی دشمنان در سال ۱۱۹۳ در دمشق درگذشت. بعد از مرگ او امپراتوری‌اش میان فرزندانش تقسیم گردید.
افضل به حکومت دمشق رسید. عزیز در قاهره و ظهیر در حلب حکومت کردند بعدها حکومت آنها به روسای محلی منتقل شد. تنها
حلب تا سال ۱۳۹۰ در اختیار خاندان ایوبی قرار داشت.
مارشال دوگل درجنگ جهانی اول وقتی نیروهای نظامی اش را وارد امپراطوری عثمانی کرد پس از نبرد با نیروهای این امپراطوری وارد دمشق شد. دوگل به محض ورودش به دمشق بر سر قبر صلاح الدین ایوبی رفت و گفت: «صلاح الدین ما برگشتیم»!![نیازمند منبع]
صلاح الدین ایوبی در جنگ با صلیبیان آنان را شکست داد و از بیت المقدس بیرون راند.
 





 
بیوگرافی مختصر صلاح‌الدین ایوبی


صلاح‌الدین ایوبی (۵۳۲ هجری قمری - ۱۷ صفر ۵۸۹ هجری قمری) یکی از سرداران کرد و مسلمان جنگ‌های صلیبی بود. ایوبیان دودمانی کردتبار بودند که از ۱۱۷۱ تا ۱۲۶۰/۱۲۵۰م در مصر و سوریه و عراق فرمانروایی کردند. پایتخت‌های ایشان دمشق و قاهره بود.
صلاح‌الدین در سال ۱۱۳۶ میلادی در
تکریت واقع در ساحل دجله و شمال سامره از پدر و مادری کرد به دنیا آمد. او خدمات خود را در دربار اتابک زنگی ازدست نشاندگان سلجوقیان در شامات شروع کرد که بعدها در مصر جانشین وی گردید. فرزند اتابک زنگی یعنی نورالدین پس از مدتی صلاح‌الدین را به همراهی عمویش شیرکوه عازم مصر گرداند تا متحد اولین فرمانروای مصر را که شاهوار نام داشت در مقام خود حفاظت نماید که به وسیله یکی از رقبای خویش در مصر طرد شده بود.



گستره قدرت ایوبیان


مصر در این زمان تحت فرمانروایی یکی از
خلفای فاطمی به نام ابو محمود عبدالله بود شیرکوه و صلاح الدین مجبور بودند که با او حسن سلوک داشته باشند. از طرفی صلیبیون فهمیده بودند که اتحاد مصر و شامات برای آنها خطرناک خواهد بود به همین خاطر به شام حمله بردند که صلاح الدین انها را سخت به عقب راند و شکست داد. بعد از مرگ نورالدین زنگی، صلاح‌الدین حاکم آنجا شد و آغاز به بسط قدرت خود نمود. او حکومت خود را تا ایران گسترش داد و حجاز و یمن و نوبه و الجزیره را نیز به تصرف درآورد و در حرکت بعدی اورشلیم را از دست قوای صلیبی بیرون آورد. صلاح الدین شجاعانه در نبردی با ریچارد شیردل آنها را مجبور به ترک قسمت‌های زیادی از خاک فلسطین نمود.
وی بعد از سال‌ها مبارزه و مقاوت در برابر تمامی دشمنان در سال ۱۱۹۳ در دمشق درگذشت. بعد از مرگ او امپراتوری‌اش میان فرزندانش تقسیم گردید.
افضل به حکومت دمشق رسید. عزیز در قاهره و ظهیر در حلب حکومت کردند بعدها حکومت آنها به روسای محلی منتقل شد. تنها
حلب تا سال ۱۳۹۰ در اختیار خاندان ایوبی قرار داشت.

 
اخلاق و باورهای دینی صلاح الدین

 نویسنده و محقق غربی استیون رانسیمان در کتاب ارزشمند تاریخ جنگهای صلیبی در باره او چنین اظهار نظر کرده است:

«... سلطان از نظر ظاهر مردی بود لاغر اندام , چهره ای محزون و آرام داشت که هر آن به لبخنده ای نور و صفا میگرفت.رفتارش همواره به هنجار بود. سادگی را می پسندید و از خودنمایی و درشتی متنفر بود. دلبسته صحرا و نخجیر بود , با اینهمه از مطالعه و خواندن غافل نمی نشست... »

همین نویسنده در خصوص رقیب و دشمن صلیبی سلطان یعنی ریچارد شیر دل ( پادشاه انگلیسی ) اینگونه

قضاوت کرده است:

«... او فردی ناخلف , همسری بی وفا و پادشاهی بی کفایت بود , اما در میدان جنگ سربازی بود بسیار شجاع و نام آور... »

صلاح الدین که به القاب ابولمظفر و سیف الدین نیز مشهور بود مردی متقی و روزگار خود را در عین سلحشوری بسیار به یاد خدا سپری میکرد و به شنیدن قرآن و احادیث پیامبر علاقه زیادی داشت.

او شعائر مذهبی را به جد محترم می شمرد و فردی بود منضبط.

وی فرمانروایی رئوف و مهربان و یاور مظلومان و سخاوتمند بود. در معاشرت رفتار نیکویی داشت و نکات ریز و درشت اخلاقی را به خوبی رعایت می کرد. در مجلس وی از کسی غیبت نمی شد. محبوبیت زیادی در میان مردم داشت و همه او را دوست می داشتند. زبانش هرگز به سخنان ناروا آلوده نشد و گوشش جز قرآن و سخن نیکو چیزی نمی شنید. شجاع و دلیر و بلند همت و صاحب عزمی پولادین بود.

از دیگر ویژگی های صلاح الدین رفتار منصفانه با شکست خورده ها بود و همواره به عقاید پیروان دیگر مذاهب احترام میگذاشت.

شاید در طول تاریخ بشری به سختی بتوان سردار و یا سلطانی نیرومند و پیروز چون صلاح الدین ایوبی را با خصائل انسانی و عالمانه یافت چرا که در طول تاریخ دو خصیصه پیروزی و گذشت کمتر قرین هم بوده اند.

وی به یکی از سرداران خود ( الملک الظاهر فرزند خود ) که او را به عنوان والی روانه حلب میکرد چنین اندرز داد:

من شما را به خدای بزرگ که منبع همه نعمتها است میسپارم.

همیشه از ارداه خداوند پیروی کنید چون همان راه صلح و آرامش است.

مراقب باشید که هیچوقت بیهوده خون نریزید، چون خون به ناحق ریخته شده هرگز باز نمی ایستد.

بکوشید تا همیشه دل زیر دستان خود را به دست آورید.

خردمندانه از منافع جامعه اسلامی دفاع کنید.

زنهار که هیچگاه احساسات بد نسبت به هیچکس نداشته باشید.

صلاح الدین از دنیا رفت و اموال زیادی از خود برجای نگذاشت.هنگام مرگ طلا و نقره ای در خزانه خود باقی نگذاشت و تنها 47 درهم ناصری و یک دینار طلا داشت. خانه، املاک و مزرعه ای نداشت. در سال آخر عمرش تصمیم گرفته بود که عازم سفر حج شود اما به علت تنگدستی و ضیق وقت موفق نشد.

صلاح الدین در اوج قدرت و پیروزی زندگی را بدرود گفت.

قهرمان سلحشور و سلطان سرزمین پهناور ایوبی که سه پایتخت داشت ( قاهره، دمشق و حلب ) در حالی از دنیا رفت که در منتهای فقر و ناداری بود.

با اینکه سلطان سلاطین نامیده میشد اطرافیانش برای هزینه مراسم به خاک سپاریش ناچار شدند مبلغی را قرض کنند.

سلطان در روز چهارشنبه چهارم مارس 1193 میلادی در سن 57 سالگی در شهر دمشق پس از ادای نماز صبح جان به جان آفرین تسلیم کرد.

صلاح الدین از خود 17 فرزند پسر و یک فرزند دختر برجای گذاشت.

مورخان در عزای از دست دادن صلاح الدین گفته اند: براستی پس از مرگ خلفای راشدین، دنیای اسلام چنین ضربتی نخورد بود.

تنها نقطه ضعف و ایرادی که محققین متوجه صلاح الدین میدانند رفتار ناپسندی است که در ایام زمامداری او در حق شیخ شهاب الدین سهروردی مشهور به شیخ اشراق رخ میدهد.

فقهای قشری و متعصب زمان برای این حکیم جوان حکم ارتداد صادر کرده بودند. او که ساکن شهر حلب بود در ابتدا تحت حمایت «الملک الظاهر» ( فرزند صلاح الدین ) حاکم حلب قرار داشت ولی در اثر سعایت و فتنه متعصبین گروهی از آنها به نزد «صلاح الدین ایوبی» رفته و حکم قتل شیخ را از وی می ستانند.


خلاصه زندگی صلاح الدین ( Biography )

· سال 1137 میلادی : تولد در تکریت در خانوادهای مسلمان برابر با 532 هجری قمری (تکریت آبادی کرد نشین کوچکی است واقع برساحل راست رودخانه دجله در عراق فعلی )

· سال 1152 میلادی : پیوستن به ارتش سوریه به فرماندهی نورالدین

· سال 1164 میلادی : بروز و نمایش لیاقتهای جنگی و فرماندهی

· سال 1169 میلادی : صلاح الدین شانه به شانه عموی خود شیرکوه، که در ابتدا فرمانده کل و سپس وزیر اعظم بود لحظه ای از پیشرفت باز نماند. وی در این سال به وزارت رسید.

· سال 1171 میلادی : صلاح الدین فرماندهان فاطمی مصر را سرکوب و آن منطقه را به قلمرو خلیفه عباسی برگرداند.

· سال 1173 میلادی: جلوس بر تخت سلطنت و بنیان گذاری سلسله ایوبیان در مصر.

· سال 1175 میلادی : سوء قصد به جان صلاح الدین در دو مرحله از سوی فدائیان اسماعیلیه.

· سال 1176 میلادی: صلاح الدین منطقه مهمی که متعلق به فرقه فدائیان اسماعیلیه بود به محاصره در آورد ولی به یک باره از آن دست کشیده و به صلح تن داد.

· سال 1183 میلادی: تصرف شهرهای شمال سوریه.

· سال 1186 میلادی: تصرف موصل در قسمت شمالی عراق.

· سال 1187 میلادی: حمله به اورشلیم و تصاحب آن بدون خونریزی.

· سال 1189 میلادی: همچنان اورشلیم و فلسطین تحت تسلط صلاح الدین باقی میماند.

· سال 1192 میلادی: طی توافق صلحی که بین صلاح الدین و ریچارد اول پادشاه انگلستان برقرار شد، اورشلیم کماکان در اختیار مسلمانان باقی ماند.

· سال 1193 میلادی: در گذشت صلاح الدین پس از مدتی بیماری در شهر دمشق به سن 57 سالگی. ( برابر با سال 589 هجری قمری

آرامگاه سمت راست تصویر آرامگاه صلاح الدین ایوبی میباشدکه در مسجد جامع دمشق مدفون است


Image:Inside-Saladin-Tomb.jpg


نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه پانزدهم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  2:27 |

 

بۆ بیستن و یا داگرتنی( دانلۆد ) هۆنراوەکانی مامۆستا (ماموستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د)لە قەبارەی (فوڕمەت ) mp3لە سەر بابەتەکانی ژێرەوە کرتە (کلیک ) فەرموون

شێعره کانی ئیبراهیم ئه حمه د 1


بۆ بیستن و یا داگرتنی( دانلۆد ) هۆنراوەکانی مامۆستا (ماموستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د)لە قەبارەی (فوڕمەت )  pdf لە سەر بابەتەکانی ژێرەوە کرتە (کلیک ) فەرموون

بارانی سلێمانی..


 

ماموستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د له 1914.03.06 له بنه‌ماڵه‌یه‌كی ناسراوی شاری سلێمانی له‌‌دایكبووه، ڕه‌مزی فه‌تاح كه ئه‌فسه‌رێكی كورد بووه مامی مامۆستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د بووه و كاریگه‌ری زۆری له‌سه‌ر ڕۆشنبیر بوونی هه‌بووه ، هه‌ربۆیه زوو ڕه‌وانه‌ی قوتابخانه‌ی ده‌كات. ئه‌م كاریگه‌رییه‌ی مامی تا قۆناغه‌كانی دواناوه‌ندی خوێندنی ئیبراهیم ئه‌حمه‌د هه‌ربه‌رده‌وام بوو، له ساڵی 1937 له به‌غدا كۆلیژی یاسا ته‌واو ده‌كات. ئیبراهیم ئه‌حمه‌د له پاڵ نووسیندا كاری سیاسیشی‌ كردووه و به‌شداریشی‌ له شۆڕشی ئه‌یلوولدا كردووه‌. هه‌ر زوو مامۆستا ئیبراهیم ئه‌‌حمه‌د له‌شاری سلێمانی گوێبیستی سروود و هۆنراوه‌ی نیشتمانپه‌روه‌ران و هه‌واڵی شۆڕشی شێخ مه‌حموودی نه‌مر بووه، هه‌روه‌ها بۆردومانی شاری سلێمانی له لایه‌ن فڕۆكه‌كانی ئینگلیزه‌وه كاریتێكردووه، جگه له‌و هه‌لوومه‌رجه تایبه‌تیبه‌ی ئه‌وكاته‌ی سلێمانی، " ڕه‌مزی فه‌تاحی‌ مامیشی‌ ڕێبه‌رایه‌تی كردووه بۆ ئاشناكردنی به خه‌باتی و نه‌ته‌وایه‌تیی و سیاسی‌ . له‌ساڵانی سییه‌كاندا و له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك خوێندكاری كورد له‌به‌غدا گروپێكی پێكهێناوه به‌ناوی "لاوانی كورد" و گۆڤارێكیشی به‌ناوی "دیاری لاوان" بڵاوكردۆته‌وه.

 

مامۆستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د به دامه‌زرێنه‌ر و لێپرسراوی "ژك" له كوردستانی باشوور ده‌ناسرێت، كه سه‌ر به‌ مه‌ڵبه‌ندی كۆمه‌ڵه‌ی ژیانه‌وه‌ی كوردستانی ڕۆژهه‌ڵات بووه، كه سه‌روه‌ری دامه‌زراندنی كۆماری مه‌هابادی‌ ساڵی‌ 1946ی هه‌یه و به‌ هاوكاریی‌ هاورێكانی‌ توانیبووی له زۆر ناوچه‌ی كوردستاندا لق بۆ "ژك" و پاشان بۆ "حدك" بكاته‌وه . پاش ڕووخانی كۆماری مه‌هاباد له ساڵی 1947دا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د و لقی "ژك" له‌پاش كۆبونه‌وه‌یه‌ك بڕیاریاندا بچنه ناو پارتییه‌وه‌و، مامۆستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د به سه‌رۆكی لقی سلێمانی پارتی هه‌ڵبژێردرا. له‌ساڵی 1948 پاش ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ ئه‌و كاته‌ی عێراق به‌ربوونه گیانی شۆڕشگێڕانی كورد ، ئیبراهیم ئه‌حمه‌د بۆ ماوه‌ی ساڵ و نیوێك زیندانی‌ كرا . پاش ئازادكردنی‌ تا هه لاَیسانی‌ شۆڕشی 14ی ته‌مموزی ساڵی 1958 ڕێگایی خه‌باتی نهێنی گرته‌ به‌ر.

 

له شوباتی ساڵی 1951 له‌میانه‌ی كۆنگره‌ی دووه‌می پارتی له شاری به‌غدا به كۆی ده‌نگ كۆنگره‌ی پارتی ئیبراهیم ئه‌حمه‌دی به سكرتیری گشتی پارتی هه‌ڵبژارد. له‌سه‌ر كار و چالاكی سیاسی‌ له‌ هاوینی ساڵی 1951 له سلێمانییه‌وه بۆ كه‌ركووك گوێزرایه‌وه. له‌ساڵی 1953 كۆنگره‌ی سێیه‌می پارتی به ڕێبه‌رایه‌تی ئێبراهیم ئه‌حمه‌د سازكرا و له‌م كۆنگره‌یه‌دا دامه‌زراندنی یه‌كێیتی ئافره‌تان و لاوان و قوتابیان‌ په‌سه‌ندكرا. له‌ساڵی 1961 ئیبراهیم ئه‌حمه‌د وه‌ك سكرتێری پارتی و سه‌رنووسه‌ری ڕۆژنامه‌ی خه‌بات كاری ‌كردووه‌، پێش داخستنی ڕۆژنامه‌ی خه‌بات و هه‌ڵگرتنی مۆڵه‌تی پارتی له كۆتایی ساڵی 1961 ناچاربوو شاری به‌غدا به‌جێبهێڵێت و خۆی بشارێته‌وه.

 

له‌گه‌ڵ هه‌ڵگیرسانی شۆڕشی ئه‌یلوول ڕویكردۆته شاخ و له ڕووی ڕامیارییه‌وه شۆڕشه‌كه‌ی به‌ڕێوه‌بردووه. له ساڵی 1964 تا ساڵی 1971 سكرتێری باڵی نووسینه‌گه‌ی ڕامیاری بووه، پاش هه‌ره‌سی شۆڕشه‌كه ش ڕوو ده‌كاته‌ هه‌نده‌ران و زۆربه‌ی ژیانی له‌شاری له‌نده‌نی پایته‌ختی به‌ریتانیا به‌سه‌ر بردووه‌.

 

ژیانی وێژه‌ییی و ڕۆژنامه‌وانیی ئیبراهیم ئه‌حمه‌د مامۆستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د هه‌ر له‌سه‌ره‌تای ژیانییه‌وه ده‌ستی داوه‌ته كاری نووسین و ڕۆژنامه‌وانیی، هه‌ربۆیه له ته‌مه‌نی 18 ساڵیدا له ڕۆژنامه‌ی "ژیان" كاریكردووه و نۆبه‌ره‌ی نووسینه‌كانی له‌وێ بڵاوكردۆته‌وه. له‌به‌ر شاره‌زایی نووسین "پیره‌مێرد"ی شاعیر و خاوه‌نی ڕۆژنامه‌ی ژیان له نووسێنێكدا ستایشی ئیبراهیم ئه‌حمه‌ ده‌كات و ده‌ڵێت: "ژیان چاوه‌ڕێی ئه‌م كوردییه ڕه‌وانه‌یه، پیره‌مێردیش به‌هیوای نه‌وجه‌وانانه‌."

