یادێک لە مامۆستا شێرکۆ بێکەس

 

  وێنەی مەراسیمی بەڕێکردنی تەرمی شێرکۆ بێکەس

   وێنەی مەراسیمی بەڕێکردنی تەرمی شێرکۆ بێکەسی کەڵە شاعیری نەتەوە بۆ فڕۆکەخانەی ئارلەندا لە ستۆکهۆڵم

            


 
ژییاننامەی شاعیری ناوداری كورد شێركۆ بێكه‌س 

شاعیری ناوداری كورد شێركۆ بێكه‌س كه‌ ئه‌مڕۆ له‌ ته‌مه‌نی 73 ساڵیدا له‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌كی سوید كۆچی دوایی كرد، كوڕی فایه‌ق بێكه‌س و شه‌فیقه‌ سه‌عیدی وه‌ستا حه‌سه‌نه‌ و له‌ 2.5.1940 له‌ گه‌ڕه‌كی گۆیژه‌ی شاری سلێمانی له‌ دایك بووه‌.
ته‌مه‌نی هه‌شت ساڵان بووه‌ بێكه‌سی باوكی ساڵی 1948 كۆچی دوایی ده‌كات.
منداڵی و لاوێتی شێركۆ بێكه‌س پڕ بووه‌ له‌ ئازار و ژانی بێكه‌سی و ناله‌باری ره‌وشی ئابوری.
له‌ نێو هه‌لومه‌رجی سه‌خت و بێكه‌سیدا قۆناغی ئاماده‌یی ته‌واو كردووه‌.
ته‌مه‌نی حه‌ڤده‌ ساڵان بووه‌ یه‌كه‌مین شیعری له‌ رۆژنامه‌ی ژین بڵاو كردۆته‌وه‌.
ساڵی 1965 ده‌بێت به‌ پێشمه‌رگه‌ و له‌ رادیۆی ده‌نگی كوردستانی عێراق له‌ ئه‌شكه‌وتی سه‌ردێمان ده‌ست به‌ كار ده‌كات.
ساڵی 1968 یه‌كه‌مین كۆمه‌ڵه‌ شیعری به‌ ناوی تریفه‌ی هه‌ڵبه‌ست بڵاو ده‌كاته‌وه‌.
ساڵی 1969 له‌گه‌ڵ خاتوو نه‌سرین میرزا ژیانی هاوسه‌ری پێك ده‌هێنێت.
له‌گه‌ڵ سێ هاوڕێی تری ئه‌دیب و نووسه‌ریدا، حوسێن عارف، جه‌لال میرزا كه‌ریم و كاكه‌مه‌م بۆتانی، ساڵی 1971 به‌یانی روانگه‌ له‌ پێناوی نوێكردنه‌وه‌ی ئه‌ده‌ب و نووسینی كوردی بڵاو ده‌كه‌نه‌وه‌.
ساڵی 1974 دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌ به‌ پێشمه‌رگه‌.
پاش تێكچوونی شۆڕش به‌ره‌و خواروی عێراق، شاری رومادی، دورده‌خرێته‌وه‌.
ساڵی 1979 ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سلێمانی.
ساڵی 1984 بۆ پشتگیری شۆڕش و هێزی پێشمه‌رگه‌ و هه‌روه‌ها بۆ ئه‌وه‌ی خۆی له‌ وه‌رگرتنی خه‌ڵاتی (قادسیه‌ی سه‌دام) بپارێزێت/ جارێكی تر روو له‌ چیاكانی كوردستان ده‌كاته‌وه‌ و ده‌بێت به‌ پێشمه‌رگه‌.
ساڵی 1986 به‌ هۆی تێكچوونی باری خراپی كوردستان و هێرشه‌ بێئامانه‌كانی كێمیابارانه‌وه‌، پێشنیازی بۆ ده‌كه‌ن به‌ره‌و ده‌ره‌وه‌ی وه‌ڵات بچێت.
ساڵی 1986 ده‌گاته‌ ئیتالیا.
ساڵی 1987 له‌ سوێد خه‌ڵاتی تۆخۆڵسكی وه‌رده‌گرێت. خه‌ڵاته‌كه‌ی له‌ لایه‌ن سه‌رۆكوه‌زیرانی ئه‌و ده‌می سوێت (ئیگڤار كالرسۆن)ه‌وه‌ پێشكه‌ش ده‌كرێت. پاشتر هه‌ر له‌و وه‌ڵاته‌ ده‌مێنێته‌وه‌ و ده‌بێت به‌ هاووڵاتی سوێد.
ساڵی 1992 له‌ یه‌كه‌مین كابینه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستاندا ده‌بێت به‌ وه‌زیری رۆشنبیری.
ساڵی 1998 له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێ هاوڕێی نووسه‌ر و رۆشنبیریدا ده‌زگای چاپ و په‌خشی سه‌رده‌م دروست ده‌كه‌ن و ده‌بێت به‌ سه‌رۆكی ئه‌و ده‌زگایه‌.
ساڵی 2009 سه‌رجه‌می به‌رهه‌مه‌كانی له‌ هه‌شت هه‌زار لاپه‌ڕه‌دا چاپ كرد.
شێركۆ بێكه‌س خاوه‌نی ده‌یان كۆمه‌ڵه‌ شیعر و نزیكه‌ی ده‌ هه‌زار لاپه‌ڕه‌ شیعری ره‌نگا و ڕه‌نگه‌.
خاوه‌نی چه‌ندین ئه‌زموونی جۆراوجۆره‌ له‌ نووسین شیعردا. ئه‌و به‌ شیعر شانۆنامه‌، پۆسته‌ر، ده‌قی كراوه‌، داستان و گه‌لێ به‌رهه‌می تری ئه‌ده‌بی نووسیوه‌.
شیعری شێركۆ بێكه‌س بۆ زۆر زمانی وه‌كو ئینگلیزی، فه‌ره‌نسی، ئه‌ڵه‌مانی، ئیتاڵی، سوێدی، عه‌ره‌بی، توركی، فارسی و هی تریش وه‌رگێڕدراون.
رۆژی 4. 8. 2013 له‌ وه‌ڵاتی سوێد و له‌ ئه‌نجامی نه‌خۆشیدا شێركۆ كۆچی دوایی ده‌كات. كۆچێك زیانێكی گه‌وره‌ی له‌ دوای خۆی بۆ ئه‌ده‌بیاتی كوردی و نه‌ته‌وه‌ی كورد به‌جێده‌هێڵێت.
ۆچی دوایی ده‌كات. كۆچێك زیانێكی گه‌وره‌ی له‌ دوای خۆی بۆ ئه‌ده‌بیاتی كوردی و نه‌ته‌وه‌ی كورد به‌جێده‌هێڵێت.


 خەمباری نووسه‌رانی عه‌ره‌ب‌و فارس بۆ كۆچی شێركۆ بێكه‌س‌

 نووسه‌رانی عه‌ره‌ب‌و فارس، دڵگرانن بۆ كۆچی له‌ناكاوی شاعیری گه‌وره‌ی كورد شێركۆ بیكه‌س‌و به‌شاعیرێكی مرۆڤدۆست‌و ئازادیخواز‌و شۆڕشگێڕ وه‌سفی ده‌كه‌ن‌و كۆچی دواییشی به‌خه‌ساره‌تێكی گه‌وره‌ له‌سه‌ر ئاستی ئه‌ده‌بی جیهانیی له‌قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن، چ وه‌ك فۆرمی نوسین‌و چ وه‌ك ناوه‌ڕۆك‌و بابه‌تی شیعری‌و ئه‌ده‌بی.



ماته‌مینی‌و دڵگرانی بۆكۆچی دوایی شێركۆ بێكه‌س، سنوره‌كانی كوردستان تێده‌په‌ڕێنێت‌و قه‌ڵه‌م‌و بیر‌وخه‌یاڵی نوسه‌ران ‌وئه‌دیبانی جیهان به‌تایبه‌تیش، نووسه‌رانی عه‌ره‌ب‌و فارس دێنێته‌ جوڵه‌‌و كڵپه‌.

له‌نوسینێكدا، به‌ناوی خه‌یاڵی شێركۆ بێكه‌س به‌ئاسمانی كوردستاندا ده‌فڕێت، كه‌ له‌ڕۆژنامه‌ی حه‌یاتی له‌نده‌نیدا بڵاوكراوه‌ته‌وه‌، ئیبراهیم حاج عه‌بدی ئه‌دیب‌ونووسه‌ری عه‌ره‌بی، ده‌ڵێت، بێكه‌سی كوڕ به‌ته‌نیا‌و بێكه‌سانه‌ ‌و به‌ئه‌سپایی‌و له‌گه‌ڵ قه‌سیده‌‌و به‌غه‌م‌و په‌ژاره‌وه‌ به‌ڕێده‌كه‌وێت.

 ئاماژه‌ به‌وه‌شده‌كات، شێركۆ، له‌ڕێی داهێنان‌و شاكاره‌ ئه‌ده‌بییه‌كانیه‌وه‌، سروشتی جوانی كوردستان دێنێته‌ ده‌نگ‌و له‌لایه‌كی تریشیه‌وه‌، مێژووی گه‌لێكی سته‌مدیده‌‌و خاكێكی بریندار، ده‌گێڕێته‌وه‌‌و ده‌هۆنێته‌وه‌.

حاج عه‌بدی، له‌نووسینه‌كه‌یدا، دوپاتیشی ده‌كاته‌وه‌، سه‌رباری قه‌ڵه‌مه‌ به‌پێزكه‌ی‌و خه‌یاڵه‌ ڕه‌نگاوڕه‌نگه‌كه‌ی، بێكه‌سی كوڕ له‌ڕێی خوێندنه‌وه‌ی به‌رهه‌می ئه‌دیبان‌و شاعیرانی ئازادیخوازی جیهانه‌وه‌، شان له‌سه‌ر ملوانكه‌ی مرواری كلتوری میلله‌تانی جیهان داده‌دات‌و گه‌شتێكی دورودرێژ به‌نێو شاكاره‌ ئه‌ده‌بیه‌كانی  پاپلۆ نیرۆدا‌و نه‌جیب مه‌حفوز‌و دیستۆفیسكی ده‌كات‌و خه‌یاڵی بێكۆتای ئه‌وان ده‌چنێته‌وه‌‌و به‌مه‌حمود ده‌روێشی كوردی ناو ده‌بات.

 هه‌ر له‌باره‌ی مه‌رگی شێركۆه‌وه‌، شاعیری ناوداری فارس، سه‌ید عه‌لی ساڵحی، له‌نوسینێكی فرمێسكاوی به‌ناوی شێركۆ بێكه‌س ئیمپڕاتۆری ئاواز‌و ته‌نایی، كۆچی شێركۆ به‌خه‌ساره‌تێكی گه‌وره‌ له‌ئه‌ده‌بی جیهانی به‌تایبه‌تیشی ئه‌ده‌بی شۆڕشی چه‌وساوه‌كان‌و ئازادی وه‌سفی ده‌كات‌و به‌بریندارترین گه‌رووی كوردستان ناوی ده‌بات.