 

مامۆستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د له‌ساڵی 1939 بۆ ساڵی 1949 له‌گه‌ڵ مامۆستا عه‌لائه‌دین سه‌جادی گۆڤاری "گه‌لاوێژ"‌ ده‌رده‌كه‌ن، هه‌ربۆیه ناچار ده‌بێت له ساڵی 1944 ده‌ست له كاری حكومی‌ هه‌ڵبگرێت. پاش سه‌ركه‌وتنی شۆڕشی 14ی ته‌مموزی 1958 مۆڵه‌تی بڵاوكردنه‌وه‌ی چه‌ند ژماره‌یه‌كی گۆڤاری ڕزگاری پێبه‌خشرا و هاوكات به‌رپرسیارێتی ڕۆژنامه‌ی "خه‌بات" یشی‌ ده‌كرد. بێجگه له‌و ڕۆژنامانه‌ش خاوه‌نی ڕۆژنامه‌ی "كوردستان" یش بوو كه ئه‌و ده‌مه‌ مام جه‌لال سه‌رنووسه‌ری بووه‌. به‌هۆی بڵاوكردنه‌وه‌ی وتارێكی به‌ڕووی ده‌سه‌ڵاتدارانی عێراقدا، خه‌بات و كوردستان له ساڵی 1961 داخران و فه‌رمانی زیندانیكردنیش بۆ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د ده‌رچوو. له گۆڕه‌پانی وێژه‌شدا ئیبراهیم ئه‌حمه‌دی نووسه‌ر و پارێزه‌ر چه‌ندین كاری به‌نرخی نووسیوه‌، ئه‌ویش به چه‌ند شاكارێكی به‌نرخ وه‌ك "ژانی گه‌ل"، "كوێره‌وه‌ری"، "دوا تیری كه‌وان" و چه‌ند به‌رهه‌مێكی‌ دیكه‌ش. نامێلكه‌ی "الاكراد و العرب"یش كه له‌ساڵی 1937 به عه‌ره‌بی نووسیوێتی هه‌وڵێك بووه بۆ ڕێكخستنی په‌یوه‌ندیی نێوان كورد و عه‌ره‌ب له عێراق.

 

ئیبراهیم ئه‌حمه‌د له ته‌مه‌نی 86 ساڵییدا له كاژمێر 5ی ئێواره‌ی 2000.04.08 له شاری له‌نده‌ن كۆچی دواییكرد و ته‌رمه‌كه‌ی گوێزرایه‌وه بۆ‌ شاری سلێمانی و هه‌ر له‌ویش نێژراوه

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه پانزدهم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  1:54 |

کتێبی رامیاری

سەرجەم کتێبەکانی ئەم بەشە (105) کتێبە ئێستا




ژمارە-ناوی کتێب-نووسەر-ساڵی چاپ-وەرگێر-تێبینی


 

1-بارودۆخی سیاسیی کوردستان 1880 ــ 1946-موجتەبا بورزوویی-2005-نازناز محەممەد عەبدولقادر

2-باڵە سیاسەکان لە ئیرانی ئەمڕۆدا

3-بەراورد لە نێوان رژێمە فدرالەکاندا-سەیوان کاکەڕەش-2002

4-بەراییەکی دەزگای مخابراتی میت ی تورکی و دەوری لە پارێزگاریکردنی تورکیا

5-بەڕێوەبردنی شاڵاوەکانی هەڵبژاردن-جوتیار عادل ئاکرەیی-2005

6-بەڕێوەبردنی کۆبونەوەکان-محەمەد فەتحی -2007-محەمەد فاتح

7-بەڵێنی لیبرالیزمی عەرەبی-تامارا کۆفمان ویتس-2005-بێوار عەبدولرەحمان

8-بزاڤا سیاسی ل کوردستان 1908 ـ 1927-عەلی تەتەر نێروەیی -2002

9-بیردۆزەی فەوزای دروستکەر-نەوزاد عوسمان-2007

10-تورکیا و ئەوروپا ... کورد لەو بازنەیەدا-سامی شۆرش-2007

11-تۆڕە جیهانییەکانی گەندەڵی- پیتەر ئایگن -2007-ئومێد عوسمان

12-تیرۆری نێودەوڵەتی-د. ئەحمەد محەمەد جەمال ـ د. ساڵح بەکر ئەلتەیار-2003-کوێستان جەمال

13-تیورەکانی سیستمە سیاسییەکان-د. کەمال مەنوفی-2007-ئاوات ئەحمد

14-تیۆری دەوڵەت و سیستەمە ڕامیارییەکان بەرگی دووەم -بەهادین ئەحمەد محەمەد

15-تیۆری دەوڵەت و سیستەمە ڕامیارییەکان بەرگی یەکەم -بەهادین ئەحمەد محەمەد

16-پرۆژەی پارتی نەتەوەیی کورد-هاورێ باخەوان

17-پرۆژەی پێشنیارکراو بۆ دەستوری کوردستانێکی سەربەخۆ و سکۆلاریست -دارائەحمەد

18-پرۆژەی رۆژهەلاچتی ناوەرشاستی گەورە چەند خوێندنەوەیەکی کوردانە-مەچید ساڵح-2005

19-پوکانەوەی دەوڵەتی کەمایەتی ئەزمونی سیاسی ی شیعەکان لە عیراق دا-فەرید ئەسەسەرد-2003

20-پێکدادانی شارستانییەکان-سامۆیل . پ . هەنتینگتۆن-مامەند رۆژە

21-جیۆپۆلەتیکی نوێ ی تورکیا ئیان. ئۆ. لێسەر ـ پاوول بی هێنر ـ جەی ئیف براون-2006 عەتا قەرەداخی

22-حزبە سیاسییەکانی میسر-وەزارەتی کۆماری ئیسلامی ئیچران-2003-ئەژی گۆران و ئەحمەد قادر سەعید

23-خوێندنەوەیەک بۆ مەسەلەی گۆڕانی سیاسی لە عیراق دا- ئەنوەر حسێن -2003

24-خۆبەکۆیلە کردن-ئاتین دولا بۆتى -2005-و/لەئینگلیزییەوە /ڕێبوار سیوەیلى و موراد حەکیم

25-دابڕان لە حیزب ولە تکردنی کۆمەلگا لە پیناوی چیدا-سعید کاوە کوێستان-2007

26-دادگای تایبەتب ئێراق دادگاییکیدنی سەدام و تاوانباران کۆمەڵێ رەخنە وپرسیار- شاخەوان شۆڕش -2004

27-دامەزراندنی ئەمریکا و دەستوورەکەی-لیدیا بجورنلوند-2007-ئەبوبەکر خۆشناو

28-دەربارەى دیموکراسى-ڕۆبەرت داڵ -2003-ئامانج عەزیز کەندى

29-دەوڵەت و کۆمەڵگەی مەدەنی-ئەنتۆنیۆ گرامشس-2004-مامەند

30-دنیاى ڕاستەقینەى دیموکراسى-سى .بى . عەلى مەعنەوەى تێهرن-2005-ئیسماعیل ئیسماعیل زادە

31-دیموکراسى چییە شارەزایى لەگەڵ دیموکراسى دێڤید بیتهام وکێڤین بیل-2001-کەریمى حسامى

32-دیموکراسی-عیماد عەلی -2002

33-دیموکراسی بۆ هەمووان-د. حسەین بەشیر-حوسین موحمەممەدزادە

34-رۆحی کورد لە بن دەستی ناسیۆنالیزم، ئیسلامیزم و مارکسیزم دا-ئازاد قەزاز-2007

35-ڕۆژی شۆڕش یان ڕۆژی تیرۆر-هاورێ باخەوان-2003

36-ڕیبازە سۆشیال دیموکرات و کۆمەلگەی کوردەواری-نەوزاد عوسمان-2008

37-ڕێبازێکی تر بۆ خەباتێکی تر لە پێناو ڕزگاربوونی کورد دا- سایکۆیۆلیتیک-2006-ئازاد قەزاز

38-ڕێگوزەرى بیرى سیاسى-سڤێن –ئێرک لیدمان-1997-ئاسۆس کەمال

39-ریفراندۆم باشترین شێوازی خەبات-تۆم گولبیرێ-2004-ئیدریس ئیبراهیم گەڵاڵەیی

40-رێکحراوە نێودەوڵەتی و هەرێمییەکان- د. ئەحمد موسەوی- 2002-عەلی قادر عوبێد

41-رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان -2007-کارزان عومەر

42-رێکخستن یەکێکە لە بنەما سەرەکی یەکانی چالاکی ی حزب-محمد مەنگوری-2002

43-زمانە فەرمیەکان لە دەستوری وڵاتە فیدراڵیەکان- تاریق جامباز-2005

44-سەرکۆماری کوردستان لە بەردەم دادگای ئێراندا-بەدرەدین ساڵح-2001

45-سەرهەلدان و بەردەوامی حیزبە سیاسییەکان لە رۆژئاوا-حوجەتوڵا ئەیووبی -2007- ئازاد وەڵەدبەگی

46-ستراتیژی سەربازی وباری هێزداریی ئەمریکا لە سەدەی 21 دا-ریچارد کاگلەر-2003 دلێر میرزا

47-ستراتیژی نەتەوەیی ئەمەریکا لە سەدەی 21-ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا-2005-دلاوەر عەبدوڵلا ـ مەجید ساڵح ـ تارا شێخ عەسمان

48-سیاسەت و حکوومەت لە ئەوروپادا- بەریتانیا، فەرەنسا، ئەلمانیا، ئیتالیا-د. احمد نقیب زادو-2007-عەلی مێرپەروەر

49-سیاسەت و دیبلۆماسى یاداشتەکانى جیمس بیکەر-جیمس بیکەر-2002-سەهەند

50-سیستەمی فیدراڵی ئەڵمانیا -محەمەد مێرگەسوری

51-شارەوانی، کارگێڕی و دیموکراسی -سەردار شەریف سندی

52-شەرعییەتی دەسەڵات و کارگێڕیی ئاسایشی نەتەوەیی-2007-سلێمان حوسێنی تاشان

53-شۆڕشی ئۆکتۆبەرو چارەنوسی چەند گەلێکی خۆرهەڵات-مەحمود رەزا ئەمین-2003

54- چەمک و پرینسیپەکانی دیموکراسی-بەکر سدیق-2003

55-چەمکی بیرۆکەی دەوڵەت لە جوگرافیای سیاسی دا-فەرید ئەسەسەرد-2002

56-گەلەئاى دۆلۆژیاى سیاسى هاوچەرخ -ڕەیدار لاشۆن-1999-ئاسۆس کەمال

57-گەندەڵی لە سربیا- بۆریس بیگۆڤیچ و بۆشکۆ مییاتۆڤیچ -محەمەد مستەفا قەرەداغی

58-گۆڕان و چاکسازی-کاوسێن بابەکر-2006

59-گۆڕینی ڕژێم-کریستۆفەر هیچنس-حەمە ساڵح تۆفیق

60-عەقڵى سەلیم -تۆماس پین-2003-پێشڕەو حسین

61-عێراق لە دیکتاتۆرییەوە بۆ دیموکراسى-خەلیل عەبدوڵڵا -2005-کۆمەڵە وتار

62-عیراقی نوێ-شەماڵ عەبدوڵڵا-2005

63-فاشیزم چییە-هێنری میشێل-سمکۆ ناکام

64-فیدرالیزم بۆ کورد-ئاسۆ حەسەن زادو -2005

65-فیدرالیزم و ئۆتۆنۆمی-دیلمان محمەد-2002

66-کارل فۆن کلاوزەڤتز-مایکل هۆوارد-2006-کەمال رەشید شەریف

67-کەرکوک لە نێوان پیلان و خەمساردی دا-هێمن مەولود-2006

68-کردنەوەی دەرگایەک بۆ باس لە سەر فیدرالیزم-ئۆرسۆلامونخ و هینزا لۆفەر-ناسر بابامیری

69-کورد و عروبە-بابەکر درشەیی -2005

70-کوردایەتی لە نێوان دروشم و واقیعدا-نەوزاد عوسمان-2007

71-کوردستان ناسنامەی من-هاوڕێ قەندیل-2006

72-کوردو بنیاتنانی ئۆممەت -مارتن ڤان برۆینسن-2007-محەمەدی مشیر

73-گۆڕینى ڕژێم -کریتۆڤەر هیچنى-2002-محەمەد حەمەساڵح توفیق

74-کۆمەڵ و سیستەمى دیموکراسى-حەمە دۆستان-2000

75-کۆمەڵگا و شێواوی-زیرەک عەبدوڵڵا-2005

76-کۆمەڵگەی مەدەنی هێزێکی نۆێ-دامەزراوەی میهەن-2006-کۆسار فەتاحی

77-کێشەی قەرەباخ لە نێوان ئازەربایجان و ئەرمەنستان دا-عەلی عەباسۆڤ ـ هارڤیتۆن چاخاتریان-2006-کەمال رەشید شەریف

78-کێشەی کەرکوک و چۆنیەتی چارەسەرکردنی-د. رەفیق شوانی-2007

79-لە پێناوی دێموکراسیدا-کاویچس بابەکر-2006

80-لە دیکتاتۆرییەوە بۆ دیموکراسی -د. جین شارپ -2007-کارزان محەمەد

81-لە کییە هاردیەوە بۆ گۆردن براون-سلێمان عەبدولڵا یونس -2008

82-لە نیویۆرک ەوە تا کابول -یوسف ئەبازەری ـ موراد فەرهادپوور-2003 -مەنسوور تەیفووری ـ فەرهاد ئەمین پوور

83-لە هێگلەوە هەتا قاسملوو-ئیدریس ئەحمەدی-2008

84-لیکدابڕان- حوسێن بەخشی -2007

85-ململانێی هەڵبژاردن-دەنیس کاڤاناک-ئەبوبەکر خۆشناو

86-مۆدێرنە و ڕاسیزم- جۆرج تەڕابیشى-2003-شوان احمد

87-مێژووى هزرى سیاسى لەڕۆژ ئاوا -بەرگى دووەم-کەمال پولادى-2005-ئازاد وەلەد بەگى و سیروان جەبار زەندى

88-مێژووى هزرى سیاسى لەڕۆژ ئاوا -بەرگى سى یەم کەمال پولادى-2005-ئازاد وەلەد بەگى و سیروان جەبار زەندى

89-مێژووى هزرى سیاسى لەڕۆژ ئاوا-بەرگى یەکەم-کەمال پولادى-2005-ئازاد وەلەد بەگى و سیروان جەبار زەندى

90-ناسیونالیزم و کەمینەکان لە سیاسەتی نێودەوڵەتان دا-جەودەت ئیسماعیل لوتفی ـ سیروان عارف-2002

91-ناسیۆنالیزم گۆرانکاری، تیۆری، ڕەخنە-ئەکرەمی میهرداد-2006

92-ناکۆکیەکانى ناو سیاسەت-ماریاڤێندت هۆیەر وسیسلیا ئۆسە -2005-ڕێبوار ڕەشید

93-نەتەوایەتی و دەوڵەتی نەتەوەیی -مۆنتسرات گیبرنا-2003-کەمال رەشید شەریف

94-نوێبونەوە و هەڵبژاردن -بەکر سدیق-2006

95-هەڵبژاردن شێوە و تایبەتمەندیەکانی -د. حوجەتوڵا ئەیووبی ـ ئەحمەد نەقیب زادە ـ دنیس کاوانک-2003 -ئەبوبەکر خۆشناو

96-هەڵوێستی حزبی تودە لە ئاست کێشە نەتەوایەتی گەلی کورد لە ئێران 1983 ـ 1941- 

د. یاسین سەردەشتی -2004

97-هێندێک لە کێشە بنەڕەتی یەکانی قوتابخانەی کوردی سۆسیالیزم-جەمال نەبەز-2001

98-ئاخێوی گفتمان رۆژهەڵاتناسی-ئەفراسیاب گرامی

99-ئاسایشی نەتەوەیی و ئاسایشی تۆڕەکان-عەلیرەزا گەنجی و پیتەر فلێمینگ و مایکێل ئیستۆل-2007-عارف سەلیمی

100-ئامادەکردنی پلانی هەڵمەتی کارا بۆ هەڵبژاردن ئۆدری ماک لاگن و جنیفەر ماورو-2003-عەبدوڵڵا عەتا

101-ئایندەی ئاسایشی نەتەوەیی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا-نورا بێسنساهیل و دانیاڵ ل. بیمان-2007-مەروان کاکل و هێمن غەنی

102-ئەجندای ئەمریکا لە خۆرهەلاتی ناوەڕاست پاش یانزەی سیبتەمبەر-برادلی.ا.تایر-2006-حەسەن سەید محەمەد

103-ئەفغانستان و پینج ساڵ دەسەلاِتی تالیبان-وحید مژدە -عەلی بیروەندی

104-ئەو تیۆرانەی پەیوەستن بە وڵاتەوە-ڕێبور حەمەشریف

105-ئەو ئایدیایانەی کە دەستیان بە سەر جیهاندا گرت-مایکڵ ماندلبۆم-2006-گۆران سەباح غەفوور

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی پنجشنبه دوازدهم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  22:15 |

  

چند شعر از سه یدی هه ورامی از طرف مظهر رمضانی از پاوه امیدوارم دوستان عزیز بپسندند

  صیدی هه ورامی(ت:1199 ، و:1265) و هجری هر دور از شاعران یه صده بوده اند،و باهم از شاعران نامی آن زمان بوده اند گویند صیدی که عاشق بوده و اکثر اشعارش را در وصف معشوقش سروده  از طرف هجری یک شعر را دریافت میکند که چرا شعرهایت در وصف معشوق است و صیدی هم با این شعر زیبا جواب هجری را میدهد:

هیجری نه زانان


هیجری نه زانان ، هیجری نه زانان
تو به حالی ده رد ئیمه ت نه زانان
من"سه یدی"سه ردار سوپای دیوانان
کوشته ی ده ردی عه شق سوپای دیوانان

تا وانم کیتاب،ده رسی عیشقم وه ند
موری دل به سه جع نامی عیشقم که ند
جه مه کته بخانه تا که مه شقم که رد
عاله م مه زانان مه شقی عیشقم که رد

تا که جوان بیم نه سه ودای یار بیم
هه وای عیشم بی په وچی سادار بیم
به ساداری عه شق یاوام به پیری
ئه سلا رام نه که وت من وه لای ژیری

نه ووه هاری عومر جوانیم ویه رد
گا چه نی هیجران،گا به داخ و ده رد
هه ر شیت و سادار،بیابان گیل بیم
چمان من جادار مه جنونی ویل بیم

"سه یدی" تا زینده ن چه نو ده رده وه
چون "مه جنوون"ویله ن،به رووی هه رده وه

"سه یدی هه ورامی" 

كتێبخانه ی كوردي ئه وين



و این هم یکی دیگر از اشعار زیبای صیدی هه ورامی هستش امیدوارم دوستان بپسندند:


"سه یدی" عار نیه ن

"سه یدی" عار نیه ن ، "سه یدی" عار نیه ن
هه ر که س عاشقه ن ناله ش عار نیه ن
ئیمه یچ ناله مان خو بی کار نیه ن
که س جه ده ردی که س خه به ردار نیه ن

منیچ دیوانه ی خالی شیرینم
پا به ندی تای زولف بو عه نبه رینم
به لام ئید شیرین ئه یامان نیه ن
چوون خواجه ی غه مخوار غولامان نیه ن

هه رگیز چه نی که س تا سه ر نه ساته ن
شه رتش،ئیقرارش،وهفاش یه ک ساته ن
تا مه یو وه لام ره ندی جه مین گول
خوفی هیجرانم مه نیشوم نه دل

ئه و ساته شیرین مه کیشو ده ستم
ماوه رو به سوز زامانی سه ختم
جه خوفی لواش زامان نه له رزه ن
هاوارو هه ی داد،هه ی هانام به رزه ن

گیرووده ی هیجران،دایم بی که یفه ن
کافر گیرووده ی هیجران بو حه یفه ن
یاران یه سه نگه ن،ته نش خاشاکه ن
جه سته ی مه ینه ت بار من ته ماشا که ن

یه سه نگه ن په ی تور مه سوچو به تاو
دل قه تره ی هوونه ن چوون نه بو به ئاو
"سه یدی"جه هیجران شوخی جه مین لال
سا په یچیش نه بو به کوگای زوخال

"سه یدی هه ورامی"

ڕێز و سپاسی تایبەت بۆ برای خۆشەویستم مەزهەر  ڕەمەزانی لە شارە جوانەکەی پاوە

بۆ ناردنی ئەم شێعرە جوانانە بۆ كتێبخانه ی كوردي ئه وين

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی چهارشنبه یازدهم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  22:55 |

محمد مصطفی زاده نویسنده و مترجم جوان و توانمند هورامان، روز سه شنبه 26 دی ماه جاری به علت ایست قلبی در مریوان دار فانی را وداع گفت.

محمد مصطفی زاده از نویسندگان حوزه زبان و ادب هورامان بود که بیش از 4 دهه از عمرش نگذشته بود و کتابهای همچون "زبان هورامی و دنیای مدرن"، "نامه نگاری به زبان هورامی" از وی به چاپ رسیده و دهها مقاله و یادداشت در حوزه زبان و فرهنگ هورامی از این مرحوم در مجلات و نشریات کردستان به چاپ رسیده است

روحش شاد یادش گرامی                                                         

هورامان هانه به  رچه م

مامۆسا ‌محه مه د ره شید ئه مینی 
به یاد و کاکه محه مه دی

دڵم ته میانه ره
په نجه کام هازۆ گرته ی
قه ڵه مه که یش نییه ن
ئی زمسانه نه گریسه
چی پاسشه په نه که ردا
سه رداو سلێوه یه ش
ترنجیان لێ له مێم
خه ریکه ن ریزنایم ریزنۆره
مه گه رئه من
زمسان و سیاسالیم نه دیه ن
های دلێ له مێت گنۆره
هوشت ناچکۆ
ئی گریوه
سو دووری ئازیزیوه ن
بێ ماڵ
ئاوایی
وارگـــــه ش پێته وه په ی هـه وارنۆ
داغمای ده ردش زامان وست وه سۆ
دێره ن با ئیێمه یچ نه ی هـــه واراندا
هــه ی که رم وه شۆن کـۆچ یاراندا


پاوه:چهارشنبه 27 دی 1391

سەر چاوە:

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی دوشنبه نهم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  4:56 |

کتێبی هەمەجۆر

سەرجەم کتێبەکانی ئەم بەشە (96) کتێبە ئێستا




ژماره-ناوی کتێب-نووسەر-ساڵی چاپ-وەرگێر-تێبینی


1-بەرەو رۆژنامەوانیی مۆدێرن-بەختیار کەریمی-2006                

2-بەیاننامەی مافی مرۆڤ                                           

3-بڕگەو بنەماکانى پۆستمۆ دێرنیزم-عەلى ئەسغەرە قەرەباغى-2000-عەلى ئازەر نیا

 4-بنەچەنەى زمانى کوردى                                         

5-بۆ ئەمیری حەسەنپوور لەهەر کوێیەک بێت-مسعوود محەمەد                          

6-تایبەتمەندییەکانی بەرهەمی یادی مەردان ی مەلا عبدالکریمی مودەریس-بەرزانی مەلا تەها           

7-پاسکوئال دووئارتە-کامیلوخوسەسلا-2008-سەڵاح نیسان       

8-پرسی بارگاوی بەئەگۆمێنت-یوسف عیزەدین-2008              

9-پرۆژەی دەستوری هەرێمی کوردستان-برۆژەی دیشک-2007              

10-پرسیار و وەڵام لەسەر زانستی گشتی -نادر فتحی شوانە                         

11-پشتئاشان لە نێوان ئازار و بێدەنگییدا-قادر ڕەشید-2003              

12-جگەرە کێشان تەمەنى مرۆڤ کورت دەکاتەوە -ئامادەکردنى / ڕێگاى ڕاسى -2007  

13-جێگە گشتیەکانى شارى کەرکوک-عەبدوڵا مارف بەرزنجى-2004              

14-جیهانێکی لێکترازاو-ئەنتۆنی گیدنز-2003-عەبدوڵڵا قەرەداغی

15-خەباتى پێشمەرگایەتى یان کارەسات و ماڵوێرانى -عەبدول کەریم سەعید-2003              

16-خواکان و پاڵەوانەکانی گرێکلاند-ئێریک ئێریکسۆن-تەها ئەمین هەڵەندی-مینتلۆجیا

17-خواوەندەکان و پاڵەوانەکانی گریکلاند -نیرک نێریکسۆن-2006-تەها ئەمین هەڵەندنی          

18-خولیای نووسین-رەزا بەراهەنی-2008-ئەمین گەردیگلانی

19-خۆ رۆشەنبیرکردن-مەحموودی تاهیر سادق-2006              

20-خۆرۆشەنبیرکردن-مەحموودی تاهیر سادق      

21-دەربارەی شیعر و شاعر-حەمە کریم عارف- 2007-              

22-دەروازەیەک بۆڕەخنەى ئەدەبى کوردى-د.هیمداد حوسێن-2007              

23-دەفتەرەکەی رۆمل ئەروین- رۆمل، فریتز بایەرلاین، مانفرێد ئەورین رۆمل -2007-محەمەد مسعود محەمەد      

24-دوا گفتو گۆکانى بورخیس و ئوسڤالدو فرارى-ئوسڤالدو فرارى-2004- ڕەووف بێگەرد   

25-دۆزی کورد لە چەند باسێکی مێژووییدا-ئەحمەد حەمەد ئەمین-2008              

26-ژن لەشیعر و ژیانى من دا-نزرا قەببانى-2001-جمال غەمبار      

27-رەهەندەکای ناسیۆنالیزم-ئیچزیک هۆبزباو -بندکت ئەدیدسۆن-2004-ئارام جەمال سابیر

28-رۆمان چییە-م. ه. ئیبزامر مالکام برادبری نورتروپ فڕای-2008-جەواد مستەفا

29-رێبازى سۆشیال دیموکرات وکۆمەڵگەی کوردەواری-نەوزاد عوسمان-2008              

30-رێنوێنی دایکان و باوکان بۆ پەرەپێدانی دنیایێکی دوور لە ماددە هۆشبەرەکان لامار ئەلبکساندەر-2007-مستەفا مەعروفی  

31-زاڕۆکستان-2007-حەمە کەریم عارف           

32-ساڵنامەی کوردی-وریا عمر ئەمین-2002              

33-سیخورمە -سمایل قاسمی                             

34-چەند دۆکیۆمێنتێکى نێودەوڵەتى لەبارەى مافەکانى مرۆ ڤەوە -ناوى نووسەر دیار نییە-2006 -قادر وریا           

35-چراى ئەفسووناوى-ئینگمار بێریمان-2006-دلاوەر قەرەداغى  

36-چل ئاواز  گۆفارى مۆسیک-2006              

37-چۆن تەوبە بکەم-عەلى خان-2007              

38-گاندی و ستالین-لویی فیشێر-2008-سلێمان دڵسۆز      

39- گەڕانەوە لەخەیاڵەوە بۆ واقیع-عەتا قەرەداغى-2003              

40-گەریان ل دیف بەختەوەریێ لود ئاوویبۆری-2006-جگەرسۆز پێنندرۆیی        

41-گەشتى هەشتەمى سیندباد-1988              

42-گشتى ئەمەیە-مارگەرێتە دۆراس- 2006-هەندرێن 

43-گفتوگۆ لەگەڵ ئەدۆنیس-سازدانى ێەقەر ئەبو فەخر-2001 -نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد

44-گفتوگۆیەک لەگەڵ شیعرەکانى فایەق بێکەس"دا - ڕەهبەر سەید ئیبڕاهیم-2004

45-گوڵستان  سەعدی-2006-عەلی نانەوازادە   

46-گێتی زیندەور-علاْ الدین سجادی-2002              

47-غەزەلنوس و باغەکانی جوانی-محەمەد کوردۆ                           

48-فەنتازیای خواردن- ڕێبوار سیوەیلی-2006              

49-فێربوونى زمانى ئینگلیزى-عەدنان-2002              

50-قاچاخی نێونەتەوەیی ماددەهۆشبەرەکان و یاسای نێونەتەوەیی -عەلی مورتەزەوی کۆسار فەتاحی      

51-قەسیدەی ساڵێک لە نیگەرانی-شێعر-بەرزان هەستیار-2008              

52-قوتابخانە ئەدەبییەکان-رەزا سەید حسەینی-2006-حەمە کەریم عارف           

53-کاتوری کورد لە دانراوەکانی ئیتالییەکان-میریلا گالیتی-2008-ئیدریس عەبدولڵا مستەفا     

54-کاتووری کوردی لە دانراوی ئیتالییەکاندا لە سەدەکانی 13 ـ 19-میریلا گالیتی-2008 -ئیدریس عەبدولڵا مستەفا     

55-کەلاوەکەم پڕە لەباران وگوڵ-1994              

56-کتێبی پرسیارەکان -د. گریگۆری شتۆک -2004-زانیار فایەق سەعید           

57-کۆڕبەندی کۆمەڵایەتی جیهان - دامەزراندن و ئامانج-سەنتەری مەسەللە-هەولێر-2008    

58-کۆمەڵگا، دین و توندوتیژی-سەرۆ قادر-2008              

59- کێلگەی شەرم... مین-ئەمیری حاجی داود-2004              

60-لە کەناری رووباری (راین)دا-لە سەرووی عاشقبوون-زانا خلیل-2008

61-لە مۆدێرنەوە بۆ جیهانگەرایی-ج. تیمونز ڕوبیرتس ، ئەیمی هایت-2008-محەمەد حسین     

62-لەپەرۆشەکانى ژیان-مەسعود محەمەد-1997              

63-لەسەرگوزشتەکانی ژیان-شێخ موحەممەد خاڵ-2007              

64-ماساکۆ و دیانا - دوو پرێنسیسی نازداری بێ ناز-2008-شێرزاد هەینی     

65-ماچستان -دارائەحمەد-1999              

66-ماکیاڤیللی و بیری رێنسانس -رامین جەهانبەگلو-2006-موسڵح ئیروانی    

67-مانفێستى ئازادیی 2 -2004              

68-مەملەکەتی خورما ... کاکە ،-ئەبو ئیسماعیل -شیرزاد هەینی -2001              

69-منداڵی ئاخر زەمان-عەزیز نەسرین-2005-غەریب پشدەری   

70-مۆدێرنیزم-ملکم برادبری و جێمس ماکفارلی-2008-بەهزاد حەویچز   

71-مێتۆلۆجیای یۆنانی ئێریک ئێریکسۆن-2006-کەریم مستەفا-مینتلۆجیا

72-مێژووی ئەدەبیاتی جیهان بەرگی دووەم -بوکنەرب - تراویک/ ت-عربعلی رزائی حەمەکەریم عارف           

73-مێژووی ئەدەبیاتی جیهان بەرگی یەکەم-بوکنەرب - تراویک/ ت-عربعلی رزائی حەمە کەریم عارف           

74-مێژووی ئەدەبیاتی جیهان -ئەدەبیاتی ئینگلیزی زمان-بوکنەرب - تراویک/ ت-عربعلی رزائی-2007-حەمە کەریم عارف   

75-ناتوندوتیژی-عبدالله خالید.ئیبراهیم ئیسماعیل.شێرزاد هەینی.محەمەدی موشیر-2008       

76-ناسنامەی بکوژەکان-ئەمین مەعلوف-2003-کەژاڵ ئەحمەد     

77-نامەکانی مەم-ئیسماعیل بەرزنجی-2002              

78-ناودارانی ئەدەب-حەمە کەریم عارف                                  

79-ناوى کچ و کوڕانى کوردى-د. کوردستان موکوریانی-2002              

80-نهێنى سەرکەوتن لەبازاڕەکانى کاردا-ئــ . کیهان نیا-2007-ئەدهەم ئەمین       

81-هەموو هەقیانە-هەڵبژاردەی قسە خۆشەکانی مەلا نەسرەددین (مەلای مەشهوور)        مەنوچەهری کریم زادە-2006-غەریب پشدەری   

82-هەواڵ، راپۆرت و وتووێژ-2008-مەنسور سدیق     

83-هونەرو ژیانی کۆمەڵایەتی-پلیخا نۆف-2005-حەمە کەریم عارف           

84-واقیعی کوردستان و کردەوەی چاکسازی-سەرۆ قادر-2008              

85-وڵاتی بێ پایتەخت- محەمەد جەلیزادە-2006              

86-ئادریانای دایک-ئەمین مەعلوف-2008-سۆنیا سدیق        

87-ئازادیی رادەربڕین لە رۆژنامەنووسیی کوردیدا 1991 ــ2008-هێرش رەسول مراد-2008              

88-ئاسایشی نەتەوەیی و ئاسایشی خۆراک-سەرمەد ئەحمد -2007              

89-ئاگاداری نەوەکانتانی پێ بکەنەوە-ستیفان بروشفلید پول ئا. لیڤین-2007-شێرزاد هەینی     

90-ئاو- پڕۆژەی گاپ ئەڵقەیەکی تری کۆلۆنیالیزمەکردنی کوردستان-هەڵۆ بەرزنجی-2004      

91-ئەفسانەکانى خۆر هەڵات-یورى کرسنى-2001-غەریب پشدەرى-مینتلۆجیا

92-ئەفسانەکانى ئەرمەنی-چرلز دونیک-عزیز گەردی-مینتلۆجیا

93-ئەمەیە ئەمریکا-محمەد حەمە سالح توفیق-2006              

94-ئوستوورەی چوارچێوە-کاڕڵ پۆپەر-2008-ئیسماعیل زارعی 

95-ئیشکردن نەک تەمەڵی-عەبداولعەزیز پاڕەزانی-2007              

96-ئێمیل-ژان ژاک رۆسۆ-رەسوڵ سوڵتانی  

۹۷-کۆمەڵناسی گشتی-مێژوی سەر هەڵدانی کۆمەڵناسی-بەرگی یەکەم 

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه هشتم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  0:5 |

(مه وله وی)


ئیمشه و ته نیا و بی جه سته ی زه بونم
دیسان سه ر واز که رد دله ی پر هوونم 
خه یالان خام ئاوردم، به ردم
هاوار جه ده مه ی هه ناسه ی سه ردم

زوخاو گیج مه دا دیگ ده روون دا

هووناو هورشاناش جه سته ی زه بوون دا
ره نگا ره نگ،ره نگ ره نگ گول گوون هوونم
قرچه ی بریشته ی کوره ی ده روونم

چون دانه ی سه ر ساج هور ئامام جارجار
جه تاو دوکه ل جه شه راره ی نار
سوزیام هی سوزیام وینه ی شوعله ی نور
بیم سورمه ی سوبحان ئاورده ی کوی تور

من قه قنه س نه بیم ها بیم وه قه قنه س
یه ک جاریچ ئمشه و ها به رشیم جه دس
ئه وه ند خه یالان به ردم وه ده روون
په ی دووری یاران به ته ر بیم زه بوون

روه جه شه و فیشته ر زار و زه لیلم
ساقی سا جامی ئه مجار ده خیلم
بده ر پیم نوش که م چون هه رده جاران
وه ره غم گردین گروی مه ی خواران





مامــــــــوستا بیــــــــــسارانی(ئه جه ل داوم بو....)
 
 
تاکه ی من چه نی ده وران داوم بو؟
تاکه ی شه و بی یار ، شیرین خاوم بو؟
بو با پات وه بان هه ر دووچاوم بو

ئه رسه د په ژاران گیانم مه ستانان
وه س نیه ن به نام زینده م مه وانان
سپای غه م به ی ته ور زور گرته ن وه نه م
هه ر ساتی مه رگی مه نمانو په نه م

سه نده ن نیمه یی ، ئه ویچ هیجرانان
گه ره کشان به زور چه نه م بستانان
نه واچی په یچیش من چیم نه زانان
ئیسه مواچو ئه جه ل ها هانان؟

گیانی که به رشی به یه ک دیانی
جه کو باوه روون په ریت ، گیانی.؟
شه مال شو واچه ، به و ئایرناکه
به و دل سفته ی خه م ، سینه چاک چاکه

ئه ر سه دسال سوچو وه ندار جه شاخان
چی په روا دارو عه رعه ر جه باخان؟




ماموستا بیسارانی(پاییز نمانا..........)
 