له‌به‌شێكی تری نووسینه‌كه‌یدا، سه‌ید ساڵحی، ئاواته‌خواز بووم جارێكی دیكه‌ له‌گه‌ڵ شاعیری گه‌وره‌ی كورد شێركۆ بێكه‌سدا، دانیشتمایه‌‌و به‌نێو جیهانی شیعر‌و ئه‌ده‌ب‌و ڕۆمان‌و كلتوری جیهاندا بفڕینایه‌.

سۆزی ئەوین

 

 

بۆ شاعیری هه میشه زیندوو شێركۆ بێكه س

شیوه‌نی چاویلكه‌ و هه‌نسكی وشه‌!!(ئه‌حمه‌د یاسینی (پشکۆ)

كولوو كولوو وه‌ریوه‌ دڵ! له‌ چاوی كورد ده‌هه‌سته‌وه‌!
به‌ سواری ئه‌سپی شێی قه‌ڵه‌م به‌ناخی پڕ له‌ هه‌سته‌وه‌

به‌ مه‌رگی تۆیه‌ نیشتمان هه‌ڵه‌بجه‌یه‌ و له‌ خوێن گلاو
شه‌قام و شار و ماڵپه‌ڕان به‌ شێعر و دێڕ و ڕه‌سته‌وه‌

هه‌ڵۆی سپی سكاندیناوی هه‌ڵفڕه‌ به‌ره‌و وڵات
هه‌نسك هه‌نسك دڵن له‌ڕێت! به‌ كۆڕ و پۆل و ده‌سته‌وه‌

له‌ حه‌ژمه‌تت دڵی مرۆڤ ته‌می شێعری فرووغه‌ گشت!
نه‌ما چه‌مێ‌ كه‌ ته‌ڕ نه‌بن به‌ چاوی پڕ مه‌به‌سته‌وه‌!

له‌ په‌نجه‌ره‌ی به‌یانی تیشك! گوڵ و وشه‌ی ئه‌وین فڕین
له‌ داره‌ ئه‌رخه‌وانه‌كه‌ی شه‌هیدی هه‌ست و نه‌سته‌وه‌!

دڵۆپ دڵۆپ چه‌می جیهان گوڵی ئه‌شق ده‌نووسنه‌وه‌!
نمه‌نمه‌ش ده‌كه‌ن شیوه‌ن وشه‌ له‌ ئه‌وكی به‌سته‌وه‌!

به‌ مه‌رگی تۆ جیهان هه‌ژا، هه‌ڵه‌بجه‌ كۆستی كه‌وته‌وه‌!
له‌ دووت چی كورده‌ «بێ‌كه‌سه» ده‌ڕابه‌ زوو به‌ هه‌سته‌وه‌!

                                        ئه‌حمه‌د یاسینی (پشکۆ)
6 جولای 2013
15ی گه‌لاوێژی 1392ی هه‌تاوی


مامە گیان(ئەحمەد ئەڵماسی .کرماشان)

هه‌زار که‌پوو

هه‌زار په‌پوو سڵێمانی

هه‌زار که‌مووته‌ر

له ده‌ر ماڵ چه‌وه‌یلم لێز گردنه

چه‌و بڕینه‌سه ناو چه‌وه‌یلم و

مینه‌ێ ئه‌سر که‌ن

تا له هه‌ناێگ دابتکیه‌ن

خه‌وه‌رێ ئه‌ڕا تو بارن....

 

وه‌ڵام مامه

مامه گیان

دۊشه‌و له تیه‌ریکی گیانمه‌و

ئه‌سره‌گانم

بردمه لێو سیروانو

دامێانه ئاوه و....

ئه‌وسا !

هه‌زار هه‌زار جار

خوه‌م له‌ناو گڵووم گڵووم ته‌نیاییم

گوم  کردم....

 

ئیسه له‌ی گوڵه سووه

چوپیه‌گم ڕنگاورنگه‌و

ناوقه‌ێ به‌سامه‌و

کڵاشه‌گانم بێ‌تاقه‌تن....

توام دڵ بێه‌مه ''ده‌ربه‌ندی په‌پووله ''

توام هه‌ڵپه‌ڕمو هه‌ڵپه‌ڕمو هه‌ڵپه‌ڕم

تا بزه‌یل شیریند هه‌م بۊنمه‌و....

 

های ! کوڕه خاسه‌گان

دۊه‌ته قژکاڵه‌گان

بانه‌ڕێه‌و

مامه شێرکۆ خوه‌ێ پێقام داس هه‌ڵپه‌ڕیمن

'' هه‌مه پچکۆڵه‌ێ بۆیاخ چییش'' بانگ بکه‌ن

وه پێ بۊشن :

مامه شێرکۆ وه‌تێه

دی چه‌کمه‌ێ هۊچ ئه‌فسه‌رێگ

جاسوسو جه‌لادێگ

هۊچ کوڕ هه‌رچی په‌رچیێگ

بویاخ نه‌که‌ێ

مامه خوه‌ێ چیه‌سه لاێ خودا

نامه‌ێ ئه‌ نفال بۊه‌گان

له شیمیایی خنکیاێه‌گان

نامه‌ێ هه‌رچێ شه‌هیده

ده‌سته ده‌سته

وڵات وه وڵات

ناسه ناو کووڵه‌ پشتیه‌گه‌ێو

بردێه تاخوه‌ێ به‌ێدێانه ده‌س خودا

-گشتێشێ وه‌کوردی نۊساس-

ئاخر! چه‌وه‌یل نازارێ

دی له هۊچ خه‌تێگ ئاو نیه‌خوه‌ێ

ئه‌سڵه‌ن خودا خوه‌ێ کل کردێه‌سه شوونێ

وه‌تێه به‌وتا بزانم قسه‌د چه‌س؟....

ده‌ردد چه‌س؟...

ژاند چه‌س؟....

 

-له ڕاسیه‌و ! یه فرسه‌ته

له شوون هه‌زار هه‌زار ساڵ

تووان گووش بێه‌‌نه قسه‌‌مان-.....

 
 

ئاخ !

مامه گیان....

ئه‌سبه‌یل وه‌ره‌نیسکم 

دی خه‌ریکن له‌قاو بڕن

تووان وه‌ره‌و بوونه ده‌شت هه‌ساره‌گان

تا هه‌رچێ تۊه‌نن

شین بکه‌ن

هاوار بکه‌ن

بچریکنن

ئه‌وسا بکه‌فنه شوون قسه‌یل رووشن تو

کووڵه  کووڵه رووشنایی 

بارنه زه‌مین

تا شه‌وه‌کی په‌پوو سڵمانیه‌گان

له ده‌ر هه‌رکورده ماڵێگ

دانه گوڵێگ

له سه‌وه‌ته‌یل شێعرد

په‌خشان که‌ن په‌خشان...

 
ئای مامه...

مامه....

مامه گیان....

نیه‌زانم داخ بێ‌که‌سیم

تا کوو  دریژه؟

تاکوو؟

تاکوو؟.....


احمد الماسی . کرماشان .

پیش کش به روح جاویدان ماموستا "شیرکو بی که س"17/5/1392



"بۆهاوڕێم شێركۆ"(عومەر محەممەدی)

لەهەوارەوەرزی كۆچەكەتدا،

قەڵەمەكەت بووبەهەوری دەم بەتریشقە

خەست بارانێكی وشە هەڵگەڕاوی

دواماڵئاوایی

بەگوڕ ڕاژاندە سەر لووتكەی شێعر

ئاخ،چ نۆچدانێكی پیرۆزو

كڕنۆشی بێدەنگی قەڵەم لەم وەرزە ناوەختەدا

ئاخر هاوڕێم نەتدەزانی كە هیشتا زووبوو

خاكی ئەم نیشتیمانە

بە رگەی كۆچت ناگرێ؟


سڵاو شێرکۆ...( ئەحمەد یاسینی((پشکۆ)) )

 
سڵاو شێرکۆ ، هەڵۆی شاکۆ

بە قەد قەندیل و ئاربابا  ، ئاڕاڕات،ئاگری و شاهۆ

سڵاو لە تۆ... ، سڵاو لە تۆ...

لە گوڕڕەی دەنگی شێرانەت ، وڕەی بەرزی ویژدانی تۆ..

سڵاو لە تۆ... ، سڵاو لە تۆ...

وەک ژیلەمۆ و گڕ و "پشکۆ"

تۆ چیا هێزی نامری

لە ویژدانیش ، بەرزتری!

تۆی گریلای شێعری کوردی!

ئاخر چۆن باوەڕ بکەم چۆن!

زمانم لاڵ! زمانم لاڵ!

کە مردن دەستگیری کردی!!؟

۱۳/۵/۹۲کاتژمێر ۵


 بۆ كۆچی دوایی و ناواده ی شێركۆ بێكه س ( عابد حسینی  )

له مێشكم دا هێدی هێدی وڵاتێكت ده سته مۆكرد.

وشه وهه ڵبه ست به یاخێ بوو، ئاسمانت پێ تاپۆ كرد.

ئه مێستاكه له مابه ینی ،چوار به ستۆ كی ته م گرتوودا

رۆحت سپارد به بێكه سی و ماڵاوایت له چرۆ كرد.


بۆ مامۆستاشێرکۆ بێکەەس:( ئه‌کره‌م حه‌سه‌نزاده (سه‌ریاس))

بۆ کۆچی دڵته‌زێنت دڵ هه‌وری هاته‌ گریان

وه‌رزی گڵاڕزێنت وشکم ده‌کا به‌زریان

ئاسۆ نه‌ی ماوه‌ڕوونی پۆشی جلی نه‌بوونی

ڕووی کرده‌ تاڵ وتوونی ژیان ببوبه‌شه‌وژان

یادی تۆ پڕله‌هه‌سته‌ بیده‌نگی به‌سته‌ هه‌سته‌

چین چین وده‌سته‌ ده‌سته‌ هه‌ست په‌لکه‌کانی قرتان


گڵکۆ...(مامۆستا سەعید نەجاڕی ( ئاسۆ ) )

دورگەکانی سکاندیناوی زۆر بەرتەنگن

جێگەی گڵکۆی پیرۆزی تۆی قەت لێنابێتەوە

ئەی لە کوردستان گەورەتر

ئاخر تۆ مەجبوورنیت گۆڕ غەریب بیت

وەرەوە نێو خاکی وڵات

ئەی شاعیری هەرگیز نەمر


خێراوبەپەلە بۆ دەریای شێعر،شێرکۆبێکەسی مەزن( عەلی حسەینی )
 
بنوو شۆڕە سوار دەی بنوو
لە باوەشی گەرمییان و
هەڵەبجەی سوور.
لەو کاتەوەی
سەفەرمان کرد بۆ دەربەندت
پڕ بەدڵ ئیمانمان هێنا
سێحری وشەت
ئاوێتەی دڵی مێژووە و نابڕێتەوە.
کێ بێ ئیتر تەونی شێعرم بۆ هەڵبەستێ و
یان بڵێین نا
کێ بێ ئیتر
سەنگەری کێو و شاخ و داخ پڕکات لە سروودی کێوی؟!
بەو خێراییە بۆ کوێ دەچی قارەمانی وشەی کوردی؟
بەردەقارەمانی دێرین چاوەڕێتە
ماڵەوژوورانی پاییزێ
ببیە پاییزەمیوانی.
ئەی چرای من
ئەرخایەنم
لە ناو لانکەی هەر خاکێکا ئارام بگریت
ورشەی شێعر و تریفەی هەڵبەست
حەوت ئاسمانی بانی سەرت
لە شەوەزەنگی زەمانا
دەکەنەوە بە خۆرستان.
هەڵۆی سوورم!
قەت ناتوانێ بتباتەوە
ئافاتی مەرگ و نەمانێ
چون وەکوو خاچێ ئاڵاوی
تۆ لە باڵای نیشتمانێ.
ئەگەر رۆژژمێرەکەشت
هەموو رۆژێ
هێرشێ مارێ تۆمار کا
ترسم نییە؛
چون لە دەشتی بۆن و  رەنگی وشەی تۆدا
لە ناو پەڕەی گوڵاڵاندا
ناو بە ناوێ
جوانووی دەیان ئەسپی هیوا
سەرهەڵدێنن و
پێمان دەڵێن
مردن بەم زووانە ناگات.
 


بۆ كۆچی دوایی شێركۆ بێكه‌س ( سۆران حسەینی )


به‌‌ژنی شێعرت دووكه‌ڵی بێشه‌ی خه‌مه

چه‌ن شه‌كاوه‌ت پێبوو تۆ ئه‌و په‌رچه‌مه‌

بـانگی ئــازارو پــه‌ژاره‌ی ئێمه‌ بــووی

زایه‌ڵه‌ی ده‌ربه‌نده ڕۆڕۆ و هه‌م هه‌مه‌

شاده‌ماری هــه‌ستی ئــه‌شكه‌وت و شه‌قام

چه‌ن گه‌رم ئاژۆ بوو نه‌بزی زه‌مـزه‌مـه

تا خـودای پێوا بوو شــۆڕابــه‌ی بـرین

بێ نموو بوو دیجله‌ هه‌مبه‌ر ئه‌و چه‌مه‌

سه‌نگه‌ری شێعرت به‌ پێنووس گرتبوو

فت به‌ تیرێژی وشه‌ت بوو شــه‌مشه‌مـه

سان و سوڵتانی قه‌سیده‌ و ڕازه‌ بووی

لێت ئــه‌كاڵاوه‌ مــلـ‌ـه‌ی ئه‌م ســـه‌رده‌مــه

بژ نــه‌كه‌ی پــرچی بــه‌جێ ماوی شێعر

هه‌ر بـه‌ په‌نجه‌ی تۆوه وا خاترجـه‌مـه‌

نابێ ئه‌‌ڵماسه‌ی له‌ سـه‌ر هــه‌ڵنیشتبێ

شه‌خته لێیدابێ له‌ ڕووی وا پڕ ته‌مـه‌

كــۆچی تۆ یانی كـه‌ كـه‌روێشكـه‌ی شێعر

شــل بـبێ لاچـێ شـه‌پــۆلـی، ئـه‌ستـه‌مـه

یانی بێن پیت و وشـه‌و ڕسته‌و بـه‌پــۆل

خۆ له‌ شین بگرن له‌سـه‌ر ئـه‌م ماتـه‌مـه

كۆستی كه‌وتووی ده‌فته‌رو پێنووس و هه‌ست

شێركۆ من بێ جێ په‌ژاره‌ی لـووتكه‌مــه

 

فایق بێكه‌س

 

ناوی "فایق" كوڕی "عبدالله به‌گ"ی كوڕی "كاكه حه‌مه‌"ی كوڕی "ئه‌لیاسه قۆجه‌"یه. بنچینه‌ی بنه‌ماڵه‌یان له قه‌ڵاچوالانه‌وه هاتووه‌ته سلێمانی و خۆی له 1905دا له سیته‌ك هاتووه‌ته ژیانه‌وه، ئه‌و دێیه‌ش بیست كیلۆمه‌تر‌ه‌یه‌ك له باكووری ڕۆژه‌‌ڵاتی سلێمانی‌یه‌وه‌ دووره و ئه‌و ئه‌وساته‌ش سیته‌ك سه‌نته‌ری "شارباژیر" ‌‌‌‌‌‌بووه. عبدوڵڵا به‌گی باوكی له‌وێ "تابوور ئاغاسی" بووه. له دایكیشیه‌وه له بنه‌ماڵه‌ی ئاغه‌له‌ره‌كانی سلێمانییه.

             بێكه‌س

ساڵی یه‌كه‌م‌ و دووهه‌می ته‌مه‌نی له سیته‌ك به‌سه‌ربردووه‌و، پاشان ماڵیان هاتووه‌ته‌وه‌ سلێمانی‌ و له ته‌مه‌نی سێ ساڵایدا ئاوه‌ڵه‌ی ده‌رداوه. هه‌ر به مناڵی باوكی له حوجره‌ی فه‌قێ خستوویه‌تیه‌ به‌ر خوێندن.

له 1911دا باوكی به ئیشی میری نێرراوه بۆ خانه‌قی و له‌وێوه‌ بۆ به‌غدا. له به‌غداوه ئه‌نێرێ به دوای ماڵ ‌و مناڵه‌كه‌‌یدا و ئه‌یانباته‌ ئه‌وێ‌. پاش ساڵێك خۆی چووه بۆ توركیا و ئه‌وانی له به‌غدا به‌جێهێشتووه. ئیتر فائق باوكی نه‌دیوه‌ته‌وه. هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا حه‌مه‌ سه‌‌عیدی برا گه‌وره‌ی له ئاوی ده‌جله‌دا ئه‌خنكێ و دوابه‌دوای ئه‌و دایكیشی كۆچی دوایی ده‌کات و فایق ئه‌كه‌وێته‌ لای خاڵی. ئه‌ویش‌ پاش چه‌ند مانگێك ئه‌مرێ ‌و فایق ‌‌و تاهیری برای ‌بچووكی به بێكه‌سی ئه‌مێننه‌وه.

ئه‌و ساته‌ی شه‌ڕی یه‌كه‌می جیهان هه‌ڵده‌گیرسێت، ڕێی هاتوچۆی نێوان به‌غدا و سلێمانی ده‌گیرێت. "حاجی ئه‌مینی كاكه حه‌مه‌"ی مامی له‌ سلێمانییه‌وه ئه‌نێرێته‌ لای "حاجی عه‌لی ئاغا"، ئه‌وه‌ی له‌ به‌غدا بووه، كه‌ چاودێری فایق ‌و براكه‌ی بكات و هه‌ر میراتێكیان له باوك ‌و دایكیانه‌وه بۆ مابێته‌وه بۆیان خه‌رج بكا. ئه‌ویش ئه‌یانداته ده‌ستی "حه‌به‌خان" ناوێك، ئه‌وه‌ی خێزانی ئه‌فسه‌رێكی خه‌ڵکی سلێمانی بووه‌ و له به‌غدا دانیشتووه.

ژنه‌كه‌ش مه‌ردانه ئه‌یانخاته ژێر باڵی به‌زه‌ییی خۆی ‌و ورده ورده پێیشیان ئه‌خوێنێ. دوو سێ ‌ساڵێك به‌م جۆره ژیان به‌سه‌رده‌به‌ن. له 1917دا كه‌ساسییه‌كی زۆریان تووش ده‌بێ. له 1918دا حه‌به‌ خان ئه‌یانباته‌وه بۆ سلێمانی بۆ لای "حاجی ئه‌مین"ی مامیان.

فایق له سلێمانی ئه‌خرێته‌ قوتابخانه ‌و له پۆلی سێهه‌مدا وه‌رئه‌گیرێ‌ و تا ساڵی 1923 له‌سه‌ر خوێندن به‌رده‌وام ده‌بێت. هه‌موو ساڵێ به یه‌كه‌م ده‌رئه‌چێ. له‌و ساڵه‌دا له‌سه‌ر ئاره‌زووی مامی ئه‌چێته‌ قوتابخانه‌ی "علمیه‌" له كه‌ركووك. به‌ڵام بۆی ڕێناكه‌وێ له‌وێ بخوێنێ، ئه‌چێته‌ به‌غدا و ساڵی 1924 - 1925 له "دار العلوم" به‌سه‌رئه‌با. له‌وێش له‌به‌رده‌م بژێوی بژی‌ و له ساڵی 1926 - 1927دا ئه‌گه‌ڕێته‌وه بۆ سلێمانی. له‌وكاته‌دا سلێمانی ته‌نها پۆلی یه‌كه‌می ناوه‌ندیی تیا بووه، ناچار تێی ئه‌چێ.

له‌و ساڵانه‌دا ته‌نگوچه‌ڵه‌مه‌ی ژیان ناچاری ئه‌كا دوكانێكی جگه‌ره‌چێتی بكاته‌وه، به‌ڵام ئه‌مه‌‌ش سه‌رناگرێ ‌و ده‌ستده‌کات به جگه‌ره ‌و شقارته فرۆشتنی ده‌ستگێڕی و پاشان په‌نا ئه‌باته به‌ر "ئه‌شغاڵ" و به ڕۆژانه له ڕێگای عه‌ربه‌ت ئیش ئه‌كاو چه‌ند مانگێك له‌سه‌ر ئه‌م ئیشه ده‌بێت.

له 1928دا بۆ ماوه‌ی چه‌‌ند مانگێك له هه‌ولێر ژیاوه. له‌‌و سه‌رده‌مه‌دا خوالێ‌خۆش‌بوو "قاله‌ی ئایشه‌ خان" ئه‌ندازیاری ئه‌شغاڵ بووه ‌و سه‌رپه‌رشتی كردنه‌وه‌ی ڕێگای هه‌ولێر - ڕه‌واندز - ڕایاتی كردووه. بێ‌که‌‌س دۆستی له ئه‌شغاڵ دامه‌زراندووه‌. هه‌ر له‌و ساڵه‌دا بێ‌كه‌س ئه‌بێ به مامۆستای "زانستی" و له 1929دا ئه‌بیستێ باوكی له مه‌رعه‌ش له توركیا مردووه. له ساڵی 1930دا به هه‌ر ده‌ردی ‌سه‌ریه‌ك بووه به‌دوای میراتی باوكیا ئه‌چێ بۆ توركیا، هه‌ر له‌و ساڵه‌دا به نائومێدی ئه‌گه‌ڕێته‌وه.