نیشانه ش به باد سته م نمانا
خه تی غه ضه بناک خه زانان وانا
په ل په ل و زار زار نه روی خاک شانا

چه ند سه رتاپا سه وز وینه ی سه ییدان
چه ند به رگی هونین وینه ی شه هیدان
چه ندی به بارگه ی به رگ هونه وه
مدرابی چوون کوی بیستونه وه

سه دهه زار ره نگی نه مایه شان بی
دلدار و بی دل نه سایه شان بی
ناگا باد ئاما چوون حال نه زانان
بریش ته نافان چه تری خه زانان

پاره پاره ش که رد وه لگی جامه دار
ریزه ریزه بی گرد ئاما به وار
ستونان مه نده ن سه ر تا پا سیا
وینه ی غولامان جه حه به ش زیا

منیچ چوون ئه وان ده روون سفته نان
به بادی غه زه ب سه د جار که فته نان
این شعر چندی پیش توسط دوست عزیزمان آقای مظهر رمضانی از پاوه به ایمیل ما ارسال شده بود ولی به دلیل قرار گرفتن در لیست اسپمها تازه متوجه آن شدیم
در اینجا لازم می دانم ضمن عرض پوزش از این دوست عزیزمان از شما عزیزان تقاضا داریم که مطالب ارسالی خود را در قسمت نظرات وبلاگ قرار دهند وتا حد امکان از ارسال مطالب به ایمیل كتێبخانه ی كوردي ئه وين خودداری فرمایند و در صورت ارسال مطالب به ایمیل ما در بخش نظرات وبلاگ ما را مطلع فرمایند
با تشکراز دوست عزیزمان آقای رمضانی و سایر دوستان

سلام آقای جبروتی من مظهر رمضانی هستم از پاوه-راستش وبلاگتون رو دیدم وبلاگ خیلی جالبیه فقط جای چند تا شعر هه ورامی توی وبلاگتون خالیه گفتم اگه خودتون صلاح بدونین چندتا شعر هورامی هم بزارین راستش من یه صفحه درست کردم تو فیسبوک به اسم شعر هورامی اگه خواستین میتونین از اونجا شعرها رو بردارین با اجازتون سه شعر از مولوی و بیسارانی میزارم اگه خواستین بزارینش تو وبلاگتون:

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی شنبه هفتم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  3:11 |

 

1
تایێکی ڕیشه‌یی دڵ، به‌ نووکی غه‌مزه‌ دادا
ده‌ستێکی بۆ سه‌ما برد ڕووبه‌ندی ماهی لادا
نافه‌ی گوڵی عه‌یان بوو، عه‌تری به‌ ده‌م سه‌با دا
باریک و لووس و ناسک، دوو زولفی خاوی بادا
وه‌ک شاخی گوڵ به‌ لا دا، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!
2
به‌ عیشوه‌ زولفی لادا، له‌ سه‌ر عیزار و زاری
دوگمه‌ی یه‌خه‌ی ترازا، بزووت هه‌وری به‌هاری
که‌ شه‌و به‌یانی به‌ردا، گوڵ و وه‌نه‌وشه‌ باری
سه‌ڵای له‌ عاشقان دا، باخی گوڵ و هه‌ناری
دونیا به‌ ئینتیزاری، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

3
که‌ که‌وته‌ چه‌رخ و گه‌ردیش ته‌شی به‌ ده‌ستی ڕه‌نگین
هه‌ودای له‌ لێو و ده‌م دا، خورشیدی سینه‌ نه‌سرین
سه‌مای به‌ "زوزه‌نه‌ب" دا "که‌فولخه‌زیب"ی شیرین
گرتی خه‌تی "مه‌دارات"، شه‌فه‌ق به‌ "عه‌قدی په‌روین"
سێحرێکه‌ بۆ دڵ و دین، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

4
له‌بانی ئاره‌قی ڕشت له‌ پێکه‌نینی زاری
به‌ خه‌نده،‌ خونچه‌ گوڵ بوو، گوڵاوی لێ ده‌باری
وتم: بفه‌رموو بۆ سه‌ر دوو چاوی من به‌ یاری
به‌ چاوی من ببینن، ته‌لێسم و سێحر کاری
ــ که‌ سه‌روی جویباری، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

5
که‌ زولفی که‌وته‌سه‌ر ڕوو، هه‌موو خه‌تای به‌ چین دا
خه‌رامی تاووسانه‌ی به‌ سه‌روی نازنین دا
سپێده‌یی به‌یانی‌ به‌ باخی یاسه‌مین دا
فه‌نا‌یی پڕ به‌قا بوو، ده‌می له‌ پێکه‌نین دا
سه‌د ئافه‌تی له‌ دین دا، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

6
نووکی ته‌شی به‌ گه‌ردیش قوتبێکه‌ چه‌رخی پێوه
"مه‌جه‌ڕڕه" بوو به‌ داوی که‌ چه‌رخی که‌وته‌ نێوه‌
وه‌ک "زوهره" ده‌ستی کێشا که‌ به‌ندی قه‌وسی زێوه‌
ئه‌ستێره‌ ماهی داگرت سابت کرا به‌ پێوه‌
ئاره‌ق به‌ ڕوو به‌ڕێوه‌، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

7
یه‌خه‌ی کراسی لاچوو پشکووت به‌ هه‌ر دوو لێوان
گوڵ و شه‌که‌ر ده‌باری له‌ کووچه‌باخی سێوان
زولفی که‌ لادا، کوڵمی وه‌ده‌رکه‌وت له‌ نێوان
شه‌مس و قه‌مه‌ر هه‌ڵاتن دوێنێ به‌ نوێژی شێوان
عاشق ده‌که‌وتنه‌ کێوان، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

8
که‌ ده‌ستی برد و هێنا به‌ دولبه‌ریی به ‌تادا
وه‌چه‌رخی خست و گێڕای به‌ ڕانی سافی دادا
عه‌یان بوو په‌نجه‌یی ڕۆژ به‌ "خه‌تتی ئیستیوا"دا
به‌ سوبحی سادق ئه‌نگووت"زه‌نه‌ب" له ‌نێو سه‌مادا
حیڕه‌ت له‌ "ماسیوا"دا، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

9
‌سمی غه‌زاله‌یی چین له‌ نافه‌دا عه‌یانه‌
ده‌ڵێی له‌ نیوه‌شه‌ودا سپێده‌یی به‌یانه
قه‌دی گوڵ و ده‌می گوڵ، دوو مه‌مکی قووتی گیانه‌
له‌ باخی یاسه‌مین‌دا شکۆفه‌یی گوڵانه‌
به‌هاری بێ خه‌زانه‌، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

10
که‌ که‌وته‌ چه‌رخ و گه‌ردیش ته‌شی به‌ ڕانی لووسی
ده‌که‌وته‌ پایبووسی دوو زولفی ئابنووسی
"زه‌نه‌ب" له‌ مانگه‌شه‌و دا ده‌هاته‌ چاپلووسی
له‌ بان به‌یازی گه‌رد‌ن به‌ خه‌تتی خۆش نووسی:
ــ مه‌هتابه‌ پایبووسی، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

11
دوو زولفی چین به‌ چین کرد، که‌ نافه‌یی خه‌تایه‌
دوو مه‌مکی خسته‌ سه‌ر لق، هه‌ناری دڵگوشایه‌
به‌ خه‌نده‌ چه‌رخی پێدا که‌ شه‌وق و نه‌شئه‌ وایه‌
به‌ نوکته‌ پێی نێشان دام، سه‌ما له‌ سه‌ر هه‌وایه‌
هه‌موو ئیشاڕه‌ وایه‌، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

12
شکۆفه‌ وا هه‌ڵستا له‌ زێڕوزێو حوبابێ
له‌ که‌وسه‌ری به‌هه‌شتێ، ده‌روونی پڕ کرابێ
خڕ و له‌تیف و ناسک، بلوری خودنوما بێ
به‌ جورمی نووکی ده‌رزی، له‌ نیوی درزی دابێ
دیاره‌ سه‌روی وا بێ! شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

13
قوتووی لوئالییانه‌ له‌ زێوی داڕژاوه
به‌ ته‌رزی درزی ده‌رزی له‌ خۆوه‌ درزی داوه‌
له‌ به‌ر نه‌زاکه‌تی ڕۆژ، ڕه‌واقی دادڕاوه‌
له‌باله‌به‌ له‌ حیکمه‌ت، له‌ شه‌هدی ‌هه‌ڵکراوه‌
به‌ مه‌ی عه‌یان کراوه، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

14
به ‌داوودڵ که‌ سۆسن له‌ خونچه‌گوڵ یه‌ره‌ق بوو
به‌ هاتوچۆی سه‌ماوه‌‌، گوڵی وه‌ره‌ق وه‌ره‌ق بوو
شه‌قایقێکی شه‌ق بوو، شه‌قایقێ که‌ شه‌ق بوو
به‌ عاره‌قی عورووقی که‌ سه‌رخۆشی عه‌ره‌ق بوو
به‌ مه‌ی چ موسته‌حه‌ق بوو، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

15
شیفای جه‌راحه‌تی دڵ ته‌شی نه‌بوو که‌ ڕستی
شه‌سپه‌ڕی خاوی خۆی بوو، وا ده‌رپه‌ڕی له‌ ده‌ستی
هه‌تیوی که‌لله‌شه‌ق زوو، به‌ داوی حیله‌ به‌ستی
له‌ تاوی هاتوچۆدا، به‌ لێوی خونچه‌ گه‌ستی
به‌ ڕۆح و دڵ، به‌ قه‌ستی، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ

16
ده‌مێ له‌ بیره‌خه‌ودا جه‌ماڵی ویم به‌ دڵ دی
دوو چاوی مه‌ست و کاڵیم وه‌کوو غه‌زالی سڵ دی
ئه‌گه‌رچی نه‌وبه‌هاریم به‌ ڕه‌نگی باخی گوڵ دی
هه‌ناری نه‌وڕه‌سیده‌م شکاو و خاو و بڵ دی
گوڵم له‌ خاک و گڵ دی، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!


17
وتم: چبوو نه‌مامم! به‌ خاڵ و خه‌ت نه‌ماوی؟
وه‌کوو به‌هار و سونبول بڵاو و تێکشکاوی
وتی: گڵاو و پیس بووه‌، شکۆفه‌گوڵ، گوڵاوی!
به‌ گه‌ردیش و سه‌ماوه‌، ستاره‌یی سه‌ماوی
به‌سه‌رچوو چاووڕاوی، شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

18
مه‌که‌ن مه‌نعی "وه‌فایی" که‌ خاو و دڵ بڵاوه‌
به‌ داوودڵ، دڵی خۆی به‌ داوی زولفی داوه‌
سه‌رێکه‌ مه‌ستی نازه‌، دڵێکه‌ بۆی نه‌ماوه‌
دڵم حه‌قی به‌ ده‌سته،‌ فتوای سه‌رم دراوه‌
ئه‌ به‌م غه‌زاله ‌چاوه،‌ شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!


1
تا: 1) داو، هه‌ودا. تاڵ، تار، لۆ. 2) بار، لابار، تاینچه‌. 3) تایه‌، ته‌گه‌ر.
غه‌مزه‌: 1) ناز، کریشمه‌، حه‌ڕه‌که‌تی چاو و برۆ له‌ ڕووی نازه‌وه. 2) قه‌فچه‌ی ته‌شی.
سه‌ما: حه‌وا، عاسمان، ئاسمان.
ڕووبه‌ند: نوقاب، ڕووگره‌، ڕووپۆش.
ما‌هـ : مانگ، هه‌یو، هه‌یڤ.
نافه‌: 1) بژ و په‌رچه‌مۆکی گوڵان. 2) کیسه‌یه‌ک به بارستایی نارنجێک که‌ له‌ ژێر زگی ئاسکی(نێر) هه‌ڵکه‌وتووه‌ و خاوه‌نی درزێکه‌ که‌ ماکه‌یه‌کی قاوه‌یی ڕه‌نگی چه‌ور به‌ نێوی مسک یا موشک ده‌داته ‌ده‌ر که‌ بۆنێکی زۆر خۆش و عه‌تراوی هه‌یه‌. 3) نێوک، ناف، ناڤ، ناوکی زگ. 4) کاکڵ، نێوه‌ندی هه‌رشتێک.
به‌لادا: خواربووه‌وه‌، لاربووه‌وه‌، داچه‌ماوه‌.
ــ تاڵێک له‌ ڕیشه‌ی دڵی به‌ قه‌فچه‌ و نووکی ته‌شییه‌وه‌ کرد، یان به‌ غه‌مزه‌ی چاو بارێک ڕه‌گ و ڕیشه‌ی دڵانی بۆ لای خۆێ ڕاکێشا. به‌ واتایه‌کی تر، ئه‌و داو و هه‌ودایه‌ی که‌ شیرین ده‌یڕێسێ، تاڵێکه‌ له‌ ڕیشه‌ی دڵ.
ژنان که‌ ده‌ست به‌ ته‌شی ڕستن ده‌که‌ن، ده‌ستێک به‌ره‌و لای سه‌ر بۆ بادانی هه‌وداکه‌ هه‌ڵدێنن و ده‌ستێکیان له‌ خواره‌وه،‌ واته‌ له‌ لای ڕانیان، به‌ ته‌شییه‌که‌وه‌ ده‌گرن. هه‌روه‌ها، له‌ کاتی ته‌شی ڕستندا وا باوه‌ که‌ ‌ناڕاسته‌وخۆ هێندێک حه‌ڕه‌که‌ت و ئاکاری خۆنواندن، وه‌ک: ده‌ست به‌ که‌زیه‌دا هێنان، زولف بادان، ڕووبه‌ند لادان و ڕووسه‌ری چاکردن، وه‌به‌رچاو ده‌که‌ون. به‌ڵێ، له‌وکاته‌دا که‌ ده‌ستێکی به‌ره‌و ئاسمان هه‌ڵێناوه،‌ ڕووبه‌ندی له‌ سه‌ر ڕووخساری وه‌ک مانگی لاده‌دا و به‌م کاره‌ بژ و په‌رچه‌می گوڵی(که‌ هێمایه‌ بۆ قژ و زولفێک که‌ به‌ نافه‌ و مسک خۆشبۆن کراوه‌) ده‌رده‌که‌وێ و عه‌تر و عه‌بیری به‌ ده‌م بای سه‌باوه‌ بڵاو ده‌بێته‌وه‌. ئه‌و باڵابه‌رز و تاس و لووس و شلک و ناسکه‌ که‌ دوو زولفی خاوی خۆی باده‌دا و ده‌هۆنێته‌وه‌ و، وه‌ک لقی گوڵ داچه‌ماوه‌ته‌وه‌ و که‌مێک لاربووه‌ته‌وه‌،‌ شیرینه‌ که‌ ته‌شی ده‌ڕێسێ!

2
عیشوه‌: ناز، کریشمه.
عیزار: خه‌تی سه‌رلێو، ڕوومه‌ت، ڕوخسار.
هه‌وری به‌هاری: هێمایه‌ بۆ گه‌ردنی سپیلکه‌ و سینه‌ی لۆکه‌یی و مه‌مکی تورت.
به‌ردان: به‌ره‌ڵڵا کردن، ئازاد کردن، لێکه‌وتنه‌وه‌.
سه‌ڵا: بانگکردن، بانگهێشتن، هه‌را کردن، جاڕ دان.
ــ زولفی که‌ که‌وتووه‌ته‌ سه‌ر ده‌م و زار و ڕوخساری، به‌ ناز و کریشمه‌ لایده‌دا. دوگمه‌ی به‌رۆکیشی که‌ ده‌ترازێ، گه‌ردن و سینه‌ و مه‌مکۆڵه‌ی وه‌ک هه‌وری به‌هار که‌ سپیلکه‌ و لۆکه‌یین وه‌جووڵه‌ ده‌که‌ون. که‌ شه‌ویش به‌سه‌ر ده‌چێ و به‌یانی لێده‌که‌وێته‌وه‌ له ‌لایه‌ک گوڵ (که‌ ئاماژه‌یه‌ به‌ کوڵمه‌ و ڕوخسار) و، له ‌لایه‌ک وه‌نه‌وشه‌ (که‌ هێمایه‌ بۆ زولف و که‌زیه) داده‌بارێ و ده‌رده‌که‌وێ. له‌و کاته‌دا باخی گوڵ و هه‌نار(سینه‌ و مه‌مک)ی جاڕ له‌ عاشقان ده‌دا. عاله‌م هه‌موو چاوه‌ڕوانن که‌ شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

3
چه‌رخ: 1) سووڕان، ده‌ورلێدان. 2) گرده‌ڵ، گه‌ڕۆک، هه‌ر شت و ئامرازێک که‌ به‌ ده‌وری خۆیدا خول بخوا و بسووڕێ، یان بیسووڕێنن. 3) تا، تایه‌، تۆپ، ته‌گه‌ر. 4) چه‌غماغ، فه‌نده‌ک.
گه‌ردیش: گه‌ڕان، سووڕان، خولانه‌وه‌.
هه‌ودا: تا، تاڵ، تار، داو، لۆ.
خورشید: خۆر، هه‌تاو، ڕۆژ.
نه‌سرین: گوڵێکی زه‌رد و سپیی خۆڕسته‌.
‌سه‌ما: ڕه‌قس، هه‌ڵپه‌ڕین، هه‌ڵبه‌زدابه‌ز، به‌ ده‌وری خۆ خولانه‌وه‌، له‌ش جووڵاندن.
زوزه‌نه‌ب: خاوه‌ن که‌لک، کلکدار، ئه‌ستێره‌یه‌کی کلکداره(ئه‌و نوور و ڕووناکییه‌ی لێی ده‌بریسکێته‌وه‌ وه‌ک کلک وایه‌).
که‌فولخه‌زیب: ده‌سته‌واژه‌یه‌کی لێکدراوی عه‌ره‌بییه‌، واته‌ ده‌ست و په‌نجه‌ی خه‌نه‌ لێدراو‌.
که‌ف: به‌ری ده‌ست، په‌نجه‌.
خه‌زیب: سووراو، خه‌نه‌، وه‌سمه‌، ڕه‌نگ.
مه‌دارات: کۆی مه‌دار، هێڵیکی گریمانه‌یی و فه‌رزییه‌ که‌ هه‌سار(گه‌ڕۆک)ه‌کان له‌ سووڕان و خولانه‌وه‌ی خۆیاندا به‌ ده‌وری خۆردا تێپه‌ڕی ده‌که‌ن. هه‌ر کام له‌و جه‌غز و هێڵانه‌ی که‌ ده‌گه‌ڵ هێڵی ئیستیوا(نێوقه‌د)ی گۆی زه‌وی ڕێکه‌وڕاست هه‌ڵکه‌وتبن مه‌داراتیان پێ ده‌گوترێ.
شه‌فه‌ق: شه‌به‌ق، سوورایی ئاسۆ له‌ دوای خۆر ئاوابووندا.
عه‌قدی په‌روین: شه‌ش ئه‌ستێره‌ی چکۆڵه‌ن که‌ له‌ ئاسماندا وه‌ک گه‌ردنبه‌ند یا ڕشته‌ی مرواری یان هێشوو ترێ دێنه ‌به‌ر چاو.
سێحر: جادوو، ته‌لێسم، کاری سه‌یروسه‌مه‌ره‌.
[شیاوی سه‌رنجه‌، ئه‌و خورییه‌ی که‌ شیرین ڕستوویه‌تی، ڕه‌نگی سپی بووه‌ و هه‌ر بۆیه‌شه‌ وه‌فایی به‌ خه‌یاڵ له‌ زۆر ماکه‌ و که‌ره‌سه‌ و دیارده(ڕه‌نگ، گوڵ، وێنه‌، جووڵه‌...) ‌ی جۆراوجۆری سروشتی، زه‌وینی و ئاسمانی(سه‌ماوی) ئاماڵ سپی ڕه‌نگ، بۆ ده‌ربڕین و نواندنی ئیماژ و وێنه‌ شێعرییه‌کان که‌ڵکی وه‌رگرتووه].
ــ وه‌ختایه‌ک ته‌شی به‌ ده‌ستی جوانی وی ده‌که‌وێته‌ خولخواردن. ئه‌و ڕووهه‌تاوه‌ که‌ سینگی وه‌ک گوڵی نه‌سرین زه‌رد و سپییه‌، هه‌وداکه‌ی به‌ لێو ته‌ڕ ده‌کا و بای ده‌دا(‌ئه‌وانه‌ی ته‌شی ده‌ڕێسن، ده‌ستیان بۆ ته‌ڕ کردنی هه‌وداکه‌ له‌ لێو ده‌خشێنن یا هه‌وداکه‌ی به‌ لێو ته‌ڕ ده‌که‌ن).
وه‌ک له‌ سه‌ره‌وه‌ گوترا، وه‌فایی، لێره‌دا، ته‌شییه‌که و گڵۆڵه‌ ڕستڕاوه‌که‌ی به‌ ئه‌ستێره‌ی کلداری"زوزه‌نه‌ب" چوواندووه‌ که‌ وه‌ختایه‌ک به‌ ده‌ستی خه‌نه‌لێدراوی دڵگری شیرین خولده‌خوا و ده‌سووڕێ، وه‌ک ئه‌وه‌ وایه‌ که‌ ئه‌ستێره‌ی"زوزه‌نه‌ب"ی له‌ ئاسماندا وه‌سه‌ما خستبێ‌. ‌په‌نجه‌ی ئاماڵ سوور و خه‌نه‌لێدراوی شیرین وه‌ک شه‌به‌ق که‌ خه‌تی مه‌داراتیان لێ تیشکدراوه‌ته‌وه‌ ده‌وه‌ره‌ی"عه‌قدی په‌روین"یان داوه‌. به‌ واتایه‌کی تر، بریسکانه‌وه‌ و تیشکدانه‌وه‌ی ده‌ست و په‌نجه‌ی خه‌نه‌لێدراوی شیرین، له‌ ده‌ورانده‌وری ئه‌و کۆمه‌ڵه‌ئه‌ستێره‌یه‌ گه‌لێک هێڵی شه‌به‌قیی وه‌ک خه‌تی مه‌دارات دروست کردووه‌. دیاره‌ ئه‌و کاره‌ بۆ دڵ و دین وه‌ک سێحر و جادوو دێته ‌به‌ر چاو، که‌ شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