هه‌ر له‌و ساڵه‌دا بوو ڕاپه‌ڕینه‌كه‌ی شه‌شی ئه‌یلوول له دژی هه‌ڵبرژادنه ساخته‌كه‌ی ده‌زگای پادشایه‌تی ڕوویدا. بێ‌كه‌س یه‌كێك بوو له‌و نیشتمان په‌روه‌رانه‌ی سه‌ركرده‌ی ئه‌و ڕاپه‌ڕینه‌یان كرد و تێیدا برینداریش بوو.

له‌ئه‌نجامی ئه‌و ڕۆڵه‌دا ئه‌یگرن ‌و ئه‌یخه‌نه به‌ندیخانه‌وه. هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌م به‌شداربوون ‌و سه‌ركرده‌یییه‌ی له‌سه‌ر کاریش لایئه‌به‌ن. هۆنراوه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی "ئه‌ی وه‌ته‌ن مه‌فتوونی تۆم..."ی له ناو  به‌ندینخانه‌دا نووسیوه‌ته‌وه

ئه‌ی وه‌ته‌ن مه‌فتوونی تۆم...

ئه‌ی وه‌ته‌ن مه‌فتوونی تۆم‌و شێوه‌تم بیركه‌وته‌وه
وه‌ختی به‌ندیییو ئه‌ساره‌ت، پێ به ته‌وق ‌و كۆته‌وه
من له زیكرو فیكی تۆ غافڵ نه‌بووم، وا تێنه‌گه‌ی
حه‌پس و تێ‌هه‌ڵدان‌ و زیلله‌ت تۆی له بیر بردۆته‌وه
به‌و خودایه‌ی بێ‌شه‌ریك ‌و لامه‌كان‌ و واحیده
عه‌شقی تۆ نه‌وعێ له دڵما ئاگری كردۆته‌وه
ئاگرێكی ‌وا هه‌زار ساڵ ئاوێ بڕژێنیته سه‌ر
قه‌ت گڕو كڵپه‌و بڵێسه‌ی تا ئه‌به‌د نه‌كوژێته‌وه
باسی مه‌حزوونی و كه‌ساسیی خۆت نه‌كه‌ی توخوا وه‌ته‌ن
چونكه به‌و باسه برین‌و زامه‌كه‌‌م ئه‌كولێته‌و
ماته‌مینی تا به‌ كه‌ی، ده‌ی پێكه‌نه‌و سه‌ر هه‌ڵبڕه
موفته‌خیر به، شوهره‌تت وا عاله‌می گرتۆته‌وه
نه‌گبه‌تی لاچوو، سه‌عاده‌ت بۆته پشتیوانی تۆ
كه‌وكه‌بی به‌خت‌و فریشته‌ت به‌رزه، ئه‌دره‌وشێته‌وه
گه‌رچی به‌ینێكه زه‌لیل‌ و دیلی ده‌ستی زاڵمی
نۆبه‌تی شادیته ئه‌مجا ناحه‌زت لێك‌بێته‌وه
لافی میللیییه‌ت به‌ ده‌م له‌م عه‌سره‌دا كه‌ڵکی نییه
ڕۆژی هه‌وڵه، هه‌ر به هیممه‌ت گۆی هونه‌ر ئه‌برێته‌وه
بێ‌قوسووره، چه‌ند جه‌سووره صه‌د شوكر ئه‌ولاده‌كه‌ت
وا له‌ ڕێی تۆدا له خوێنا سه‌یری چۆن ئه‌تلێته‌وه
به‌سیه، ته‌عنه‌م لێ مه‌ده‌، هه‌ر ڕۆڵه‌كه‌ی جارانتم
هێنده‌ حیلمت بێ هه‌تاكو ده‌ست‌و پێم ئه‌كرێته‌وه
شه‌رته شه‌رتی پیاوه‌تی بێ گه‌ر خودا ده‌ستم بدا
دوژمنت په‌ت‌كه‌م وه‌كوو سه‌گ بیخه‌مه‌ ژێر پێته‌وه


ئه‌و ساته‌ی له‌ به‌ندینخانه‌ دێته‌ ده‌ره‌وه، قوتابخانه‌یه‌ك ئه‌كاته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی وانه‌ی تێدا بڵێته‌وه ‌و پێی بژی. له 1933دا میری وه‌ر‌ئه‌گرێ به مامۆستا ‌و ئه‌ینێرێته‌ مۆرتكه‌ی بازیان ‌و پاشان ئه‌ینێرێته‌ ته‌وێڵه‌. له هاوینی 1935دا له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵه مامۆستایه‌ك، له‌وانه‌ش یه‌كێكیان مامۆستا گۆرانی شاعیری به‌ناوبانگ بووه، به‌شداری له کۆرسێکدا كردووه له به‌غدا بۆ مامۆستایان ئاماده‌ كراوه. بێ‌كه‌س له‌و سه‌رده‌مه‌دا مامۆستای قوتابخانه‌ی سه‌ره‌تایی بازیان بووه.

له ساڵی 1937دا له وزه‌ی میریدا نامێنێت. مامۆستایه‌كی نه‌ترسی وه‌ها له سلێمانیدا هه‌بێ گیانی خه‌بات ‌و كوردایه‌تی بڵاوبكاته‌وه، دووری ئه‌خاته‌وه بۆ حیلله‌ و پاش ساڵێك ئه‌ینێرێ بۆ عه‌ماره. به‌ڵام بێ‌كه‌س ڕازی نابێت بچێ و ده‌ست له ئیشه‌كه‌ی هه‌‌ڵئه‌گرێ‌ و دێته‌وه سلێمانی. له‌وێش قوتابخانه‌یه‌ك ئه‌كاته‌وه تا 1941 وانه‌ی تێدا ئه‌ڵێته‌وه. ئه‌نجا ئه‌یكه‌نه‌وه به مامۆستای قوتابخانه‌كانی میری ‌و تا دوایی ساڵی 1948دا له قه‌ره‌داغ ‌و سلێمانی ‌و سورداش‌ و هه‌ڵه‌بجه‌ مامۆستا ئه‌بێ.

له 1948.12.18دا بۆ یه‌گجاری سه‌ر ئه‌نێته‌وه.

بێ‌كه‌س جگه‌ له زمانی كوردی، عه‌ره‌بی و فارسی و تاڕاده‌یه‌ك ئینگلیزیشی زانیوه‌. به‌تایبه‌تی له عه‌ره‌بیدا ده‌سێكی باڵای هه‌بووه. هۆنراوه‌یه‌كی زۆری عه‌ره‌بی له‌به‌ربووه. هه‌روه‌ها بڵاوه،‌ كه "معلقاتی سبعه‌" به‌ته‌واوه‌تی له‌به‌ربووه.

بێ‌كه‌س دووژنی هێناوه‌: یه‌كه‌میان له ساڵی 1935دا، به‌ڵام ‌پاش ساڵێك به نه‌خۆشی ده‌رده‌باریکه كۆچی دواییكردووه ‌و مردنه‌كه‌ی كارێكی زۆری كردۆته سه‌ر ده‌روونی بێ‌كه‌س ‌و وای لێكردووه ماوه‌یه‌ك گۆشه‌گیری ببێت.

له‌م ژنه‌ی كچێك و له ژنی دووهه‌می دوو كچ ‌و كوڕێكی بووه. کوڕه‌که‌شی "شێركۆ"یه.

شێركۆ بێكەس كۆچی دوایی كرد

شاعیری‌ گه‌وره‌ی‌ كورد شێركۆ بێكەس كۆچی دوایی كرد

 

 

شێرکۆ بێکه‌س ئه‌مرۆ یه‌کشه‌مه‌ کاتژمێر 4 و ده‌ خوله‌ک به‌ کاتی هه‌ولێر 4-8-2013 له‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ کارۆلینستا له‌ ستۆکهۆڵمی‌ پایته‌ختی‌ سوید، پاش ململانێیه‌کی‌ زۆر له‌گه‌ڵ نه‌خۆشی‌،شێرپه‌نجه‌ی قورگه‌وه‌  کۆچی‌ دوایی کرد
بێكه‌س به‌هۆی نه‌خۆشییه‌وه‌ ماوه‌ی چه‌ند رۆژێكه له‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ کارۆلینستا له‌ ستۆکهۆڵمی‌ پایته‌ختی‌ سوید، له‌ژێر چاودێری پزیشك دابوو.

مەکتەبی راگەیاندنی یەکێتی نیشتمانی کوردستان هەواڵەکەی پشتڕاست کردەوەو کۆچی دوایی شێرکۆ بێکەسی راگەیاند
 

شێرکۆ بێکه‌س له‌ کورته‌یه‌کدا
 
 شێرکۆ فایه‌ق کوڕی‌ عه‌بدوڵڵا به‌گی‌ کوڕی‌ کاکه‌ حه‌مه‌، کوڕی‌ شاعیری‌ ناسراوی کورد فایه‌ق بێکه‌سە،له‌ ٢ ئایار/ مایۆ ١٩٤٠( ۰۲/۰۵/۱۹۴۰)  له‌ گه‌ڕه‌کی‌ گۆیژه‌ی‌ شاری‌ سلێمانی‌ له‌دایک بووه‌.  له‌ ١٩٨٦ چۆته‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات، له‌ ساڵانی ١٩٨٧-١٩٩٢ له‌ وڵاتی سوید ژیاوه‌، پاشان گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ كوردستان.

 شێركۆ بێكه‌س به‌ یه‌كێ‌ له‌ شاعیره‌ نوێخوازه‌كانی‌ هاوچه‌رخی‌ كورد داده‌نرێت، خاوه‌نی‌ چه‌ندین شاكاری‌ ئه‌ده‌بیه‌و شیعره‌كانی‌ بۆ چه‌ندین زمانی زیندووی جیهانی وه‌رگێڕدراون‌.
 
 

   

 
یه‌که‌مین شیعری‌ خۆی‌ له‌ته‌مه‌نی‌ (17)ساڵیدا بڵاوکردۆته‌وه‌، ساڵی‌ 1968 یه‌که‌مین کۆمه‌ڵه‌ شیعری‌ خۆی‌ به‌ناوی‌ ( تریفه‌ی‌ هه‌ڵبه‌ست)، له‌ شاری‌ به‌غدا چاپکردووه‌، ساڵی‌ 1970 له‌گه‌ڵ‌ ده‌سته‌یه‌ک شاعیر و نووسه‌ردا بانگه‌وازی‌ ئه‌ده‌بی‌ (روانگه‌) یان بڵاوکرده‌وه‌.پاش به‌یاننامه‌ی‌ 11ی‌ ئازار، له‌گه‌ڵ‌ ده‌سته‌یه‌ک شاعیر و نووسه‌ری‌ تردا له‌به‌غدا یه‌که‌مین به‌یاننامه‌ی‌ ئه‌ده‌بی‌ (روانگه‌)یان بڵاوکرده‌وه‌، که‌ بانگهێشتی‌ بۆ تازه‌گه‌ری‌ و نوێخوازی‌ له‌ئه‌ده‌بی‌ کوردی‌ دا ده‌کرد. 
ساڵی‌ 1988 له‌لایه‌ن یانه‌ی‌ قه‌ڵه‌می‌ سویدیه‌وه‌، خه‌ڵاتی‌ ئه‌ده‌بی‌ (تۆخۆلسکی‌) پێ به‌خشراوه‌ و له‌ سوید نیشته‌جێ‌ بوو، هه‌ڵبژارده‌یه‌ک له‌ شیعره‌کانی‌ بۆ گه‌لێک زمانی‌ بیانی‌ وه‌رگێڕدراوه‌ له‌وانه‌ ( ئینگلیزی‌ ، ئه‌ڵمانی‌ ، فه‌ره‌نسی‌ ، ئیتاڵی‌ ، سویدی‌ ، تورکی‌ ، عه‌ره‌بی‌ ، فارسـی‌ ) هه‌روه‌ها ئه‌م شاعیره‌ ده‌ستێکی‌ باڵای‌ هه‌بووه‌ له‌ نووسینی‌ په‌خشاندا .
له‌ ساڵی‌ 1998 و تائێستا له‌ ئه‌نته‌لۆجیای‌ خوێندنی‌ پۆله‌کانی‌ ناوه‌ندی‌ ئه‌مه‌ریکا و که‌نه‌دا، لاپه‌ڕه‌ی‌ تایبه‌تی‌ بۆ ته‌رخان کراوه‌ و وه‌ک شاعیرێکی‌ کوردی‌ هاوچه‌رخ پێناسه‌ کراوه‌ و نمونه‌ی‌ شیعره‌کانی‌ بڵاوکراوه‌ته‌وه‌ .
ساڵی‌ 1998 له‌گه‌ڵ‌ چه‌ند ئه‌دیب و روناکبیرێکدا (ده‌زگای‌ چاپ و په‌خشی‌ سه‌رده‌م)یان له‌ شاری‌ سلێمانی‌ دامه‌زراند و بووه‌ سه‌رۆکی‌ ئه‌و ده‌زگایه‌ خاوه‌نی زیاتر له‌ (30) کتێبی شیعرییه‌، ناوبراو ساڵی‌ 2001 له‌لایه‌ن ناوه‌ندی‌ چاپ و راگه‌یاندنی‌ ( خاک ) خه‌ڵاتی‌ پیره‌مێردی‌ شاعیری‌ دراوه‌تێ‌ .
 
 



وەسیەتنامەی‌ شاعیری گەورەی كورد شێركۆ بێكەس


   
شێرکۆ، بێکه‌س دوای نه‌خۆشکه‌وتنی، وه‌سێتنامه‌یه‌کی بڵاوکرده‌وه‌ که‌ تیایدا ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌کات "

 من ئەمەوێ دوای خۆم‌ و بەناوی (بێكەس)ەوە خەڵاتێكی ساڵانە تەرخان بكرێ ‌و بدرێت بە جوانترین دیوانە شیعری هەڵبژێردراوی ئەو ساڵە ‌و خەرجی ئەم خەڵاتەیش لەو میراتە بدرێ كە جێیدەهێڵم.

 من نامەوێت لە هیچ كام لە گرد و گردۆڵەكەكاندا بنێژرێم كە دیارن و ناویان ئەبرێ، یەكەم لەبەرئەوەی پڕبونەتەوە و دوەم لەبەرئەوەی من حەز بە قەرەباڵغی زۆر ناكەم، من ئەمەوێ ئەگەر سەرۆكی شارەوانی و ئەنجومەنی شارەوانی شارەكەم رێگەم پێبدا و ئەوەم پێ رەوا ببینن كە لە پاركی ئازادیدا و بە تەنیشت مۆنۆمێنتەكەی شەهیدانی (1963)ی سلێمانیەوە بمنێژن، ئەوێ خۆشترە و تەنگەنەفەس نابم، من حەز ئەكەم بە مردویش نزیكی ئەو خەڵكە‌و ژن ‌و پیاو‌ی شارەكەم‌ و دەنگی مۆسیقا ‌و گۆرانی ‌و هەڵپەڕكێ‌ و یانە جوانەكانی ئەو پاركە بم.

 با كتێبخانەكەم‌و دیوانەكانم و وێنەكانم ببرێن بۆ شوێن مەزارەكەم، با كافتریایەك‌ و باخچەیەكی بچكۆلانە لەو شوێنەدا هەبێت بۆئەوەی شاعیران‌ و نو‌سەران‌ و كچ ‌و كوڕی دڵدار ببنە میوانم، من ئەمەوێ لە ئێستەوە بەچاوی خەیاڵ تەماشای ئەو پاركە بكەم‌ و دوای مردنی خۆم ببینم، ئەمەوێ بەدەم چریكەی دیلان ‌و ئەڵڵا وەیسیەكەی مەردان ‌و سرودی (خوایە وەتەن ئاواكەی)ـەوە ئاڵای كوردستانم تێوە پێچرابێ ‌و بنێژرێم، من ئەمەوێ لە پرسەكەمدا مۆسیقا لێبدرێت، لەناو مەزارەكەمدا تابلۆی جوانی هونەرمەندانی شارەكەم هەڵبواسن، من ئەمەوێ دوای خۆم‌ و بەناوی (بێكەس)ەوە خەڵاتێكی ساڵانە تەرخان بكرێ ‌و بدرێت بە جوانترین دیوانە شیعری هەڵبژێردراوی ئەو ساڵە ‌و خەرجی ئەم خەڵاتەیش لەو میراتە بدرێ كە جێیدەهێڵم

 



داگرتنەکان

شێعره‌کانی شێڕکۆ بێکه‌س لە قەبارەی MP3

بەشی١--بەشی٢--بەشی٣--بەشی٤--بەشی٥--بەشی٦--بەشی٧--بەشی٨--بەشی٩--بەشی١٠--بەشی١١--بەشی١٢--بەشی ١۳--بەشی١٤--بەشی١٥--بەشی١٦-بەشی١٧


دیوانی شێعرەکانی شێرکۆ بێکەس   لە قەبارەیPDF

چەن نموونە ھەڵبەستێک لە شێرکۆ بێکەس:

 

شێرکۆ بێکەەس یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی سەردەمی شعری نوێی کوردی و ھونەری کوردی بە زمانی شعری نوێ ناساند. شعری شێرکۆ زۆرجار باسی لە نیشتمانپەروەری و خۆشەویستی ئاو و خاک کردووە.

 

که مناڵبووم – شێرکۆ بێکەس

لە‌ کاتێکدا کە‌ منداڵ بووم

دە‌ستی چە‌پم حە‌زی ئە‌کرد

وە‌ک دە‌ستی منداڵی پۆشتە‌ی دراوسێمان،

سە‌عاتێکی تیابێ ئە‌ویش.

وڕکم ئە‌گرت،

دایکم ناچار گازی ئە‌گرت لە‌ مە‌چە‌کم

بە‌ جێگە‌ی دان سە‌عاتێکی بۆ ئە‌کردم

ئای.. کە‌ دڵخۆشی ئە‌کردم…!

لە‌ کاتێکدا کە‌ منداڵ بووم

واتە‌ی کامە‌رانیی لای من

لە‌وە‌دا بوو: لە‌ حە‌ماما

بە‌سە‌ر پە‌شتە‌ماڵی جاما

فوو بە‌ کە‌فی سابووناکە‌م

گڵۆپێکی سە‌وزو سووری لێ دروست کە‌م!.

لە‌ کاتێکدا کە‌ منداڵ بووم

لە‌ زستانا، لە‌بە‌ر تینی ئاگردانا دائە‌نیشتم

سە‌رنجم ئە‌دا لە‌ پشکۆی،

گە‌شاوە ‌و ئاڵ

وام حە‌ز ئە‌کرد، منی منداڵ

بچمە‌ ناو پشکۆکانە‌وە‌..

دابنیشم.. بیکە‌م بە‌ ماڵ!.

کە‌ منداڵ بووم.. زۆر ئێوارە‌ ئە‌یان ناردم.

- لە‌ ماڵی پوورە‌ مە‌نیجە‌-

ترشیات بکڕم

کام تام لە‌و تامە‌ خۆشتر بوو

لە‌ دوای ئاوڕ، لە‌ پێچی تە‌نگی کۆڵانا

کاتێ یە‌ک دوو قوومی خێرام

ئە‌دا لە‌ ترشیاتی ناو جام!

لە‌ کاتێکدا کە‌ منداڵ بووم

خۆشە‌ویستی لام ئە‌وە‌ بوو:

شە‌وی جە‌ژن، تا بە‌یانیی.. چاو ھە‌ڵدێنم

لە‌گە‌ڵ خۆما..دە‌س لە‌ملان

پێڵاوی تازە‌ بنوێنم!

کە‌ گە‌ورە‌ بووم دە‌ستی چە‌پم

زۆر سە‌عاتی ڕاستە‌قینە‌ی جوانی… بینی

بە‌ڵام ‌ھیچیان وە‌ک سە‌عاتی

جێگە‌دانی دایکم… لە‌سە‌ر قۆڵ ‌و دە‌ستم

وە‌ھا دڵخۆشیان نە‌کردم.

کە‌ گە‌ورە‌ بووم

ھیچ چل‌چراو گڵۆپێکی ژوورە‌کانم

وە‌ک گڵۆپی کە‌فی سابوون

پێکە‌نینیان… پێ نە‌گرتم.

کە‌ گە‌ورە‌ بووم

ھیچ گڕێکی زۆپای ئێستا

نە‌کردە‌ ماڵ ‌و تیا بژیم.

کە‌ گە‌ورە‌ بووم ھیچ خواردنێ

تامی ئە‌و قومە‌ ترشیاتە‌ی پێ نە‌بە‌خشیم.

کە‌ گە‌ورە‌ بووم

ھیچ کراس و بۆینباخ ‌و قاتێکێ نوێم

نە‌ھێنایە‌وە‌ ژێر جێگە‌وە‌

وە‌کوو پێڵاوە‌کە‌ی جە‌ژن

تا بە‌یانیی چاو ھە‌ڵدێنم، لە‌گە‌ڵ خۆما بیان نوێنم

ھیچیان.. ھیچیان!


با و باران و کۆتر و …. شێرکۆ بێکەس

با و باران و کۆتر و
گوڵ و بەرد
بیریان دەکرد
تەگبیریان کرد
ئێوارەیەک بچنە لای و
دیدەنی ماڵی شیعری بکەن
کاتێ گەییشتنە بەر دەرگا
وەکو جاران دڵیان نەهات
دەقی بێدەنگیی بشکێنن،
بیکەنە هەرا و هاتوبات
ئەمجارەیان بزێو … بزێو
پەنجەیان نایە سەر زاری یەکتر و
چپەچپ بە یەکدییان دەگوت:
کچێ لەوێ … ئاقڵ و بێدەنگ و
سەلار دانیشن!
کاتێ چوونە ژوورەوە …
باران لە دڵی خۆیدا
نمە نمە دایکرد
کۆتر …. سپی سپی سپی
وەک چوڕی شیر
کەوتە گمە
گوڵ بە زوبانی عەتر پشکوت و
با، بە خەیاڵ بە ژوورەکەدا هەڵیکرد
بەرد لارەمل … چاو بە فرمێسک
دانەوییەوە
پەڕەیەک نێرگزی لە گیرفانی
بەرباخەڵەکەیدا دەرهێنا
چووە سەر تاقێکی بەرز و
بە دەم چەپڵەی ئافەرینی
با و باران و گوڵ و کۆترەوە
بە ئیشارەت
حیلەیەک لە ئەسپێک هەڵاڵەی
بۆ ئامادەبووان خوێندەوە!