4
له‌بان: کۆی له‌ب، لێو، ده‌م.
ئاره‌ق: 1) عاره‌ق، عاره‌قه‌، خوناوی سه‌ر لێو و گۆنا، شله‌مه‌نی تکاو، ته‌ڕایی له‌ له‌ش ده‌ڵاو. 2) عاره‌ق، مه‌ی، شه‌ڕاب، باده‌.
به ‌یاری: یاری کردن، گه‌مه ‌کردن، ڕابواردن.
ته‌لێسم: سێحر، جادوو، کاری سه‌یروسه‌مه‌ره‌.
سێحرکاری: کاری سێحراوی.
سه‌رو: دارێکی باڵابه‌رزی که‌لله‌قه‌ندیی گه‌ڵا نووک تیژی خۆشبۆیه‌.
جۆیبار: جۆگه‌له ‌ئاو، جۆبار، ڕۆبار، چۆم.
ــ کاتێ وه‌پێکه‌نین که‌وت، تک تک خوناو و ئاره‌قه‌ له‌ سه‌ر لێوه‌کانی ده‌هاته ‌خوار. پێش ئه‌وه‌ی پێبکه‌نێ لێوی وه‌ک خونچه‌ وابوو، که‌ وه‌پێکه‌نین که‌وت، ده‌می وه‌ک گوڵ، گوڵاوی لێ ده‌تکاوه‌.
له‌و حاڵه‌ته‌دا، پێمگوت مادام تۆ ئاوا خوناوه‌ و گوڵاوت لێ ده‌تکێته‌وه‌، بۆ کایه‌ و گه‌مه‌ش بێ، وه‌ره‌ سه‌ر ئه‌و دوو چاوه‌ی من(که‌ جۆگه‌له‌‌ی فرمێسکیان له‌ به‌ر ده‌ڕوا‌)، تا به‌ چاوی من‌ ئه‌و ته‌لێسم و سێحرکارییه‌ ببیندرێ که‌ تۆ سه‌روی سه‌ر ڕۆبار و جۆباری.

5
خه‌تا: 1) نافه‌ی خه‌تا. 2) خه‌ڵکی خه‌تا، هه‌رێمێک له‌ چینی باکووری که‌ نافه‌ی بۆنخۆش و به‌نێوبانگی لێ به‌رهه‌م دێ. 3) جۆرێک نه‌خش و کر و ڕازاندنه‌وه‌ له فەڕش و مافووره‌دا.
خه‌رام: لاروله‌نجه‌، خۆله‌نگاندن، به ‌ناز ڕۆیشتن.
تاووس: باڵنده‌یه‌کی جوانی ڕه‌نگاوڕه‌نگی کلک درێژه‌.
سپێده‌: کازێوه‌، به‌ره‌به‌یان.
یاسه‌مین: گوڵێکی جوانی بۆنخۆشی سپییه،‌ که‌ له‌ عه‌ترسازی و ڕه‌نگڕشتندا که‌ڵکی لێوه‌رده‌گیرێ.
فه‌نا: نه‌مان، له ‌به‌ین چوون، له‌نێوچوون، مەفح بوونه‌وه‌، به‌تڵان.
به‌قا: مان، مانه‌وه‌، زیندوو، درێژه‌دان به‌ ژیان.
ئافه‌ت: به‌ڵا،، نه‌خۆشی، زه‌ره‌ر.
ــ وه‌ختایه‌ک زولفی که‌وته‌ سه‌ر ڕوو، هه‌رچی نافه‌ی خه‌تا بوو له‌ چینێکی زولفیدا کۆ کرده‌وه‌. به‌ژنی دڵگری وه‌ک تاووس خسته‌ لاروله‌نجه‌. له‌ کاتی خۆله‌نگاندندا، سینه‌ی که‌ وه‌ک باخی یاسه‌مین وابوو، سپێده‌ی به‌یانی لێ ده‌رکه‌وت. ده‌م و زاری زۆر چکۆڵه‌ی که‌ پێشتر ده‌تگوت خاڵێکی له‌نێوچووی به‌ره‌و نه‌مانه‌، ئه‌وا له‌ کاتی پێکه‌نیندا ده‌رکه‌وتۆته‌وه ‌و زیندووکه‌ره‌وه‌ی دڵانه‌. هه‌ڵبه‌ت ئه‌و حا‌ڵه‌ته‌، مایه‌ی سه‌دان زه‌ره‌ر و ئافه‌ته‌ بۆ دین و خاوه‌ن دینان، که‌ شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

6
گه‌ردیش: گه‌ڕان، سووڕان، ده‌ورلێدان، خوڵانه‌وه‌.
قوتب: 1) ته‌وه‌ره‌، ئاسنێک که‌ له‌ به‌رداشی خوار‌وو‌ی ئاشیدا دابه‌ستراوه‌ و به‌رداشی سه‌رووی له‌ سه‌ر ده‌گه‌ڕێ. 2) جه‌مسه‌ری نێوه‌ندی سه‌روخواری هه‌ر گۆیه‌ک و شتێک که‌ به‌ ده‌وری خۆیدا بسووڕێ. 3) جه‌مسه‌ری باکوور و باشووری گۆی زه‌وی.
چه‌رخ: 1) سووڕان، ده‌ورلێدان. 2) گرده‌ڵ، گه‌ڕۆک، هه‌ر شت و ئامرازێک که‌ به‌ ده‌وری خۆیدا خولبخوا و بسووڕێ، یان بیسووڕێنن. 3) تا، تایه‌، تۆپ، ته‌گه‌ر. 4) چه‌غماغ، فه‌نده‌ک.
مه‌جه‌ڕڕه‌: کاکێشان(گالاکسیgalaxy).
زوهره‌: ناهید(ڤێنووس) دووهه‌مین هه‌ساره(گه‌ڕۆک)‌ی کۆره‌گه‌ی هه‌تاوی که‌ له‌ نیزیک گۆی زه‌وی هه‌ڵکه‌وتووه‌.
به‌ند: ڕسته‌، که‌مه‌ربه‌ند.
قه‌وس: 1) که‌وان، هێڵی وێکهاتوو، خه‌تی خوار و پشتکووڕ. 2) به‌شیکی دابڕاو له‌ جه‌غز و بازنه‌ و دایره‌.
ــ نووک و قه‌فچه‌ی ته‌شی وه‌ک جه‌مسه‌ری چه‌رخ و گرده‌ڵێکه‌ که‌ خول ده‌خوا و ده‌سووڕێ. ئه‌و ماشه‌ره‌ خورییه‌ی‌ وه‌ک کاکێشان وایه‌ به‌ هۆی هه‌ودایه‌ک به‌و چه‌رخه (ته‌شییه‌) به‌ستراوه‌ته‌وه‌ که‌ له‌و نێوه‌دا ده‌خولێته‌وه‌. به‌ واتایه‌کی تر، ئه‌و ته‌شییه‌ وه‌ک چه‌رخێکی نووکدار و خاوه‌ن جه‌مسه‌ر، ته‌واوی ئاسمان و کاکێشانی به‌ هه‌ودایه‌ک به‌ستۆته‌وه‌. وه‌ له‌م کاینات و کاکێشانه‌دا، شیرین وه‌ک ئه‌ستێره‌ی زوهره‌ وایه‌ و، ده‌ستیشی چه‌شنی که‌مه‌ربه‌ندێکی زێوینی که‌وانی دێته‌ به‌ر چاو. شیرین، که‌ به‌ پێوه‌ ڕاوه‌ستاوه‌ و خه‌ریکی ته‌شی ڕستنه‌، دڵۆپ دڵۆپ ئاره‌قه‌ وه‌ک کۆمه‌ڵێک ئه‌ستێره‌ که‌ ڕووی مانگیان داگرتبێ ده‌تكێنه‌ سه‌ر گۆنا و ڕوومه‌تی.

7
یه‌خه‌: ئێخه، به‌رۆک، پێسیر‌.
کووچه‌باغی سێوان: 1) ڕێڕه‌و و جاده‌یه‌ک که‌ ئه‌ملاوئه‌ولای داره‌سێو بێ. 2) نێوان سینگ و مه‌مان، خه‌تی نێوان مه‌مکۆڵان.
پڕژاندن: بڵاوکردنه‌وه‌، په‌رێشان کردن.
شه‌مس: خۆر، هه‌تاو، ڕۆژ.
قه‌مه‌ر: مانگ، هه‌یو، هه‌یڤ.
نوێژی شێوان: وه‌ختی تاوپه‌ڕین، کاتی خواردنی ژه‌می شه‌و.
وه‌کێوان که‌وتن: ئاواره‌، سه‌رگه‌ردان، شێت بوون، عه‌وداڵ بوون.
قووت: زه‌واد، بژیو، خۆراک.
خه‌زان: گه‌ڵاڕێزان، پاییز، خه‌زه‌ڵوه‌ر.
ــ کاتێک یه‌خه‌ی کراسه‌که‌ی ترازا و، به‌مه‌ش هه‌ردووک لێوی وه‌ک گوڵ پشکووتن، گوڵ و شه‌کر له‌ نێوان سینگ و مه‌مکۆڵان که‌ وه‌ک باخی سێوان وابوون، دابارین. هه‌ر که‌ زولفیشی له‌ سه‌ر ڕوو لادا گۆنا و کۆڵمه‌ی ده‌رکه‌وتن(که‌ هێمایه‌ بۆ خۆرده‌رکه‌وتن و ڕۆژبوونه‌وه‌)، ئه‌وسا، خۆر و مانگی سروشت لای ئێواره‌ که‌ ده‌یانزانی له‌ ئاست شۆقی ڕوومه‌تی وی خۆ ڕاناگرن له‌ داخان خۆیان شارده‌وه‌ و پۆلی عاشقانیش که‌ ئه‌مه‌یان دی وه‌ک شێتان سه‌ری خۆیان هه‌ڵگرت و وه‌کێوان که‌وتن.

8
به‌ دولبه‌ری: به‌ دڵڕفێنیی، به ‌ناز و عیشوه‌، به‌ ته‌ڕده‌ستی.
تا: 1) داو، هه‌ودا. تاڵ، تار، لۆ. 2) بار، لابار، تاینچه‌. 3) تایه‌، تۆپ، ته‌گه‌ر.
عه‌یان: ئاشکرا، وه‌ڕوو، به‌رمه‌لا.
په‌نجه‌ی ڕۆژ: په‌نجه‌ی خۆر، ده‌ستی هه‌تاو.
ئیستیوا(استواء ــ سوی): 1) به‌رابه‌ر، وه‌ک یه‌ک. 2) هێڵی نێوه‌ندی یا خه‌تی نێوقه‌دی گۆی زه‌وی که‌ ساڵێ دوو جار نوور و تیشکی خۆر به‌ سه‌ر ئه‌و هێڵه‌دا شاقۆڵ ده‌بێ و له‌و کاته‌دا شه‌و و ڕۆژ به‌رابه‌ر ده‌بن، ئه‌و هێڵه‌ گۆی زه‌وی به‌ دوو که‌رتی باکووری و باشووری دابه‌ش ده‌کا.
زه‌نه‌ب: کلک، ئه‌ستێره‌ی کلکدار.
سوبح: به‌یان، کاتی ڕۆژهه‌ڵاتن.
سادق: بەڕاست، ڕاستی، وابوو.
حیڕه‌ت: سه‌یر، سه‌یر پێ هاتن‌، سه‌رسووڕمان.
ماسیوا(ما سواء): گه‌ردوون، هه‌رچی هه‌یه‌ و نییه‌.
ــ که‌ به‌ناز و عێشوه‌ ده‌ستی به‌ هه‌وداکه‌دا هێنا و، ته‌شییه‌که‌ی له‌ سه‌ر ڕانی ساف و سمتی لووسی خۆی وه‌گه‌ڕ خست، شوێنی ده‌سکی ته‌شییه‌که‌ وه‌ک هێڵی ئیستیوا که‌ به‌ هۆی په‌نجه‌ی وه‌ک تێشکی خۆر، خڕایی سمت و ڕانی کردبێته‌ دوو که‌رت و هێڵه‌که‌ی به‌ عه‌یان ده‌رکه‌وتبێ، ده‌هاته ‌به‌ر چاو(ده‌ستی ــ خه‌نه‌لێدراوی ــ شیرین به‌ په‌نجه‌ی ڕۆژ چوێندراوه‌ و شوێنی ده‌سکی ته‌شییه‌که‌ به‌ خه‌تی ئیستیوا و، ڕانیشی به‌ گۆ و خڕایی). له‌و حاڵه‌ته‌دا(که‌ په‌نجه‌ی وه‌ک ڕۆژ، سمت و ڕانی چه‌شنی به‌یانی سادق ڕووناک کردبێ)، ماسیوا و گه‌ردوونیش سه‌ری له‌ ته‌شی ڕستنی شیرین سووڕ ده‌مێنێ که‌ به‌ به‌یانی ڕاسته‌قینه‌، ئه‌ستێره‌ی زه‌نه‌ب(ته‌شی) له‌ نێو ئاسمان(ڕانی ساف و لووس)دا ده‌رکه‌وتبێ!

9
سم: جگۆک، سه‌رپه‌لی قاچی ئاژه‌ڵ و وڵاخی به‌رزه‌.
غه‌زال: خه‌زاڵ، ئاسک.
چین: وڵاتی چین(دوو هه‌رێمی خه‌تا و خوته‌ن مسک و نافه‌یان به‌نێوبانگه‌).
نافه‌: 1) نێوک، ناف، ناڤ، ناوکی زگ. 2) بژ و په‌رچه‌مۆکی گوڵان 3) کیسه‌یه‌ک به بارستایی نارنجێک که‌ له‌ ژێر زگی ئاسکی(نێر) ی خوته‌ندا هه‌ڵکه‌وتووه‌ و خاوه‌نی درزێکه‌ که‌ ماکه‌یه‌کی قاوه‌یی ڕه‌نگی چه‌ور به‌ نێوی مسک یا موشک ده‌داته ‌ده‌ر که‌ بۆنێکی زۆر خۆش و عه‌تراوی هه‌یه‌.) 4) کاکڵ، نێوه‌ندی هه‌ر شتێک.
ــ ده‌رکه‌وتنی سمی ئاسکۆڵه‌ی خوته‌ن(چین) له‌ نێو نێوکیدا، هه‌روه‌ک نیوه‌شه‌و وایه‌ که‌ سپێده‌ی به‌یانی لێ که‌وتبێته‌وه‌ و وڵاتی ڕووناک کردبێته‌وه‌. وه‌ک ئاشکرایه‌ خاڵه‌ گۆشتنه‌ ڕه‌شه ‌گچکه‌که‌ که‌ چه‌شنی‌ سمی ئاسک ڕه‌نگی ڕه‌شه‌، به‌ نیوه‌شه‌و چوێندراوه‌ و ده‌وروبه‌ری ئه‌و خاڵه‌ش واته‌ نێوک و زگ که‌ سپییه،‌ به‌ سپێده‌ی به‌یان.
هه‌م به‌ژن و باڵای ده‌ڵیی گوڵه‌ و هه‌م ده‌م و لێوی. مه‌مکه‌کانیشی که‌ قووت و خۆراکی ڕووح و زیندووکه‌ره‌وه‌ی گیانن. له‌ باغی به‌روسینه‌ی وه‌ک یاسه‌مینیدا چه‌شنی دوو شکۆفه‌ گوڵ دێنه ‌به‌ر چاو که‌ هه‌میشه‌ شلک و ته‌ڕ و تازه‌ن و ڕه‌نگی خه‌زه‌ڵ به‌ خۆوه‌ نابینن(شیرینێکی که‌ وه‌ک به‌هاری بێ پاییز وایه‌).

10
پایبووسی: پێ ماچکردن، کڕنۆش بردن، پاڕانه‌وه‌.
ئابنووس: دارێکی ڕه‌شی گه‌ڵاپه‌پووله‌یی بۆنخۆشه‌.
چاپلووسی: لامه‌لامه‌کردن، مه‌رایی، زمانلووسی، خۆ چکۆڵه ‌کردنه‌وه.
به‌یاز: 1) سپی، لاپه‌ڕه‌ و کاغه‌زی سپی. 2) ده‌فته‌ری شێعر و دیوان.
بان: له ‌سه‌ر‌، سه‌روو، لای سه‌رێ.
مه‌هتاب: تریفه‌، نووری مانگ، گرشه‌ی مانگ.
ــ له‌و کاته‌دا که‌ ته‌شییه‌که‌ی به‌ سه‌ر ڕانی ساف و لووسیدا ده‌گێڕا و ده‌یسووڕاند، دوو زولفی ڕه‌شی وه‌ک ئابنووسی ده‌خرانه‌ ژێرپێی(له‌به‌ر درێژیی) و، ئه‌ستێره‌ی زه‌نه‌ب(ته‌شی‌)یش که‌ له‌ کاتی مانگه‌شه‌ودا لامه‌لامه‌ی بۆ ده‌کرد و کڕنۆشی بۆ ده‌برد(ته‌شی به‌ زه‌نه‌ب و ڕان به‌ مانگه‌شه‌و چوێندراوه‌)، له‌سه‌ر ملی سپی و گه‌ردنی بێگه‌ردیدا به‌ خه‌تی خۆش بنووسێ: مانگ ده‌بێ بۆ پێ ماچکردن بێته‌ خزمه‌تی، واته‌ مانگ و تریفه‌ی مانگ له‌ چاو جوانی و ڕوخساری شیرین شتێکی ئه‌وتۆ به‌ حیساب نایه‌ن.
سه‌رنج: زۆرجار، واهه‌ڵده‌که‌وێ که‌ ته‌شیڕێس، به‌ نووکی ده‌سکه‌ته‌شییه‌که‌ی شوێنێکی له‌شی ده‌خورێنێ، بۆیه‌ من وای بۆده‌چم که‌ مه‌به‌ستی وه‌فایی له‌م تاکه‌دا ئه‌وه‌ بووبێ‌ که‌ شیرین به‌ ته‌شییه‌که‌ی ملی خۆی خوراندووه‌ و، شوێنه‌که‌ی له‌ سه‌ر ملی ساف و سپی، وه‌ک ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌ی: "مه‌هتابه‌ پایبووسی" مابێته‌وه‌.