سلێمانی ٧ /٦ / ٢٠١٣


خانمه‌که‌م .. شێرکۆ بێکه‌س !

له‌ ناو هه‌موو زریانێکدا

شه‌ماڵێک هه‌یه‌ ‌گه‌ر زریان

بۆئ بگه‌رێ !

له‌ ناو جه‌رگه‌ی هه‌ر به‌ردێکدا

تاڵێک گوڵی په‌موو هه‌یه‌

گه‌ر به‌ردیش بۆی بگه‌رێ !

له‌ ناو هه‌موو بیابان و قاقرێکدا

چه‌ند دڵۆپه‌ ئاوێک هه‌یه‌

گه‌ر بیابان بۆی بگه‌رێ !

خانمه‌که‌م !

له‌و دڵه‌ زۆر ره‌قه‌ی تۆشدا

په‌یڤێکی نه‌رمی هه‌ر تیایه‌

به‌ڵام چی به‌که‌م

بۆی ناگه‌رێی !!


چەند کورتە هۆنراوەیەکی مامۆستا شێرکۆ بێکەس

-1-
خه‌یام كۆنه‌؟!
وه‌كو ساڵ هێند دووره‌ به‌حاڵ
ئه‌مڕۆمان چاوی لێیه‌تی.
به‌لام وه‌كو شیعرو خه‌یاڵ
ئه‌وه‌نده‌ لێمان نزیكه‌و
هێند تازه‌یه‌
ئه‌ڵێی ڕه‌زی به‌رده‌ممانه‌و
چێژی قومی
ئه‌مێستاكه‌ی
باده‌و شه‌راب!
-2-
ئاشكرایه‌ له‌ دنیادا
درێژترین ڕووبار لێره‌ نییه‌.
چڕترین دارستان لێره‌ نییه‌.
به‌رزترین شاخ لێره‌ نییه‌.
به‌رینترین ده‌ریاچه‌ لێره‌ نییه‌.
به‌پیتترین خاك لێره‌ نییه‌.
وه‌لێ جوانترین ئاگر لێره‌یه‌.
ئاگری نه‌ورۆز!.
-3-
من حه‌زم ئه‌كرد ئه‌سپ بوومایه‌
به‌و مه‌رجه‌ی سواره‌كه‌م عاشق بووایه‌.
من حه‌زم ئه‌كرد بالا ئاوێنه‌ بوومایه‌
به‌و مه‌رجه‌ی له‌ ژووری ژنێكی جواندا بوومایه‌.
من حه‌زم ئه‌كرد گوڵه‌باخێكی سوور بوومایه‌.
به‌و مه‌رجه‌ی له‌ ڕۆژی (ڤالانتاین)دا
پێشكه‌ش كچێ بكرامایه‌.
من حه‌زم ئه‌كرد نانێك بوومایه‌
به‌و مه‌رجه‌ی ژنێكی برسی بیخواردمایه‌
[b]من حه‌زم ئه‌كرد ڕووبار بوومایه‌
به‌لام به‌ سله‌یمانیدا بڕۆیشتمایه‌[/b].
بۆ دواجاریش به‌بێ ئه‌وه‌ی مه‌رجم هه‌بێ
حه‌زم ئه‌كرد تۆم له‌ئامێز بگرتایه‌و
ئینجا بۆ خۆم بمردمایه‌!.
-4-
با بزانی
گه‌ر مانگ له‌ تۆ
جوانتر بوایه‌
قه‌ت حه‌زم لێنه‌ئه‌كردی!.
گه‌ر مۆسیقا
ده‌نگی له‌ تۆ خۆشتر بووایه‌
هه‌رگیز گوێم لێنه‌ئه‌گرتی.
گه‌ر تاڤگه‌ به‌ژنی له‌ تۆ
ناسكترو ڕێكتر بووایه‌
قه‌ت ته‌ماشام نه‌ئه‌كردی.
ئه‌گه‌ر باخچه‌ بۆنی له‌ تۆ
خۆشتر بووایه‌
هه‌رگیز بۆنم نه‌ئه‌كردی.
گه‌ر بۆ شیعریش لێم ئه‌پرسی
با بزانی
گه‌ر ته‌واو له‌ تۆ نه‌چووایه‌
نه‌مئه‌نووسی!




زامه‌ کانم
به‌ باڵای نیشتمانم گرت
یه‌ ک دوو قۆلانج به‌ رین تربوون
چاوه‌ کانم
دا به‌ ئاسمان
سیڵاوی خه‌ م بوو به‌ سێو و
به لک وپۆپی زه‌وی دانووسا
تۆبڵیی من
دایه‌ حه‌وا نه‌ بم ڵه‌ به‌ هه‌ شتی
خوا ده‌ر کرابم؟

مه‌لای گه‌وره

مه‌لا محه‌مه‌دی كۆیی ناسراو به‌مه‌لای گه‌وره زانایه‌كی ئایینی چاكسازو شاعیرێكی لێهاتووی شیعری كۆمه‌ڵایه‌ی بوو، ئه‌و كه‌سه گه‌وره‌یه له‌نێوانی ساڵی 1876 و 1943دا ژیانێكی پڕ له‌ خه‌بات و به‌رهه‌می زانستی و وێژه‌یی به‌سه‌ر برد و هه‌ڵویستێكی ڕاست و دروستی به‌رامبه‌ر به ئازادی نیشتمانه‌كه‌ی و مافی ئافره‌تانی كوردستان هه‌بوو.

مه‌لای گه‌وره

ئه‌و زانا و شاعیره خاوه‌ن هه‌ڵوێسته له‌وه گه‌یشتبوو تاكو ئافره‌تی كورد ئازاد نه‌بێ و، له‌ مافی ڕامیاری و كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕۆشنبیری له‌گه‌ڵ پیاودا یه‌كسان نه‌بێت، كۆمه‌ڵگای كورده‌واری پێش ناكه‌وێ و ناچێته ڕیزی نه‌ته‌وه پێشكه‌وتووه‌كانی جیهان.

ئه‌م شاعیره چاكه خوازه هۆنراوه‌ی تایبه‌تی له‌سه‌ر مافی ئافره‌ت داناوه و كچی خۆی، ئه‌وه‌‌ی "نه‌جیبه خانی جه‌لیزاده‌" بووه، له‌ساڵی 1924دا ناردوویه‌تیه قوتابخانه‌ی كوڕان له‌كۆیه تاكو بخوێنێ و ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی له‌و ده‌مه‌ بووه كه زۆربه‌ی مه‌لاكانی سه‌رده‌می ئه‌و حه‌زیان نه‌ده‌كرد كوڕ بچنه به‌ر خوێندنی قوتابخانه‌ی فه‌ڕمی كوڕان نه‌بادا دینیان بێ هێز بێت.

مه‌لای گه‌وره ویستوویه‌تی له‌ كۆمه‌ڵگای كورده‌واری دا كچ و كوڕ به چاوی یه‌كسانی سه‌یر بكرێن، چونكه به‌بێ هه‌وڵ و كۆششی نێرومێ میلله‌تی كورد پێش ناكه‌وێ و ناچێته ڕیزی گه‌لانی جیهان و بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش هۆنراوه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌نرخی به‌ناوی (ته‌ڵاق) داناوه‌و ئافره‌تی له‌ ڕووی مافی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و ڕامیاریه‌وه له‌ تای ته‌رازووی پیاو داناوه و نه‌فره‌ت له‌دیارده‌ی ته‌ڵاقدانی ئافره‌ت ده‌كات و به‌م جۆره ده‌ست به‌ هۆنراوه‌كه‌ی ده‌كات:

بڵێن به‌ قه‌ومی كوردان
ده‌ستی من و دامێنیان
عه‌یبه به‌ حه‌ققی یه‌زدان
ژن هێنان و ته‌ڵاقدان

ئینجا شاعیر ده‌كه‌وێته سه‌ر ‌‌وه‌سپی ئافره‌ت و ڕۆڵی له ژیانی هاوسه‌ریدا و نرخێكی زۆری پێده‌دات و به‌جوانی جیهان و سپارده‌ی خوداو خۆشه‌ویستی پێغه‌مبه‌ر و پشتوانی پیاوی داده‌نێ و ده‌ڵێ:

ژن زینه‌تی دنیایه،
ئه‌مانه‌تی خودایه
حه‌بیبی موسته‌فایه!
قه‌ڵاتن له‌ بۆ مێردان!!

ئینجا شاعیر له‌سه‌ر نوێترین تییۆری په‌روه‌رده‌كردنی ئاده‌میزاد، داوای ئه‌وه ده‌كات گه‌ر ئافره‌ت ڕێزی ڕابگیرێت و به چاكی په‌روه‌رده بكرێ و له‌ناو ده‌و‌رو به‌ڕێكی پڕ له‌ شادیدا بژیت، ئه‌وا ڕۆڵه‌ی ئازاد و دلێری ده‌بێت و وه‌كو شێر ئازا و دانا ده‌بێت و به‌دڵ و ده‌روون ده‌وڵمه‌ند و به‌چاو به‌خشنده ده‌بێت و ئه‌و ڕۆڵه‌یه‌ی كه ده‌شیبێ له‌ دووا ڕۆژدا ده‌‌بێته گه‌وره و سه‌رداری میلله‌ته‌كه‌ی و ده‌ڵێ:

ژن ئه‌گه‌ر به‌حورمه‌ت بێ
بێ زیلله‌ت و زه‌حمه‌ت بێ
به‌ته‌ربیه‌و ڕه‌حمه‌ت بێ
دڵ گوشادو لێو خه‌ندان
كوڕی ده‌بێ وه‌كو شێر
ئاقڵ و داناو دلێر!
به‌دڵ غه‌نی به چاو تێر
سه‌ردارو مه‌ردی مه‌یدان!!

دوا به‌دوای ئه‌مه شاعیر وه‌ك زانایه‌كی سایكۆلۆژیای ئه‌و ڕاستیه‌‌مان بۆ ده‌رده‌بڕێ كه دایك مامۆستای یه‌كه‌می منداڵه‌و كۆشی ئه‌و دایكه یه‌كه‌مین قوتابخانه‌ی ڕۆڵه‌كه‌یه‌تی و په‌روه‌رده‌كردنی له‌ئه‌ستۆی دایك دایه و باوك ئه‌وه‌نده ئاگای له په‌روه‌رده‌كردنی ساواكه‌ی نییه و له‌م ڕووه‌وه ده‌ڵێ:

ته‌ریبه له‌لای داكه
داك چابی ئه‌ولاد چاكه
باب له‌ ئه‌سڵا بێ باكه فه‌رقێكی ناكا چه‌ندان!!
داڵه مامۆستای فیتریه،
ته‌شه‌كولت له ویه،
ماددی یا مه‌عنه‌وییه
ڕوشده یا له‌ڕێ لادان!!

ئینجا له‌ دوا هه‌نگاوی هۆنراوه‌كه‌یدا دووباره له‌یه‌كسانی ژن و مێردو (نێرومێ)وه ده‌دوێ و ئه‌وه‌مان بۆ ده‌رده‌بڕێ كه ئافره‌تیش وه‌كو پیاو وایه چاوپۆشی پێویسته و هه‌ردووكیان له ئاستی یه‌ك ده‌سه‌ڵاتدان و ده‌ڵێ:

ژنیش وه‌ك موزه‌كه‌ره
عه‌ینی ئه‌ویش به‌شه‌ره،
چاولادانی له سه‌ره،
هه‌ردووك له‌یه‌ك حوكمدان!

به‌م جۆره مه‌لای گه‌وره دوای حاجی قادری كۆیی یه‌كه‌مین مه‌لای شاعیر بووه ئه‌وه‌نده گرنگی به‌ یه‌كسانی نێرومێ و مافی ئافره‌ت له‌ ژیان و خوێندن و هه‌موو بواره‌كانی كۆمه‌ڵایه‌تی ئابووری دا بێ و به‌شێكی دیوانه‌كه‌ی بۆ ته‌رخان كرد بێت.

سه‌ید یه‌عقووب

سه‌ید یه‌عقووب كوڕی سه‌ید وه‌یسی له ساڵی 1802 له گوندی قه‌مه‌شه‌ی ناوچه‌ی ماهیده‌شتی كرما‌شان له دایك بووه، به‌بنه‌ماڵه ده‌چنه‌وه سه‌ر سه‌یدانی سامره‌یی و له قه‌مه‌شه ده‌ژین، كوردی ئه‌و ناوچه‌یه و بنه‌ماڵه‌ی شاعیر له‌سه‌ر ئایینزای شیعه‌ی دوازده ئیمامین و له هۆزی كه‌لهوڕن.

سه‌ید یه‌عقووب

خوێندنی له‌سه‌ر ڕێنووسی ئایینی كۆن بووه، له سه‌ره‌تایی ژیانیدا هه‌وڵیداوه ببێ به‌میرزا، واته خوێنده‌واری ئه‌و سه‌رده‌مه، بۆ ئه‌م مه‌به‌سه سه‌ری كه كرماشان داوه، ڕێی كه‌وتۆته كرند و بێستوون، گه‌شتی تاران و قوم و شیرازی هه‌یه.

ده‌نگوباسی خوێنده‌واری و شیعری سه‌ید یه‌عقووب گه‌یشتۆته دیوه‌خانی ئیمام قولی میرزا عیمادولده‌وله‌ی كوڕی ده‌وڵه‌ت شا، ئاشنایه‌تی له‌گه‌ڵ ئه‌واندا بووه، به‌هۆی ئه‌و خانه‌واده‌یه‌وه گه‌یشتۆته مامه محه‌مه‌د حه‌سه‌ن خانی فه‌رمانڕه‌وای كه‌لهوڕ وه‌ك نووسه‌ری (سكرتێری) دیوه‌خان له ساڵی 1831 له‌وێ دامه‌زراوه، تا دوایی ژیانی له‌و ماڵه گه‌وره‌یه ماوه‌ته‌وه.

سه‌ید یه‌عقووب ڕۆشنبیری چاكی سه‌رده‌می خۆی بووه، به‌خه‌تخۆشی ناوبانگی ده‌ركردووه، له زانستی مۆسیقا و به‌كارهێنانی ئامێری ته‌نبوور هاوتای كه‌م بووه، شاره‌زایی زۆری بووه له ئاوازی مه‌قامه‌كان به‌تایبه‌تی ترپه‌ی هۆره، گه‌شتوگوزار و سه‌یران و ڕاووشكاری پێخۆش بووه، له سوارچاكیدا ناوی ده‌ركردووه، له ووڵاتانی لوڕ و كه‌لهوڕ و به‌ختیاری ناسراو بووه، ده‌نگ هه‌یه گۆیا ئاشنایه‌تی له‌گه‌ڵ یارسانان "ئه‌هلی حه‌ق" په‌یدا كردووه، له‌و سه‌رده‌مانه‌ی كه سه‌ری له كرند داوه.

هه‌ندێ له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ن چووبێته سه‌ر ئایینی یارسان، له شیعریدا شوێنه‌واری ئه‌م ئایینه به‌رچاو ناوكه‌وێ، وا ده‌گێڕنه‌وه سه‌ید یه‌عقووب هه‌ندێ جار كه تووشی باری عیشق و ڕاكێشانی سۆفیزم ده‌بوو به‌سه‌ر وڵاغه‌وه غارغارێن و جلیتبازی ده‌كرد و هۆره‌ی ده‌چڕی.

نازناوی شیعری سه‌ید یه‌عقووب "سه‌یید"ه‌، هه‌ندێ جاریش "سه‌ی یاقۆ"ی به‌كارهێناوه، له‌به‌ر ئه‌وه‌ له ژیانی شاعیریدا به "سه‌ی یاقۆ"ش ناسراوه، له ناو خه‌ڵكی به‌سه‌ید یه‌عقووبی ماهیده‌شتی ناوبانگی ده‌ركردووه.

شاعیر له ساڵی 1881 كۆچی دواییكردووه و ته‌رمه‌كه‌ی براوه‌ته‌وه ئاوایی قه‌مه‌شه و له‌وێ نێژراوه.

نموونه‌یه‌ك له شیعری سه‌ید یه‌عقووب

قه‌مه‌ر عوزاران

شیرین شۆخ و شه‌نگ قه‌مه‌ر عـــــــــــــوزاران
زولفش ئه‌سوه‌ده‌ن ده‌یجوور تــــــــــــــــــاره‌ن
گرژه‌ن چین چینه‌ن حه‌لقه زوننــــــــــــاره‌ن
لووله‌ن هه‌لووله‌ن زنجیره‌ن مــــــــــــــــاره‌ن
دشواره‌ن پریش دڵ گرفتـــــــــــــــــــــــــــاره‌ن
حاجیب خه‌م چون تاق میحراب حاجــــــات
بری كه‌ی سۆفی نه ڕای موناجــــــــــــــــــــات
گادینه‌ی هیلال نه ڕووی سه‌مــــــــــــــــــاوات
یا قه‌وس قوزه‌‌ح هه‌زار عه‌لامــــــــــــــــــــــات
كه‌مانه‌ش‌ په‌یكان چه‌مش ته‌ییـــــــــــــــاره‌ن
دشواره‌ن پریش دڵ گرفتـــــــــــــــــــــــــــاره‌ن
عه‌ین عه‌بن غه‌زال چریده ته‌تـــــــــــــــــــار
په‌ی من موقیمن په‌ی ته‌ره‌ف خومـــــــــــــــار
ئه‌سوه‌د و ئه‌سفیل هه‌م له‌یل و نه‌هـــــــــــار
دایم چون سه‌ییاد ئاماده‌شكـــــــــــــــــــــــــار
نیم نیگای نازش دایم نه كــــــــــــــــــــــاره‌ن
د‌شواره‌ن پریش دڵ گرفتــــــــــــــــــــــــــــاره‌ن

ئاگاداری و ڕاگەیاندن

شەوە شێعری شارەکەم ساحێب:


کۆڕی فەرهەنگی ئەدەبی مەولەوی کوردی سەقز بە هاوکاری ئاسۆی ژیانی ساحێب، بەنیازە رۆژی پێنج شەممە 31ی گەلاوێژ (31-5-1392)کاتژمێر 6ی پاش نیوەڕۆ بۆ یەکەمین جار شەوە شێعرێک بە بەشداری شاعیرانی کورد لەم شارە بەڕێوە ببات.تکایه به رهه مه کانتان تا یەکشەممە 20ی گەلاوێژ.به شێوازی دانراو ره وانه بفرموون.لەسەر ئیمەیلی ( dymane.seqz@Gmail.com ) چاوەڕێی بەرهەمی شێعری بەڕێزان بە فایلی word و فۆنتی unikurd دەکەین.

هاتن بۆ هەموانە




دیمانەی گەلاوێژ - دیمانەی هایکۆ

ئەم دیمانە سێ شەممە 1392/5/29 کاتژمێر 4ی پاش نیوەڕۆ لە هۆڵی ئیڕشاد ئیسلامی سەقز بەڕێوە دەچێت.

چۆنیەتی بەڕێوە چوون و مەرجەکانی ئەم دیمانەتان بە زووترین کات پێ رادەگەیێنین.

حه‌سیب قه‌ره‌داخی

 

له ناوه‌ڕاستی مانگی مایسی ساڵی 1929دا، له یه‌کێ له‌گونده‌ ئارام و جوانه‌کانی ناوچه‌ی قه‌ره‌داخ، له شاری سلێمانی و له‌ ناو خێزانێکی خوێنده‌واری بنه‌ماڵه‌ی شێخانی مه‌ردۆخه‌ییدا، هاتۆته ژیانه‌وه.

حه‌سیب قه‌ره‌داخی

له ساڵی 1948دا له‌کاتێ خوێندکاری "خانه‌ی مامۆستانانی دێهاتی" بووه له شاری حیلله‌ی عێراقی، زۆر چالاکانه به‌شدارییکردووه له ڕاپه‌ڕینه‌ سه‌رتاسه‌رییه‌که‌ی ئه‌وساڵه‌دا و بۆ یه‌که‌مجار تێکه‌ڵ به کاروانی تێکۆشانی نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌یی بووه.

تا ساڵی 1954 چه‌ندین جارکه‌وتۆته‌ ژێر فیشاری ڕوه‌دوونان و ناچاربووه خۆبشارێته‌وه، دوا جار له‌و ساڵه‌دا ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ناوشار و له‌ 1955دا، ژنی هێناوه و یه‌که‌م لانه‌ی هاوسه‌رێتیی له سلێمانی پێکه‌وه‌ناوه.

تا شۆڕشی ته‌ممووزی 1958، چه‌ند جارێك بۆ ماوه‌ی کورت کورت زیندانی کراوه. له‌گه‌ڵ بڵێسه‌ی شۆڕشدا شاعیر ده‌بێته یه‌كێ له ناسراوترین و تارخوێنه‌کان و یه‌كێ له ناودارترین شاعیره داهێنه‌ره‌کانی ناو که‌سانی کوردستان، هه‌ربۆیه له‌گه‌ڵ کوده‌تای به‌عه‌سیه‌کاندا له ساڵی 1963دا، ده‌ستبه‌جێ ده‌گیرێ و نزیکه‌ی 3 ساڵ له‌گه‌ڵ سه‌دان لاوی شۆڕشگێڕ و ده‌یان ڕۆشنبیر و شاعیر و نووسه‌ر و ڕامیاری گه‌وره‌ی کورد و عه‌ره‌بدا، له زیندانی "نوگره‌سه‌لمان" ده‌مێنێته‌وه.