11
چین به‌ چین: ئه‌ملاوئه‌ولا پێکردنی قژ، ده‌ست به‌ زولف و که‌زیه‌دا هێنان. خه‌ت تێخستنی قژ و پرچ.
لق: لک، چڵ، چڵووک، شاخه‌، په‌لی دار.
دڵگوشا: دڵگر، دڵخۆشکه‌ر، شادیهێن.
خه‌نده‌: بزه‌، پێکه‌نین.
شه‌وق: زه‌وق، خۆشی، له‌زه‌ت، مه‌یل، نه‌شه‌(نه‌شئه‌).
نه‌شئه‌: شه‌وق، خۆشی، شادی، سه‌رمه‌ستی.
نوکته‌: قسه‌ی نه‌سته‌ق‌، وته‌، گوته‌، مه‌ته‌ڵ، نموونه‌.
هه‌وا: 1) ئاهه‌نگ، به‌زم، قام. 2) هه‌وه‌س، تاسه‌، ئاره‌زوو، مه‌یل. 3) فیز، ده‌عیه‌.4) حه‌وا، بڵیندایی سه‌ره‌وه‌ی‌ زه‌وی، عاسمان.
ئیشاڕه‌: ده‌ستڕاداشتن، هێما، ئاماژه‌.
سه‌رو: دارێکی باڵابه‌رزی که‌لله‌قه‌ندیی گه‌ڵا نووک تیژی خۆشبۆیه‌.
ــ دوو زولفی خۆی وا ئاڵقه‌ئالقه‌ کردبوو ده‌تگوت پڕن له‌ نافه‌ی خه‌تا و خوته‌ن. هه‌ردووک مه‌مه‌کانیشی ده‌تگوت جووتێک هه‌ناری دڵگر و دڵگوشان که‌ له‌ سه‌ر چڵووکی دار(به‌ژن و باڵا) ده‌له‌رێنه‌وه‌.
به‌ پێکه‌نینه‌وه‌ سووڕێکی به‌ جووته‌ مه‌مانی دا و، گه‌یاندی كه‌ نه‌شه‌ و زه‌وق و خۆشی ئه‌وه‌یه‌ و ئاوایه‌... به‌ نوکته‌ و نموونه‌ش وای نیشان دام که‌ سه‌ما و هه‌ڵپه‌ڕینی له‌خۆڕا نییه‌ و له سه‌ر ئاهه‌نگ و هه‌وایه‌ک ده‌ڕوا‌، هه‌موو ئاماژه‌ و هێما و مه‌به‌ستیش هه‌ر ‌وایه‌... ‌شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

12
شکۆفه‌: 1) زێ، عه‌وره‌تی ژن. 2) چه‌که‌ره‌ی گوڵی دار، گوڵووکی ده‌رخت که‌ تازه‌ پشکووتبێ.
حوباب: پۆرگ، گوپ، بڵق، بلۆق.
بلور: شووشه‌ڵه‌، کریستاڵ، شتی بریقه‌دار.
خودنوما: خۆدیاریده‌ر، خۆنوێن، ساف و ڕوون.
جورم: 1) داڕووشاندن، خه‌ت تێخستن. 2) تاوان، سووچ، هه‌ڵه‌.
درز: کون، قه‌ڵشت، که‌لێن، که‌له‌به‌ر.
ــ سه‌رنج: وه‌فایی له‌ سه‌رجه‌می پارچه‌ شێعره‌که‌دا، بۆ وه‌سفی شیرین( و ته‌شی) و به‌تایبه‌ت ئه‌ندامه‌کانی له‌شی، ورده‌کاریی و ناسکخه‌یاڵییه‌کی له‌ ڕاده‌به‌ده‌ری ده‌کارهێناوه‌ که‌ له‌ زۆر جێگادا مانا نهێنی و مه‌به‌سته‌ شاراوه‌کان به‌ سانایی خۆ به‌ده‌سته‌وه‌ ناده‌ن. هه‌ڵبه‌ت‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی بۆچوونی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ به‌ "ئه‌ده‌بی ڕووهه‌ڵماڵراوی" له ‌قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن، هه‌ر دێڕێکی بنواڕی تک تک خوناوه‌ی ئه‌ده‌ب و نه‌زاکه‌تی لێ ده‌تکێته‌وه‌. هه‌ر بۆیه‌شه‌ سه‌ره‌ڕای کوڕگه‌ل و پیاوان، ڕووی مه‌جلیسی بۆ نێو ژنان و کیژۆڵانێش هه‌یه‌. دیاره‌، یه‌کێک له‌ به‌رچاوترینی ئه‌و ورده‌کارییانه‌، پێهه‌ڵاگوتنی یه‌ک له‌دوای یه‌کی ئه‌ندامه‌کانی له‌شی شیرینه‌ تا ده‌گاته‌ وه‌سفی شکۆفه‌(زێ) و، پاشان خه‌یاڵاندن و نواندنی ئه‌و دۆخی هه‌وا و هه‌وه‌س و حاڵه‌ته‌ هه‌ناوییه‌ی که‌ شیرین له‌ عه‌ینی ته‌شی ڕستندا به ‌سه‌ری دێ. دیسان لێره‌شدا، به‌ پێچه‌وانه‌ی بۆچوونی زۆر که‌سان، وه‌فایی ته‌نیا وه‌سفی دۆخ و حاڵه‌تێکی تایبه‌تی ده‌کا، نه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ خۆی هه‌مبه‌ر و لایه‌نی تێوه‌ردراو له‌ کاره ‌نه‌کراوه‌که(شه‌وق و نه‌شه‌) بێ. ئه‌گه‌ر سه‌رنجێکی ورد ـ ئه‌ویش به‌ خویندنەو‌ه‌ی دروست و یه‌ک له‌ دوای یه‌ک ــ ی شێعره‌کان بدرێ، ئه‌وه‌مان بۆ ده‌رده‌که‌وێ که‌ هه‌مبه‌ر و ئه‌نجامده‌ری خه‌یاڵیی شیرین ته‌نیا ته‌شییه‌که‌یه‌تی و به‌س.
وه‌فایی له‌و پێنج‌خشته‌کییه‌دا دێته ‌سه‌ر ئه‌سڵی مه‌به‌ست و، ئه‌و نوکته‌یه‌ی که‌ شیرین ئاماژه‌ی پێ کردبوو، ده‌یخاته ‌ڕوو و ده‌ڵێ:
ــ شکۆفه‌(دوای ئه‌و ئاماژه‌ و ئیشاڕانه‌) وا قیت بووبۆوه‌ ده‌تگوت حوبابێکه‌ له‌ زێڕوزێو هه‌‌ڵدراوه ‌و، ناوه‌که‌شی ئاوی که‌وسه‌ری به‌هه‌‌شتی تێکراوه‌. ئه‌وه‌نده‌ خڕ و جوان و ناسکه‌، ده‌ڵێی بلورێکی خۆنوێنی بریقه‌داره‌. هه‌روه‌ها ده‌ڵێی به‌ هۆی نووکی ده‌رزی، له‌ نیوه‌ی ڕا قه‌ڵشیوه‌ و خه‌تی تێکه‌وتووه‌. ئاشکراشه‌، سه‌روی باڵا هه‌ر ده‌بێ وا بێ، که‌ شیرین ته‌شی ده‌ڕێسێ!

13
قوتوو: قودوو، سندوقچه، مجری‌.
لوئالی(کۆی لوءلوء): دوڕ، مرواری، جه‌واهیرات.
له‌باله‌ب: مه‌لاومه‌ل، پڕاوپڕ.
شه‌هد: شیره‌، شیله‌، هه‌نگوین.
هه‌ڵکراو: داوتێچنراو، گڵۆڵه ‌کراو، هه‌ڵوێزنراو.
نه‌زاکه‌ت: به‌کاوه‌خۆ، ناسکی، مێهره‌بانی، له‌تافه‌ت، ئاکاری باش.
ڕه‌واق (راوق): 1) ڕاوه‌ک، پاڵوێنه‌، تووره‌که‌. 2) په‌رده‌ی ته‌نکی هه‌ڵاوه‌سراو له‌ سه‌ر ده‌رگا. 3) هه‌یوان.
ــ وه‌ک قودووی دوڕ و مه‌رجان و مجری جه‌واهیرات وایه‌، ئه‌و قودووه‌ به‌ شێوه‌ی کونی ده‌رزی له‌ خۆڕا درزی تێکه‌وتووه‌. هه‌روه‌ها ده‌ڵێی، تووره‌که‌ و ڕاوه‌کێکی دادڕاوه‌ که‌ نووری ڕۆژ به‌ کاوه‌خۆ لێیدابێ(مووی به‌رگه‌ده‌ به‌ ڕاوه‌کی دادڕاو ته‌شبی کراوه‌). به‌ واتایه‌کی تر، ئه‌و موویانه‌ وه‌ک په‌رده‌یه‌کی کونکون و ته‌نک که‌ بۆ نه‌زاکه‌تی خۆر هه‌ڵاوه‌سرابێ، وان. ئه‌و شته‌ پڕه‌ له‌ حیکمه‌ت و زانیاری که‌ هه‌م ده‌ شه‌هد و هه‌نگویندا هه‌ڵکێشراوه و هه‌میش به‌ مه‌ی و شه‌ڕاب مه‌لاومه‌ل کراوه‌.

14
به ‌داوودڵ: به‌ تامه‌زرۆیی، به ‌ئیشتیا، له‌ ناخی دڵه‌وه، هه‌م به‌ داو و هه‌م به‌ دڵ.
سۆسن: سوێسن، گوڵێکی گه‌ڵادرشتی ڕه‌نگ جۆراوجۆری وه‌رزییه‌. لێره‌دا ته‌شی به‌ سۆسن شوبهێندراوه‌ و کینایه‌یه‌ له‌ ئامرازی زاوزێی پیاو.
خونچه‌گوڵ: گوڵخونچه‌، تازه‌گوڵ، گوڵی نه‌پشکووتوو، لێره‌دا کینایه‌یه‌ له‌ ئامرازی زاوزێی ژن(شیرین).
یه‌ره‌ق: 1) ئێره‌ق، جووتبوون، ڕه‌پکردن. 2) ئامرازی زاوزێی ئه‌سپ و یه‌کسمی گۆڵ. 3) لێهاتن(سواربوون)ی یه‌کسمی گۆڵ له‌ دێڵ 4) تۆپی ئاش. 5) ئامرازی جووت و نیروئاموور.
وه‌ره‌ق وه‌ره‌ق: په‌ڕپه‌ڕ، هه‌ڵوه‌ریو، پڕش و بڵاو.
شه‌قایق: گوڵاڵه‌، گوڵاله‌سووره‌، گوڵێکی سووری خۆڕستی لاسک سه‌وزی درێژی به‌هارییه‌ که‌ نێوه‌که‌ی خاڵێکی ڕه‌شی تێدایه‌.
شه‌ق: 1) شلک، ته‌ڕوتازه‌، تورت، ده‌ست لێنه‌دراو، ده‌ق نه‌شکاو. 2) له‌ت، درز، که‌لێن، قه‌ڵش، داڕوشاو. 3) پێلاقه‌، شه‌پ.
عاره‌ق: 1) ئاره‌ق، ئاره‌قه‌، خوناوی سه‌ر لێو و گۆنا، شله‌مه‌نی تکاو، ته‌ڕایی له‌ له‌ش ده‌ڵاو. 2) ئاره‌ق، مه‌ی، شه‌ڕاب، باده‌.
عرووق(عروق، کۆی عرق ــ عیرق): 1) ڕه‌گ و ڕیشه‌، ڕیشاڵ. 2) مووڕه‌گی نێو زگ. 3) ورده‌ ڕه‌گی نێو زێ.
عه‌ره‌ق: 1) ئاوی سه‌رخۆشکه‌ر، عاره‌ق، مه‌ی، شه‌ڕاب، باده‌. 2) هه‌ر عه‌ترێک یا ئاوێک یان شله‌مه‌نییه‌ک که‌ به‌ شێوه‌ی کوڵاندن و داچۆڕاندن له‌ گرتنی شیره‌ و شیله و ته‌ڕه‌مه‌نی میوه‌جات و گوڵ و گیای بۆنخۆش به ‌ده‌ست بێ.
مه‌ی: ئاوی سه‌رخۆشکه‌ر، عاره‌ق، ئاره‌ق، شه‌ڕاب، باده.
موسته‌حه‌ق: حه‌وجێ، پێویست، شیاو.
ــ وه‌ختایه‌ک گوڵی سوێسن(مه‌به‌ست ته‌شییه‌) به‌گیان و دڵ ــ به‌و په‌ڕی تامه‌زرۆیی ــ سواری خونچه‌گوڵ بوو (ده‌گه‌ڵی جووت بوو)، به ‌واتایه‌کی تر کاتێک ته‌شییه‌که‌ ڕه‌ به‌ده‌نی ده‌خشا... له‌به‌ر جووڵه‌جووڵ و سووڕان و سه‌ماکردن، گوڵه‌کانی په‌ڕپه‌ر ده‌بوون... گوڵاڵه‌سووره‌یه‌کی که‌ تا ئه‌و‌ده‌می شه‌ق و ده‌ق نه‌شکاو و ده‌ست لێنه‌دراو بوو، ئێستا داقڵیشاو و له‌تله‌ت و شه‌ق کراوه‌... هه‌ر ئه‌و گوڵاڵه‌سووره‌یه‌ که‌ به‌ عه‌ره‌ق و ته‌ڕایی ناوه‌وه‌ی خۆی مه‌ست و سه‌رخۆش ده‌بوو، چ حه‌وجێی به‌ مه‌ی و ئاره‌ق(ئاوهاتنه‌وه‌) هه‌بوو.

15
شیفا: شه‌فا، ده‌وا و ده‌رمان، چاکبوونه‌وه‌ له‌ نه‌خۆشی، سڵامه‌تی.
جه‌ڕاحه‌ت: برین، زام، گرێوگۆڵ.
شه‌سپه‌ڕ(شه‌ستپه‌ڕ): گوڵێکی تۆپه‌ڵه‌ی زه‌ردی بۆنخۆشه‌(هه‌م مانای تۆپه‌ڵه‌ خوری نه‌ڕستراو ده‌دا و، هه‌م مه‌به‌ست له‌ ئامرازی زاوزێی شیرینه‌).
هه‌تیوی که‌لله‌شه‌ق: لێره‌دا مه‌به‌ست ته‌شی یه‌ و، ‌هێمایه‌ بۆ ئامرازی زاوزێی پیاو.
حیله‌: فرتوفێڵ، ده‌هۆ، نێره‌نگ، هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن.
به ‌قه‌ستی: هه‌روا، له‌خۆوه‌، له‌خۆڕا، به‌ ئانقه‌ست.
ــ ئه‌و ته‌شی ڕستنه‌ی شیرین بۆ دامرکاندنه‌وه‌ی مه‌یل و خوازه‌ ده‌روونییه‌کانی بوون نه‌ک ته‌شی ڕستنی به ‌ڕاستی(ئه‌و ته‌شی ڕستنه‌ بوو به‌ ده‌وای مه‌یله‌ سه‌رکوتکراوه‌کانی دڵی شیرین). ئه‌وه‌، شه‌سپه‌ڕی خاوی خۆی بوو که‌ له‌ ده‌ستی هاته ‌ده‌ر و، خێرا که‌وته‌ داوی هه‌تیوی که‌لله‌شه‌قی فێڵزان. جا، له‌به‌ر هاتوچۆ و جووڵه‌جووڵ و سه‌ماکردن، ئه‌ویش به‌ زاری خونچه‌ و به‌وپه‌ڕی خۆشییه‌وه‌ گه‌ستی(وه‌خۆی کرد)، که‌وابوو ته‌شی ڕستنه‌که‌ی شیرین به ‌قه‌ستی بووه‌ نه‌ک به ‌ڕاستی.

16
ده‌مێ: چرکه‌یه‌ک، تاوێ، له‌حزه‌یه‌ک.
بیره‌خه‌و: خه‌ونووچکه‌، وێژینگ، وه‌نه‌وز، سووکه‌خه‌و.
غه‌زال: خه‌زاڵ، ئاسک.
نه‌وبه‌هار: تازه‌به‌هار، وه‌ک به‌هاری نوێ، سه‌رسه‌وز، وه‌رزی ژیانه‌وه‌.
نه‌وڕه‌سیده‌: کاڵ، تازه‌پێگه‌یشتوو، نوێبه‌ره‌.
سڵ: ڕه‌ویوه‌، قوشقی، ترساو، زراوچوو.
خاو: ژاکاو، داچه‌ماو، ناگشت.
بڵ: میوه‌ی زۆر گه‌ییو، توڵخاوه‌.
ــ له‌ سووکه‌ڵه‌ وێژینگدانێکدا، جه‌ماڵ و به‌ژن و باڵای شیرینم به‌ دڵ ڕوانی، واته‌ جوانی و جه‌ماڵی ویم به ‌ته‌واوی هاته ‌به‌ر چاو. چاوه‌ مه‌ست و کاڵه‌کانی وه‌ک چاوی ئاسکێکی ترساو و سڵکردوو ده‌هاتنه ‌به‌ر چاو. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا که‌ ڕوومه‌ت و ڕواڵه‌تی وه‌ک گوڵه‌با‌غی به‌هاری نوێ وابوو، به‌ڵام ئه‌و هه‌ناره‌ی که‌ پێشتر شلک و ساوا بوو، ئێستێ ژاکاو و سیس و توڵاوه‌یه(هه‌موو ئاده‌میزادێک له‌ دۆخێکی ئاوادا، ئه‌و حاڵه‌‌ته‌ی به ‌سه‌ر دێ که‌ ڕوومه‌تی سوورهه‌ڵگه‌ڕی و به‌رگه‌ده‌ی سست و خاو بێته‌وه). ‌له‌ ئاکامدا گوڵه‌که‌م ده‌ نێو گڵ و قوڕ و لیته‌دا بینی.