له کۆتایی ساڵی 1965 تا 1969، له‌گه‌ڵ هاوسه‌ر و هه‌رسێ کوڕه و هه‌رسێ کچه‌که‌یدا، به‌ دوورخراوه‌یی له‌ شاری به‌غداد به کوله‌مه‌رگی و کوێره‌وه‌ری؛ به‌ڵام به‌ سه‌ربه‌رزی ژیان ده‌گوزه‌رێنن.

له سه‌ره‌تای ساڵی 1969دا، پاش 7 ساڵ زیندانی و دورخستنه‌وه، ڕێیپێ ده‌درێ بگه‌ڕێته‌وه بۆ کوردستان. له‌ 17ی حوزه‌یرانی 1983دا، که‌ژاڵی کچی به‌ڕووداوێکی ئۆتۆمبیل و له‌کۆتایی 1984دا، به‌هاری تازه‌نه‌مامی کچی به نه‌خۆشییه‌کی کتوپڕی شێرپه‌نجه، گیان له‌ده‌ستده‌ده‌ن و زام و خه‌مێکی قوڵ و فره‌ سه‌ختیان له قوڵایی هه‌ست و بیر و سۆزی شاعیردا جێهێشت، که تا دوا ڕۆژی ته‌مه‌نی، شوێن په‌نجه‌یان هه‌م به‌سیمای خودی خۆی و هه‌م به‌سه‌ر جیهانی هۆنراوه‌یه و ئه‌ده‌بیاتییه‌وه دیار و ئاشکرابوو.

له ئێواره‌یه‌کی ته‌ڕوتووشی زستانی سلێمانیدا 1997.01.09دا بۆ دواجار دڵی پڕ له ژانی شێخی شاعیران، "حه‌سیب قه‌ره‌داخی"، له لێدان که‌وت و بۆ ڕۆژی دواتر له گردی سه‌یوان له سلێمانی بووه هاوڕێی تا هه‌تایی هه‌ردوو جوانه‌مه‌رگه‌که‌ی "که‌ژاڵ" و "به‌هار"!

حه‌سیب قه‌ره‌داخی، به‌ شاعیری: "هه‌ڵه‌بشیما" و "من هیچ ناڵێم" و "هه‌وه‌ڵ مه‌زات" و "شه‌و و گریان و مه‌رگ" و "کۆچێکی ڕه‌شپۆش" و "که‌ژاڵی جوان" و "دووسه‌د ساڵه‌ی سلێمانی" و ده‌یان و سه‌دان چامه‌ی به‌رزوباڵا، ناسراوه‌!

شاعیری نه‌مر، سێ کوڕ "خه‌بات"، "به‌هات" و "ئازا"، کچێك "نیگا"، هاوسه‌ره‌که‌ی ناوی "عائیشه‌" و دیوانێکی "900" لاپه‌ڕه‌یی له‌ دووبه‌رگدا، له دوا به‌جێماوه‌.

سڵاو له‌یادت ... له شیعر و خه‌مت ... له خه‌بات و کۆڵنه‌دانت ...... له‌و هیوا و ئاواتانه‌ت که هه‌موو به‌ره‌به‌بانێك له که‌لی گۆیژه‌وه له‌گه‌ڵ یه‌که‌مین تینی خۆردا، ده‌ڕژێته‌‌وه ناو کۆڵان و سه‌ر شه‌قامی شاره‌که‌ت، سلێمانی، که‌ پێت ده‌گوت:

ئه‌ی شاره‌که‌م ....

ئه‌ی شاره ... (که‌م به‌هار)ــکه‌م !!
له‌و ڕۆژه‌وه‌، منیش شه‌یدای چاوه‌کانتم
گۆرانیم تۆی، هه‌ڵه‌به‌ستم تۆی
کۆڵانێکی سابونکه‌ران
کووچه‌یه‌کی کانێسکانت،
سوڵتانم نایده‌م به یه‌ڵدزت!
کیسرا نایده‌م به هه‌یوانت!!

.........................................
.........................................

ئه‌ی ئه‌و شاره‌ی دووسه‌د ده‌ره‌ی زامت بڕی!
ئه‌ی ئه‌و شاره‌ی دڵی مێژووت له ئه‌یلوول و حوزه‌یراندا
به چنگ دڕی!
ئه‌ی ئه‌و شاره‌ی که ده‌روونت ئه‌کرێته‌وه، میهره‌بانی!
بوکێکی زۆر خان‌ ومانی ....
که ناوچاوت دێنیته‌یه‌ک .....
بوومه‌له‌رزه‌یت و بورکانی !!

.........................................
.........................................

ئه‌ی شاره‌که‌م !‌ تۆ، بێ .. ته‌ختی
من ... بێ به‌ختم!
ئیمام نوێژی ناڕه‌وایه
که‌‌چی من بانگی ناوه‌ختم!
ئه‌ی شاره‌که‌م!
تۆ هه‌ر شار نیت، سه‌ری شاری!!
دووسه‌د ساڵه له‌گه‌ڵ لووره‌ی ڕه‌شه‌بادا
ده‌جه‌نگێت و هه‌ر تۆ سورای!
خۆت کاروان و خۆت هه‌واری!
ئه‌ی شاره‌که‌م
تۆ هه‌ر شار نیت، شاری شارانی!
ئاسمانیشت لێ زیز بێت
خۆت فریشته‌ی و خۆت بارانی
ئه‌ی شاره‌که‌م ............... سلێمانی!!

میهره‌‌بان

میهره‌بان كچی مه‌لا حه‌سه‌نی مایییه‌. مایی گوندێكه له ناوچه‌ی عه‌شره‌تی به‌رواریی باڵا له باكووری ئامێدی. میهره‌بان له ساڵی 1858 له‌و گونده‌دا له دایكبووه، ده‌بێ له ماڵه‌وه به‌هۆی باوكییه‌وه فێری نووسین و خوێنده‌واری بووبێ.        

میهره‌‌بان

میهره‌بان كچێكی شۆخ و شه‌نگ و ژیر و ده‌ست ڕه‌نگین بووه، له چنین و نه‌قش و نیگاری مافوور هونه‌ری نواندووه. له ناو خه‌ڵكی به‌میهره‌بان خاتوون ناوبانگی ده‌ركردووه. خه‌ڵكی عه‌شره‌ت و ده‌وروبه‌ر ڕێزیان لێ ناوه. لاوان گرفتاری بوون و خه‌ونیان پێوه‌ دیوه ڕۆژێ له ڕۆژان ببێته هاوسه‌ری یه‌كێكیان، میهره‌بان له‌ لای خۆیه‌وه دڵی چووبوو ئامۆزای خۆی ناوی فه‌قێ ئه‌حمه‌د بووه.

میری به‌رواری وه‌كو خه‌ڵكه‌كه هه‌واڵی جوانی میهره‌بانی بیستبوو، ئاره‌زووی ئه‌وه‌ی هه‌بوو بیخوازێ، بۆ ئه‌م مه‌به‌سه ڕووی كردۆته گوندی مای و بۆته میوانی ماڵی میهره‌بان و له مه‌لا حه‌سه‌نی باوكی داوای كردووه. بێ گومان باوك به‌خۆشییه‌وه ڕازی بووه.

ئه‌م ڕووداوه بۆته مایه‌ی كاره‌ساتێك بۆ میهره‌بان و هه‌ستی شاعیرییه‌تی بزووتووه و ئه‌م شیعره‌ی هۆنیوه‌ته‌وه وه‌ك وه‌رامێك بۆ میری به‌رواری:

ئه‌ز چی بێژم چی به‌یان كه‌م كی به‌حالی من دزانی
مه‌خفیاتان ئاشكرات كه‌م ئاهـ ژ ڤێ ده‌ردێ گران
ئاهـ ژ ده‌ست عیشق و ئه‌ڤینا كه‌فتمه تازیی و شینا
كی دێ ساغ كات ڤان برینا چو ژ دل سه‌د ئاخ و ژان
ده‌ردیكی زۆری گرانه عه‌قل و هۆش من چ نه‌مانه
مام په‌پیكو بێ خووانه كی دییه ئه‌ڤ چ زه‌مان
من نه‌ما سه‌بر و قه‌راره دل ژ من بوو پاره پاره
جه‌هـ نه زۆر و گه‌رم وهاره له‌و ژ من چوون هه‌ست و خوان
یێكه دل نابیت دوو چوار نابیتن مه‌حه‌ببه‌ت چه‌پ و خوار
تشته‌كه ناچیته بازار نه به‌ده‌ست شێخ و مه‌لان
دوو دلا یه‌كدو حه‌باندن زه‌حمه‌ته ژ یه‌كدی ره‌ڤاندن
ئایه‌تا عیشقێ ب خواندن نایێته شه‌‌رح و به‌یان
عیشق نه‌زانیتن گه‌داهی عیشق نه‌زانیت پادشاهی
شوعله‌كه ژ نوورا ئیلاهی هه‌ر وه‌كی ڕووح و ڕه‌وان

له‌و كاته‌ی ئه‌م شیعره ده‌كه‌وێته به‌ر گوێی میری به‌رواری، بۆی ئاشكرا ده‌بێ، میهره‌بان پێوه‌ندیی دڵداری له‌گه‌ڵ كه‌سێكی دیكه‌دا هه‌یه. میر ده‌ستی لێ هه‌ڵده‌گرێ ئه‌م دێره شیعره‌ی بۆ ده‌نووسێ:

بۆ ئه‌ڤینی نینه چاره تشته‌كی روهنه‌ دیـــــــــــاره
ژ داستانا ته ده باره هه‌ر شوكور ئه‌ی میهره‌بانم

له شیعری میهره‌باندا هه‌ست به‌دڵ گه‌رمی و سۆزێكی ڕاسته‌قینه ده‌كرێ. میهره‌بان زیره‌كانه توانیویه‌تی به‌م شیعره ئه‌وه‌ی ناو دڵی بكاته‌وه و وه‌سفێكی قووڵی دڵداریمان بۆ بكا. ئه‌وی ڕاستی بێ ئه‌م بیرو‌‌ڕایانه‌ لای شاعیری دیكه‌ش ده‌كه‌ونه به‌رچاو به‌تایبه‌تی لای فه‌قێ ته‌یران، به‌ڵام میهره‌بان خاتوون له ئاسۆیێكی دیكه‌وه ته‌ماشای مه‌سه‌له‌كه ده‌كا.

له بابه‌ت مردنی میهره‌بانه‌وه هه‌واڵ هه‌یه له ساڵانی سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م، له مه‌ڵبه‌ندی ژیانیدا له ئاوایی مای كۆچی دواییكردبێ.