17
نه‌مام: 1) ڕیشه‌ی داری یه‌کساڵه‌، چڵه‌داری ساوا. 2) قه‌ڵه‌مه‌.
به‌هار: 1) جۆره‌ گوڵێکی گه‌ڵا زه‌رد و كه‌م ته‌مه‌نه‌. 2) چه‌قه‌ره‌ و شکۆفه‌ی گوڵی دارودره‌خت. 3) ‌یه‌که‌م وه‌رزی ساڵ.
سونبول: گوڵێکی وه‌نه‌وشه‌یی هێشوویییه، به‌ ڕه‌نگ و شێوه‌ی جۆراوجۆر ده‌ڕوێ‌ و بۆ داووده‌رمان که‌ڵکی لێوه‌رده‌گیرێ.
گڵاو: قوڕاو، جێ ده‌می سه‌گ، په‌له‌شت، پیس و پۆخڵ.
چاووڕاو: نێوبه‌ده‌ره‌، نێوبانگ، خۆنواندن، فیزوناز، ئه‌داوئه‌توار.
ــ (له‌و حاڵه‌ته‌دا که‌ وه‌فایی بۆ تاوێک جه‌ماڵی شیرینی هێناوه‌ته‌ به‌ر چاو)، گوتی: ئه‌ی نه‌مامی شۆخ و شه‌نگ، هۆی چییه‌ که‌ خه‌ت و خاڵت وه‌ک خۆی نه‌ماوه‌ و وه‌ک گوڵی به‌هار و سونبول بۆژوێ و ژاکاو و په‌ڕپه‌ر بووی. شیرین له‌ وه‌ڵامدا گوتی: کوڕه‌ گوڵاوی چی، شکۆفه‌گوڵه‌که‌م گڵاو و پیس بووه‌ ــ وه‌ک که‌سێکی ته‌ریکبۆوه‌ و په‌شیمان له‌و بارودۆخه‌ ــ وه‌ ئه‌و ئه‌ستێره‌یه‌ی که‌ له‌ ئاسماندا سه‌مای ده‌کرد، ئیدی چاووڕاوی نه‌ماوه‌ و ده‌ورانی به‌ سه‌ر چووه‌.


18
دڵ بڵاو: دڵ شێواو، دڵ له‌خۆچوو، سه‌رگه‌ردان.
نازی: نازی وی، نازی ئه‌و.
فتوا: ڕاده‌ربڕین، بڕیاری عالمی دینی له‌ به‌رانبه‌ر کار و کرده‌وه‌یه‌کی ناشه‌رعی.
غه‌زاله‌چاو: چاوئاسک، چاوی وه‌ک خه‌زاڵ.
ــ لۆمه‌ی وه‌فایی ‌مه‌که‌ن که‌ په‌رێشان و شێواوه‌. به‌ گیان و دڵ که‌وتۆته‌ نێو داوی عیشقی شیرینه‌وه‌. سه‌رم به‌ نازی وی مه‌ست و سه‌رخۆشه‌ و، دڵیشم له‌ سوێی وی نه‌ماوه‌. به‌م هه‌موو ناز و جوانییه‌ی که‌ شیرین هه‌یه‌تی ــ به‌تایبه‌ت به‌ هۆی ئه‌و چاوانه‌ی که‌ ده‌ڵێی چاوی ئاسکن، دڵم هه‌قی بووه‌ که‌ سه‌رمی به‌ فه‌ته‌ڕات داوه‌.
ته‌واو




سه‌رچاوه‌ی ڕاستکردنه‌وه‌ی شێعره‌کان:
1) دیوانی وه‌فایی ــ میرزا عبدالرحیمی سابڵاخی، لێکۆڵینه‌وه‌ی محه‌مه‌د عه‌لی قه‌ره‌داغی، چاپخانه‌ی کۆڕی زانیاری کورد، به‌غدا1978.
2) دیوانی وه‌فایی ــ میرزا عه‌بدول ره‌حیمی سابڵاخی، له‌ چاپه‌مه‌نیه‌کانی سه‌یدیان له‌ مه‌هاباد.

سه‌رچاوه‌ی مانالێکدانه‌وه‌ی وشه‌کان:
1) فه‌رهنگ فارسی، دکتر محمد معین(فه‌رهه‌نگی6 جڵدی موعین)، موسسه ‌انتشارات امیرکبیر، تهران، 1371
2) هه‌نبانه‌بۆرینه‌، فرهنگ کردی ــ فارسی، هه‌ژار، یه‌ک جڵدی، سروش، تهران 1369.
3) فه‌رهه‌نگی خاڵ، جزمی یه‌که‌م و دووه‌م و سێهه‌م، نوسراوی شێخ محمدی خاڵ.

سه‌رنج: ئه‌و نووسراوه‌یه‌ یه‌که‌م جار له‌ گۆڤاری مه‌هاباد( ژماره‌ 125 ساڵی 1390ــ 2011 ) و هه‌روه‌ها له‌ فه‌یسبووکی ‌هێدی و هێرش چاپ کراوه‌.

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی جمعه ششم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  22:27 |

کتێبی مێژوو

سەرجەم کتێبەکانی ئەم بەشە (114) کتێبە ئێستا




ژ-ناوی کتێب-نووسەر-ساڵی چاپ-وەرگێر-تێبینی


1-بابەک-جەلال بەرگشاد-2007-ئەبوبەکر ساڵح ئیسماعیل

2-بارزانییەکان-ئەبولحەسەن تەفرەشیان-2004-بەختیار شەمەیی

3-بەجیهانیبوون ، کولتوور ، شوناس-ئەحمەد گوڵمحە مەدی-2007-عەوڵا بەهرامی

4-بەدر خانیەکان- ماڵباتێکى خەباتکار-یوسف احمد مەنتک-2005

5-بەریەککەوتنی کولتورەکان-بێرنارد لوییس-2008-گۆران جەمال رواندزی

6- بزووتنەوەى نەتەوەیی کورد لەسوریا-سەلاح بەدرە الد ین-2003

7- بنچینەکانی کورد و چەند وتارێکی کوردناسی-ڤلادیمییر مینۆرسکی-2007-نەجاتی عەبدوڵڵا

8-بۆنەوەکانتى بگێڕنەوە-ستیڤن برۆکفیلد-2002-ابراهیم خ.احمد

9-بیرەوەریەکانی عەبدوعەزیز یامولکی- سدیق ساڵح-1999

10-تیزى تورک بۆمێژوو تیۆرى زمانى خۆرو کێشەى کورد-اسماعیل بێشکچى-2000 ئاسۆس هەردى

11-پاکتاوی رەگەزی لەنێوان ساڵەکانی 2000 و 2001 دا و هەوڵە هەنووکەییەکان بۆ بەرنگار بوونەوەی-دلێر سەلیم-2002

12-پەنجا ساڵ خەبات-بەرگی یەکەم و دووەم -جەلیل گادانی-2008

13-پەنجا ساڵ خەبات بەرگی -جەلیل گادانی-2008

14-پوختەی مێژوونامە-حەمید گەردی-2004

15-خەنجەرە زێڕینەکەی عومەر قادر-جۆن هنری میولر-2002-ناسێح ئیبراهیم عەبدوررحمان دزەیی

16-خوێندنەوەیەکی مێژوویی ڕوداوە نێو خۆییەکانی حیزبی دیموکرتی کوردستان -یاسین سەردەشتی-2002

17-دانوستانەکانی بزوتنەوەی رزگاریخوازی نەتەوەیی ى کوردو حکومەتەکانی عراق 1921 ــ 1968-د. واحد عومەر محیدین-2006

18-دەرسیم لە مێژووی کوردستان-2001 -د. ئەحمەد فەتاح دزەیی

19-دوو سەدە بێدەنگی عەبدولحوسەین زەرین کوب- 2007-رێباز مستەفا ــ موسا محەمەد خدر

20- ژەنەراڵ شەریف پاشا -د. فەرهاد پیرباڵ

21-ژیان و تێکۆشانی شیاسی ئەحمەد تۆفیق . عبدوڵڵای ئیسحاقی 1931 ــ 1973-د. یاسین سەردەشتی-2007

22-راپەرینی کوردان ساڵی 1925-م. ڕ. حەسرەتیان-2006-جەلال دەباغ

23-ڕاپەرینی هەمزاغای مەنگوڕ لە بەڵگەنامەی قاجاریدا 1854 ــ 1881-محەمەد حمەباقی -2002

24-رەهەندەکانی ریفۆرمی ئایینی لە ئەوروپا ئابووری، کۆمەڵایەتی، سیاسی -سامان حوسێن ئەحمەد-2007

25-رەواندز لێکۆڵینەوەیەکی مێژویی ـ سیاسی 1918 ـ 1939-ئەحمەد حەمەد ئەمین ئۆمەر 2006

26-روداوەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان لە چەند بەڵگەنامەیەکی شورەویدا 1945- د. ئەفراسیاو هەورامی

27-رۆژهەڵات ناسی-ئەفراسیاب گرامی

28-سەد ژنی کاریگەر لە مێژوودا-شێبلی ئێلێری-2007-یوسف فەقیهى

29-سەرهەڵدان و داڕمانی زلهێەکان بەرگی یەکەم -پاول کێنەدی-2006-د. کوردۆ عەلی

30-سنووری خوارووی کوردستانی باشوور لە سەدەی نۆزدەهەمدا-د. سەعدی عوسمان هەروتی- 2007

31-شارستانیەتى کۆنى کورد-2001-کوردستان نێت

32-شا ئیسماعیلی یەکەم و جەنگی چاڵدێران-هاشم حیجازی فەر-2002-کەمال رەشید شەریف

33-شەڕە لەبیرکراوەکان ـ ڕاپۆرتیچک لە کوردستانەوە-سەلاحەدین ڕاستگەلدی-2004 کاوە ئەمین

34-شەرَی ناوخۆی ئیسپانیا-ئەردەڵان عەبدوڵڵا -2006

35-شۆڕشى شێخ سەعیدى پیران و سۆڤێت-د. ئەفراسیاو هەورامى- 2002

36-چەند لاپەڕەیەک لە مێژووی گەلی کورد بەرگی 2-دز کمال مەزهەر ئەحمەد -2001

37-چەند لاپەڕەیەک لە مێژووی گەلی کورد لە رۆژهەڵاتى کوردستان بەرگی 1- د . یاسین سەردەشتی-2007

38-گەڕان بەدواى نەمریدا لەنێوان ئەفسانەى کوردى و فارسی دا -مەولود ابراهیم حسن -2002

39-گەشتنامەى ڕیچ بۆکورستان-کلودیوس جێمس ڕیچ-2002-محمد حمە باقى

40- گەشتێک بەکۆمارى مهاباد دا -عەقید بەکر عبدالکریم حەوێزى-2001

41-گەشتێک بەکۆمارى مهاباد دا 1-عەقید بەکر عبدالکریم حەوێزى-1993

42-گرنکی کوردو کوردستان لەقۆناغە مێژووییەکانی ئێران-مەنسور مەخدوم رەفعەت مورادی

43-گوڵزارى هەورامان -بەرگى دووەم -محمد ئەمین هەورامانى-2004

44-گوڵزارى هەورامان - بەرگى یەکەم -محمد ئەمین هەورامانى -2004

45-عەبدولڕەحمان قاسملوو-هۆشمەند عەلی مەحمود شێخانی-2007

46-عراق و دەوروبەری کورد لەو ناوەندەدا -سامی شۆرش-2002

47-قادر شۆڕش- چل ساڵ خەبات و تێکۆشان-شاخەوان شۆڕش -2002

48-قەلای پەری -بەهرام ئەفراسیابی- 2007-سامان عبدالله

49-کەرکوک لەسەردەمی دەوڵەتی عوسمانیدا-گۆران ئیبراهیم ساڵەح -2007

50-کرۆنۆلۆگی کوردستان-نادر فەتحی بۆکانی

51-کلتوری کورد لە دانراوی ئیتالییەکاندا-میریلا گالیتی -2008-ئیدریس عەبدولڵا مستەفا

52-کورتە مێژووی پەرەسەندنی دەسەڵاتدارێتیی ئاینیی لە ئێران-سیروان کاوسی -2007

53-کورد عەرەب بەریتانییەکان کاپتن لاین-2007-د. یاسین سەردەشتی

54-کورد لە پارێزگای مووسڵ -خەسرۆ گۆران-2002

55-کورد لە یاداشتەکان- نارچی رۆزفێڵت دا-ارچی رۆزفێڵت - 2003- کارزان محەمەد

56-کورد لە ئەرشیفی رووسیا و سۆڤییەتدا -د. ئەفسراسیاو هەروامی - 2006

57-کورد و دەوڵەتی سەربەخۆ بەپێی بەڵگەنامە نێودەوڵەتییەکان -پارێزەر محەمەد ساڵح عىقراوی-2007

58-کورد و سەلجوقییەکان-نیشتمان بەشیر محەمەد-2006-ئیدریس عەبدولڵا مستەفا

59-کوردەکانی ئەستەمبووڵی کۆن 1453 ــ 1925-رۆهات ئەلاکۆم-2005-ئەحمەد تاقانە

60-کوردستان نیشتیمانى یەکەمینى سۆمەریەکانە-هاوڕێ باخەوان- 2003

61-کوردناسیی -ق.ک.کوردۆیێڤ- 2006-ڕەوف حەسەن

62-کوردو کەرکوک بەرگی یەکەم - لەتیف فاتح فەرەج

63-کوردو کوردستان کۆمەلێک ئەفسەرو پسپۆرى ئینگلیزى -2002- حسین عسمان و حسین احمد جاف

64-کوردو کوردستان لە کۆمەڵە وتارێکی مێژووییدا-د. ئەحمد عوسمان ئەبوبەکر-2005 ئازاد عوبید ساڵح

65-کۆماری کوردستان -مهاباد نەوزاد مەجید ـ خدر سەرمۆردی-2004

66-کۆماری میللی دیموکراتی کوردستان- د. یاسین سەردەشتی

67-کۆمەلگای کوردەواری لى دیدی رۆژهەڵات ناسیدا-بەدرخان سندی-2008-د. ئیسماعیل ئیبراهیم سەعید

68-لە تەراوگەوە -نەشوان مستەفا-1999

69-لەتاریکى یەوە بەرەرو ڕووناکى-نامەکانى شۆڕشى ساڵى-1880

70-مرۆڤى بەرى دیرۆکێ -سام و ئیپریل ئیپشتاین -2000-تەحسین ابراهیم دۆسکى

71-مرۆڤێ بەری دیرۆکێ -سام ئیپریل ئیپشتاین -تەحسین ئیبراهیم دۆسکی

72-مهاباد -ئەکرەم قەرەداغی

73-مێژوو چییە -ئى ئێچ کاڕ-2005 -ئاسۆس محمد ملا قادر

74- مێژووى 641 ساڵەى فەرمانڕەوایى ئەردەڵانیەکان -عەلى نەقى ئەلحوسینى-2002 ئاسۆس هەردى

75- مێژووى پەخشانى کوردى-علا ْ الدین سجادى- 2000

76-مێژووى ڕیشەى نژادى کورد-إحسان نورى پاشا -2003 -وریا قانیع

77-مێژووى سینەما -گیتا گرگانى-2002-ستار کریم

78-مێژووى شارستانیەت-ئیزاک ئاسیمۆڤ و فڕانک وایت-2003-حامید گەوهەرى

79-مێژووى کڵێساى کوردى لەسەردەمى ساسانیەکاندا-ئارام داود-2002

80-مێژووى ئەدەبى کوردى -بەرگى یەکەم -د.مارف خەزنەدار- 2001

81-مێژووى ئەدەبى کوردى-بەرگى سێهەم -د.مارف خەزنەدار- 2004

82-مێژووى ئەردەلان -مەستورەى کوردستانى -2002

83-مێژووی دێرینی کوردستان بەرگی 1- فازل قەرەداغی -2004

84- مێژووی دێرینی کوردستان بەرگی 2- فازل قەرەداغی -2005

٨٥-مێژووی دێرینی کوردستان بەرگی ٣- فازل قەرەداغی -2004

٨٦-مێژووی ڕیشەی نژادی کورد-ئیحسان نووری پاشا-2003 -وریا قانح

-مێژووی گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتی و سیاسیی ئەمریکا -فریشتە نورائی-2007-هەورامان فەریق کەریم

-مێژووی کتێب لە کۆنترین سەردەمەکانەوە تا سەردەمی ئێستا -سوند دال- 2008- د. ئەدهەم عەبدولڕەحمان

-مێژووی کوردستان کتێبی سێیەم-فازل قەرەداغی - 2007

٩٠-مێژووی هزری سیاسی لە رۆژئاوا بەرگی 1-د. کمال پوولادی-2005-ئازاد وەڵەدبەگی / سیرولن جەبار زەندی

-مێژووی هزری سیاسی لە رۆژئاوا بەرگی 2 - د. کمال پوولادی-2005-ئازادوەڵەدبەگی / سیرولن جەبار زەندی

-مێژووی هزری سیاسی لە رۆژئاوا بەرگی 3 - د. کمال پوولادی-2005-ئازاد وەڵەدبەگی / سیرولن جەبار زەندی

-مێژووی ئەدەبی کورد بەرگی 1-د. مارف خەزنەدار-2001

-مێژووی ئەدەبی کورد بەرگی 3- د. مارف خەزنەدار- 2003

-مێژووی ئەدەبی کورد بەرگی 4 -د. مارف خەزنەدار- 2004

-میرنشینی ئەردەلان، بابان، سۆران -محەمەد حەمە باقی - 2002

-مینۆرسکی و کورد-ڤلادیمییر مینۆرسکی - 2006-ئەنوەری سوڵتانی

-ناپەسەندەکان -ڤیلۆ سیگوەردسن -1999-ئازاد مولود

-ناودارانى کورد-میر بەسڕى-2002-عبدالخالق علا ْ الدین

100-هاورێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد -هاورێ باخەوان-2005

101-هاونەتەوەیی قەومی کوردو ماد بەرگی دووەم -حەبیبوڵلای تابانی - 2006-جەلیل گادانی

102-هاونەتەوەیی کوردو ماد بەرگی یەکەم -حەبیبوڵلای تابانی -جەلیل گادانی

103-هەورامان بەرگی دووەم

104-هەورامان بەرگی یەکەم

105-هۆلۆکۆست -ستیفا بروشفیلد پول ئا. لیڤین -2007-شێرزاد هەینی

106-هێگنی و هەوارگە

107-یادداشت- ڕەفیق حیلمى -2003

108-ئاغاو شێخ و دەوڵەت بەرگی دووەم -مارتین فان برونەس -2003-کوردۆ

109-ئاغاو شێخ و دەوڵەت بەرگی یەکەم-مارتین فان برونەس -1999-کوردۆ

١١٠-ئاهوورامان بەرگی یەکەم -جولیل عەباس ج ز قەقنەس -2008

111-ئاوێنە شکاو-خالد ئاغا حیسامی-2004

112-ئەدەبیاتی کاژیک -رسول- 1962

113-ئێزدی یەکان لە مێژووی نەتەوەکەیاندا- سەربەست حسێن-2002

114-ئیسماعیل حەقی شاوەیس -ئومێد ئاشنا-2003

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی جمعه ششم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  19:0 |

 

زندگی نامه احمد کایا

شهید احمد کایا -كتێبخانه ی كوردي ئه وينشهید احمد کایا -كتێبخانه ی كوردي ئه وينشهید احمد کایا -كتێبخانه ی كوردي ئه وين

بنیان گذار سبک پروتست در موسیقی کشور ترکیه ، ‌دموکرات و آزادیخواه،‌خواننده پرفروش‌ترین کاست تاریخ موسیقی ترکیه ،احمد کایا خواننده ی شهیر ترکیه در سال ۱۹۵۷ در شهر مالاتیای ترکیه به دنیا آمدو پنجمین ودر واقع آخرین فرزند خانواده کایا بود.ازپنج سالگی با ساز باقلاما آشنا شده.یکی از اولین ترانه های او که در سنین کودکی و برای برادر بزرگش(باشار)ساخته بود چنین شعری داشت:یک فولکس واگن خواهم خرید---اسمش را یاشار خواهم گذاشت...

زمانی که نوجوانی بیش نبود به خاطر شرایط دشوار زندگی پدر،به همراه خانواده به شهر استانبول نقل مکان کردند.پدر او که قبلا در یک کارخانه نساجی کار میکرد در استانبول در نمایشگاهی به پادوئی مشغول شد.خود در وصف این وضعیت میگفت"هر روز که از مدرسه به سوی خانه میرفتم پدر را میدیدم که مشغول شستشوی اتومبیل است و همه گاه پیش خود میگفتم هنگامی که بزرگ شدم برای پدر نمایشگاهی خواهم خرید تا ارباب خود باشد ."اما این رویائی بیش نبود چرا که اندکی بعد پدر با مرگ خود،خانواده را تنها گذاشت.او که کوچکترین عضو خانواده بود در شرایط بسیار دشوار و سخت گذران زندگی میکرد.خود میگفت"روزهائی بود حتی قادر به تهیه بلیط برای استفاده از اتوبوس شهری نبودم دوران جوانی کایا برابر شد با کودتای﴿کنان اورن﴾و خفقان شدیدی که بر فضای سیاسی جامعه ترکیه‌تحمیل گردید

آثار


آلبوم اول او که به شدت مخالف وضع موجود بود در سال ۱۹۸۵ به کمک دوستان خود آلبومی از ترانه‌هایش رابنام(گریه نکن ای کودک) منتشر کرد که به گفته‌اش هیچ امیدی به استقبال آن از طرف مردم نداشت و تنها در پی آن بود که بوسیله ی ترانه هایش اعتراض خود را را به شرایط حاکم اعلام دارد.چند روز پس از عرضه آلبوم ماموران قضایی ترکیه کاست او را به دلیل وجود چند ترانه ی سیاسی جمع آوری نمودند.پس از اعتراض‌فراوان،در نهایت فروش کاست او آزاد اعلام شد.همین فعل و انفعالات سبب شهرت نام کایا گشت وکاست او با استقبال نسبتا خوبی مواجه شد. آلبوم دوم (دلتنگی برای غم ها).  آلبوم سوم ( ترانه‌ی شفق) نام داشت.وجود شعری به همین نام از﴿اولکو تامر﴾که به دلیل داشتن افکار سیاسی در انتظار اعدام بود،موجب آوازه‌ی هر چه بیشتر کایا شد  ،  آلبوم چهارم کایا:(لحظه ای خواهد رسید) ، آلبوم پنجم: (دموکرات خسته ) نام داشت.لقب کایا "دموکرات خسته"بود که برگرفته ازهمین کاستش بود.   آلبوم ششم: ( بپا می‌خیزیم) با اشعار شاعر معروف ﴿یوسف هایال اوغلو﴾. ،  آلبوم هفتم :(رسیتال لر1)  ،  آلبوم هشتم :(گل نیک اندیش یا بختیار) سال1988  ،  آلبوم نهم ، (دیوار عشق) در سال1990  ،  آلبوم دهم (ریسیتال ها 2) سال1990  ،  آلبوم یازدهم :( گرفتار بلا شده ام) در سال1991  ،  آلبوم دوازدهم : (به من نزدیک نشو،وگرنه خواهی سوخت)) سال1991  ،  آلبوم سیزدهم :((دلخورده)) سال1993  ، آلبوم چهاردهم :((ترانه هایم برای کوه‌ها)  سال1994  ، آلبوم پانزدهمش : (مرا دریاب) سال1995  ،  آلبوم شانزدهم : (ستاره و یاکاموز) سال1996  ،   آلبوم هفدهم : (مقابله با دوست و دشمن) سال1998  ،  آلبوم هجدهم : (خدا نگه دار) نام دارد و احتمالا پس از مرگش و در سال 2001عرضه شده که یک ترانه به زبان کردی بنام (کاروان) این آلبوم احمد کایا را از سایر آلبوم هایش متمایز ساخته.  ،  آلبوم نوزدهم وی که تقریبا سه سال پس از مرگش به کوشش همسر وفادارش، در سال 2003 به بازار آمد،(کمی هم تو گریه کن) نام داشت ،  آلبوم بیستم کایا هم که پنج سال پس از مرگش باز هم به کوشش همسرش، در سال 2005 به بازار آمد،((؟)) نام دارد.  در سال 2002 آلبومی بنام (بشنو سرزمین عزیزم) منتشر شدکه در آن 20 تن از خوانندگان جوان ترکیه(هالوک لونت-ناشیده گکتورک-نازان اونجل-سواوی-آجیره زیان-شکریه توتکون-سلدا باقجان-یاووز بینگل-دنیز و یلماز اردوغان-بانو-فریدون دوزاقچی-نیران اونسال-ثروت کجا کایا-کاردش تورکولر-کئورجک علی-ملکه دمیراق-مراد حاساری-اونور آکین-سومر ازگو) به اجرای 20 ترانه از آثاراحمد کایا پرداخته بودند.این آلبوم در 2سی دی عرضه شد.    یک آلبوم متفرقه و کم یاب هم از احمد کایا موجود میباشد که ((پادشه خوبان)) نام دارد و در سایت رسمی احمد کایا هم اسمی از آن به میان نیامده.این اثر احتمالا شامل چند ترانه عرفانی در دستگاه ها و ردیف های موسیقی ترکی و کردی میباشد.

برای دانلود  آلبوم کاروان و سایرآثار احمد کایا اینجا کلیک کنید

کایا در تمام سالهای خوانندگی با شعرای بزرگ ترکیه همکاری کرد.علاوه بر هایال اوغلو،بزرگانی همچون ﴿آتیلا ایلهان﴾و﴿اورهان کوتال﴾از جمله شعرائی بودند که کایا از شعرهای آنها استفاده می‌کرد.حضور او در هر مکانی مشکلاتی را بوجود می آورد چرا که با سخنانش مخالفان آزادی در ترکیه را آزار میداد.به همین جهت،کایا سالها از اجرای کنسرت در داخل ترکیه محروم شده بود.خود می گفت کاری خواهد کرد که هیچ گاه از ذهن مخالفانش پاک نگردد و همه گاه آنها را خواهد آزرد.یک بار در برنامه‌ای تلوزیونی اعلام کرد کفن خویش را هر زمان با خود حمل می‌کند و هر لحظه آماده‌ی مرگ در راه آزادیست‌ کایا در سال ۹۸ در مراسم اهدای جایزه ی سال به برترینهای ترکیه ﴿جوایز انجمن روزنامه نگاران)علام کرد که در آلبوم جدید خود ترانه‌ای کردی(کاروان) اجرا خواهد کرد و سپس کانالهای رسانه‌ای ترکیه را تهدید کرد که در صورت عدم پخش کلیپ آن،باید پاسخگوی مردم باشند.همین مساله موجب گردید که مخالفان کردهای ترکیه که همان ملی گرایان افراطی آن کشور بودند،اعتراض وسیعی به او نمایند.به دلیل وقوع درگیری هایی در آن مراسم،روز بعد دادگاه امنیتی ترکیه کایا را احضار نموده و بازداشت کرد.ساعاتی بعد،پس از اعتراض وکلای کایا، او را به قرار وثیقه آزاد کردند.کایا متهم بود که سالها قبل در چند کشور اروپایی از جمله بلژیک و آلمان کنسرتهایی به حمایت از حزب پ. ک. ک برگزار کرده است.چند ماه بعد از این ماجرا،کایا به قصد برگزاری کنسرت راهی فرانسه شد و به دلیل جو نامناسب ترکیه بر اثر غوغای رسانه‌های گروهی بر علیه‌اش،تصمیم به اقامت در آن کشور گرفت.او به کمک همسر﴿فرانسوا میتران﴾رئیس جمهور فقید فرانسه،توانست اقامتی یکساله دریافت کند.در همین حال کایا در دادگاه ترکیه به ده سال حبس بصورت غیابی محکوم گردید.چند ماه پس از این وقایع،در صبحگاه ۱۶ نوامبر(کاسیم) 2000در سن ۴۲ سالگی به سبب حمله قلبی در شهر پاریس دیده از جهان فرو بست.البته شایعاتی مبنی بر مسموم کردن وی  نیز شنیده شده.. کایا در مجموع ۲۱ آلبوم از ترانه‌هایش به یادگار گذاشته است که ۱۹ کاست قبل از مرگ و ۲ کاست بعدی پس از مرگش به کوشش همسر وفادارش منتشر شده است.معروفترین آلبوم او ﴿ترانه هایم برای کوه‌ها﴾ منتشر شده به سال ۹۴ نام دارد که بیش از ۵/۱ میلیون کاست فروش کرد و جز پر فروشترین آلبومهای تاریخ موسیقی ترکیه است.معروفترین اثر او ﴿با گریه‌هایمان﴾از همین آلبوم است که موافقان و حتی مخالفانش را به تحسین واداشت.شعر ترانه‌های او در قالب سبک﴿پروتست﴾ارائه شده و بدین سبب او را بنیانگذار سبک پروتست در ترکیه میدانند.آنچنان که از لحاظ موزیک او را پایه گذار سبک موسیقی آزاد درترکیه می‌خواند.                        

رک گویی و جرات فراوان از مشخصه‌های بارز کایا بود.خود میگفت که همیشه بر لبه پرتگاه قدم میدارد و از این کار نیز هیچ ابائی ندارد.آرامگاه او در گورستان﴿پرلاتنر)یا( پره لاچئز﴾ پاریس واقع است.همسر او با بازگرداندن جنازه اش به ترکیه مخالفت نمود و اعلام کرد که ترکیه شایستگی آن را ندارد که مرد بزرگی چون او در خاک‌ آن دفن گردد.

شعار کایا احترام به عقیده و آزادی اندیشه بود و عمر خود را نیز در این راه نثار کرد.تاریخ ترکیه،کایا را‌بخاطر تاثیری که بر موسیقی و فضای سیاسی برگرفته از آن گذاشت هرگز فراموش نخواهد کرد.....روحش شاد و یادش گرامی باد

 از احمد کایا می توان به عنوان چگوارا ی فرهنگی یاد کرد .

باشد که ملت کرد قدر چنین بزرگوارانی را بدانند .

راهش جاودان و پر رهرو باد


سیگاری روشن کن، هَوالِ دَلال!

به: احمد کایا

شهید احمد کایا -كتێبخانه ی كوردي ئه وين


بازارچه ی مسگرهاست، سرت!



گالری ها و گربه های بلوار گَل و گشاد "استقلال"

حروف روزنامه ی پاخورده ی "حُرّیت"

تو را جیغ می کشند مانند "ادوارد مونش".



صبحگاهی هستی از صدا

که جوخه های "اس اس" در آن تمرین نظام جمع می کنند

قاچاقچی ای از "اولودرّه"

که جت های چموش، قطار شده اند دنبالت!

**

هوا حسابی سرد است و بی حساب امنیتی

- یقه ی پالتوی سیاهت را ببر بالاتر

چند اُکتاو بالاتر!



در باغلامای تو برق می زنند

فولکس واگن "یاشار" و باغ های جنوب شرق

بارانِ مراتع "آلازیغ" است، باغلامای تو

هندوانه ی "آمِد" و

زردآلوی "مالاتیا" است.



باغلامای تو

کاروانی است

که راهزنان را چند دور زده است

مشت استخوانی مَشت

که تخت نشسته بر لبه ی چاقویی.



باغلامای تو

آفریده شده است تا برف ها آب شوند

و آب ها از آسیاب بیفتند.

**

هیچ شاباش آتشفشانی

هیچ چهارشنبه ی تهِ سالی

هیچ عرق گل سرخی

هیچ فلامینگوی غرغرویی

از ترانه های تو بلندتر نمی پرند.



- سیگاری روشن کن، هَوالِ دَلال1!

دودش به چشم گرگ دَله

دادگاه مسخره خواهد رفت.

**

در اتاق هتلی در "پاریس"

اتفاق تنهایی که افتاده است

زندگی است، هنوز...



بازارچه ی مسگرهاست، سرم!

-------------------------------------------

1- دوست عزیز در کُردی کرمانجی




با تشکر از دوست گرامیم جناب آقای حسین تقدیسی برای ارسال این شعر زیبا به کتابخانه کردی ئه وین 

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه یکم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  10:16 |

ووشه ووشه ،
ورده په‌ڕن!
ڕسته ڕسته ،
وه‌ك په‌ڕو پۆن!
په‌ڕه په‌ڕه،
په‌ڕوباڵن!
نووسین،
هه‌موو ڕێیه‌ك ده‌بڕێ!
دوای خوێندنه‌وه‌ی هه‌ر كتێبێك،
سه‌یره ئه‌گه‌ر مرۆڤ نافڕێ!




سپاس بۆ مامۆستای بەڕێز کەریم دافعی (ک.د.ئازاد )بۆ ناردنی ئەم شێعره جوانه بۆ كتێبخانه ی كوردي ئه وين

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه یکم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  2:45 |

ئه‌ی غه‌زه‌ڵ ئه‌مشه‌و له‌ دڵ خه‌م لابه‌ ده‌ی

بۆ دڵی  لێو رێژ  له‌ ژان  تۆ    مه‌یکه‌ده‌ی

شاز  ته‌واری  نێو  هه‌واری   خۆزگه‌کان

دای  له‌  ناخم  وا  بریقه‌ی   کوڵمه‌که‌ی!

من هه‌تا دێم  باسی  خاک و  خاڵ بکه‌م

چه‌ن هه‌زار چاو لێم ده‌بن بز وانه‌که‌ی!

خوێنی  ئه‌شق  و   نیشتمانم    تێکه‌ڵن 

هه‌ر له‌ خاک سه‌ر ده‌ر ده‌هێنێ کاڵه‌به‌ی

ره‌نگی  دنیا  زۆر  به‌ره‌و  گۆڕان  چووه‌

ئه‌شقه‌که‌ت  بۆمی  ئه‌تۆمه‌ له‌م سه‌ده‌ی!

لاوه‌   کوردی   ژێر چه‌پۆکه‌و  مه‌ینه‌تم

دور مه‌زانه‌ بیێ له‌ شاری  دڵمی  ده‌ی!

سه‌د  هه‌ڵه‌بجه‌  خوێن و زام و شیوه‌نم!

ژانی گه‌ل  چۆن  دابمرکێنم   به‌ مه‌ی!                                      

ساڵه‌هایه‌  وا  گزنگ   ئاسۆی   نه‌دی!

هه‌ر  به  ‌هه‌ورا  ئاسمانی  کروه ‌ ته‌ی!

بۆ  جیهانی   زیز  گه‌زیزه‌ی  خه‌ونه‌کان

مامه‌   قاله‌  هه‌سته‌وانێ    لێده‌   نه‌ی

گرشه‌   باوێژه‌  به‌  ئه‌شقی    گوڵ چرۆ

تا  هه‌ناری  سووری   هیوا  دێ  شنه‌ی

بێن گزنگ   باران  بکه‌ین   ک.د  به‌ گوڵ

بۆ  دڵی    ئازاده‌   پشکۆ    بانگه‌شه‌ی

بۆ هه‌رێمی  پڕ له‌ ئاخ  و  داخ  و  ده‌رد

زۆر   ئه‌مینم   من   ده‌بینم    گڕشنه‌ی

تۆی  ئه‌وینم  ده‌ی   بپڕژێنه  ‌ شه‌ماڵ

یاسینێ  بۆ  ئه‌م خه‌مانه‌م،  تابه‌که‌ی

وا  به‌هۆی   له‌یلایه ‌  واوه‌یلایه!‌  دڵ

شه‌نگه‌ڕۆژی  رێژنه‌ تیشکی نێو سنه‌ی       

 من  به‌ سۆران  یادگاری  خۆم  ئه‌ڵێم

 مه‌حوی ئه‌شقه ‌ ڕێژنه‌ی  ئه‌م  لێژنه‌ی

له‌م  سه‌ده‌ی   ئاتۆم و  باتۆمه‌   منم

زه‌رده‌ ره‌نگم وام له‌ بازنه‌ی  بازنه‌ی!




ئه‌حمه‌د یاسینی پشکۆ      20/7/91

نووسراوە لە لایەن ئه وین، لە ڕێکەوتی یکشنبه یکم بهمن 1391،لە  کاتژمێری  2:33 |

 (pdf) کتێبی نوێ
» بەم زووانە
 (pdf)کتێبخانەی ئەوین
وتەی نووسەر


کتێبخانەی کوردی ئەوین سەر بە هیچ حیزب و لایەنێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی نەبووە و نیە و نابێت
دانانی کتێب و بابەتەکانی Mp3 بە مانای لایەنگری لە تەواوی ئەو کتێب و بابەتانە لە لایەن كتێبخانه ی كوردي ئه وين نیە و تەنیا بۆ بردنە سەرەوەی ئاستی هۆشیاری کۆمەڵایەتی و یارمەتی شاعیران و نووسەران و گەشەپێدانی زووان و فەرهەنگ و کولتووری نەتەوایەتی و هەر وەها بەرگیری لە ناوچوون و بڵاوکردنەوەی بێ سنووری ئەو بابەتانە دانراوە و بەس.
هەر کەسێک بە پێی توانای خۆی دەتوانێت بابەتەکانی لە کتێبخانەی کوردی ئەوین بڵاو بکاتەوە.
هەر بۆیە دەبێت بابەتەکانی بنێرێت بۆ ئیمەیلی evinebook@gmail.com هەتاکوو ئێمەش بە ناوی خۆی بڵاوی بکەینەوە

ئارشیو
سەردێڕەکان
وشەی یارمەتی